Erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi xəstələrində sarkopeniyanın (əzələ itkisi) hormon müalicəsi ilə əlaqəsi

Sarkopeniya nədir?
Əzələ kütləsinin azalması və ya itkisi mənasında işlənən sarkopeniya termini ilk dəfə 1980-ci illərin sonlarında tibbi ədəbiyyatda yer aldı və bu mövzuda tədqiqatlara diqqət yönəldildi. Başqa bir təriflə sarkopeniya ömür boyu baş verən yağsız bədən kütləsinin və ya əzələ kütləsinin azalmasıdır. Xərçəng xəstələri diaqnozdan əvvəl, müalicə zamanı və ya sonrasında sarkopeniya ilə qarşılaşa bilərlər və bu hal süd vəzi xərçəngi xəstələrində də görülə bilər.
Süd vəzi xərçəngi xəstələrində sarkopeniya
Süd vəzi xərçəngi xəstələrinin əksəriyyətində hormon reseptoru (HR) pozitivdir. Əməliyyatdan sonrakı 5-10 il adyuvant (qoruyucu məqsədlə) hormon müalicəsinin istifadəsi estrogen reseptoru və/və ya progesteron reseptoru pozitiv süd vəzi xərçəngi olan qadınlarda residiv (təkrarlanma) riskini azaldır və sağqalımı artırır.
Hormon müalicəsinin geniş yayılmış yan təsirləri arasında əzələ-skelet ağrısı (artralgiyalar), isti basmalar və yorğunluq yer alır; əlavə olaraq, hormon müalicələri sümük sıxlığının itkisi (əriməsi) və ürək-damar hadisələri ilə əlaqələndirilmişdir.
Müalicə ilə əlaqəli yan təsirlərin yaşanması həyat keyfiyyətini aşağı sala və müalicəyə riayəti azalda bilər. Bu yan təsirləri yaşama riski yüksək olan xəstələrin müəyyənləşdirilməsi, həmin təsirlərin yüngülləşdirilməsinə yönəlmiş müdaxilələr üçün imkan yarada bilər.
Nəticələr ziddiyyətli olsa da, bədən tərkibi ilə süd vəzi xərçəngi arasındakı əlaqələr yaxşı sənədləşdirilmişdir. Piylənmə, süd vəzi xərçəngi riskinin artması ilə əlaqəli olsa da, piylənmənin premenopauzal (menopauzadan əvvəlki) qadınlarda qoruyucu təsirə malik olduğu və süd vəzi xərçəngi riskini azaltdığı görülür. Bununla yanaşı, süd vəzi xərçəngi xəstələri arasında piylənməsi olanlarda daha böyük şişlər müşahidə edilir, xəstəlik daha sürətlə irəliləyir və piylənməsi olanlar hormonal müalicəyə müqavimət göstərməyə meyillidirlər. Süd vəzi xərçəngi xəstələrində bədən tərkibinin bədən komponentlərinə (yəni əzələ, piy, su) görə ayrı-ayrılıqda qiymətləndirilməsi potensial olaraq daha məlumatlandırıcı yanaşma olmuşdur.
Sarkopeniya artmış həyat itkisi riski və aşağı həyat keyfiyyəti ilə əlaqələndirilmişdir. Həmçinin xərçəng növlərində pis gedişlə əlaqələndirilmişdir. Sarkopeniya kompüter tomoqrafiyası (BT) müayinələri və bioelektrik impedans spektrometriyası (BIS) daxil olmaqla müxtəlif üsullarla müəyyən edilə bilər. BIS və BT müayinə görüntüləri əzələ kütləsini təxmin edir, sonra skelet əzələsi indeksini (SMI) əldə etmək üçün bu göstərici xəstənin boyunun metrlə kvadratına bölünür. Aşağı SMI-li xəstələr sarkopenik kimi səciyyələndirilir.
Hormonal müalicə və sarkopeniya əlaqəsi
Həm erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi, həm də metastatik süd vəzi xərçəngi olan xəstələrdə sarkopeniyanın sağqalımı pisləşdirdiyi proqnozlaşdırılmış və sarkopeniya kimyaterapiyanı tamamlama göstəricilərinin aşağı olması ilə əlaqələndirilmişdir. Bununla belə, sarkopeniyanın hormon müalicəsinə dözümlülüyə təsiri indiyədək yaxşı araşdırılmayıb. Bu retrospektiv (keçmiş məlumatların təhlilinə əsaslanan) tədqiqat erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi olan qadınlarda sarkopeniya ilə hormon müalicəsinin ciddi yan təsirləri arasındakı əlaqəni qiymətləndirir.
Cədvəl 1: Tədqiqata daxil edilən xəstələrin xüsusiyyətləri
|
Xəstə sayı |
482 |
|
Diaqnoz yaşı Median (min-max) <65 yaş >65 yaş |
61 (29-88) 292 190 |
|
İrq: ağdərili |
432 |
|
Bədən kütlə indeksi Aşağı çəki (< 18,5 kg/m 2 ) Normal (18,5 ilə < 25 kg/m 2 ) Artıq çəkili (25 ilə < 30 kg/m 2 ) Piylənmə (> 30 kg/m 2 ) |
6 (1%) 134 (28%) 189 (39%) 153 (32%) |
|
Süd vəzi xərçənginin mərhələsi Mərhələ 1 Mərhələ 2 Mərhələ 3 |
308 (64%) 125 (26%) 49 (10%) |
|
Yanaşı xəstəliklər ≥ 1
Hipertoniya Diabet Ağır ürək çatışmazlığı Sirroz Xroniki böyrək xəstəliyi, mərhələ III KOAH Hipotireoz Əvvəlki süd vəzi xərçəngi Əvvəlki xərçəng Ağır osteoartrit Revmatoid oynaq iltihabı Koronar arteriya xəstəliyi Periferik damar xəstəliyi Osteoporoz İnsult |
360 (74%)
232 (48%) 70 (15%) 9 (2%) 5 (1%) 31 (7%) 30 (6%) 80 (17%) 27 (6%) 28 (6%) 89 (18%) 13 (3%) 14 (3%) 5 (1%) 115 (24%) 9 (2%) |
|
Müalicə növü (xəstələr 2 və ya daha çoxunu almış ola bilər) Yumurtalıq ablasiyası Aromataza inhibitoru Tamoksifen |
23 (5%) 419 (87%) 103 (21%) |
|
Skelet əzələsi indeksi (SMI) Kg/m 2 Median (min-maks) Sarkopeniya < 6.75 |
7,14 (4,84–12,61) 169 (35%) |
|
Erkən müalicə dəyişikliyi və ya dayandırılması |
61 (13%) |
|
Endokrin toksiklik |
58 (12%) |
Tədqiqat iştirakçılarının 13%-ü yan təsirlər səbəbindən müalicəni dəyişdi və ya dayandırdı. Sarkopeniyası olan xəstələr sarkopeniyası olmayanlara nisbətən yan təsirlər səbəbindən dərmanlarını daha tez-tez dayandırdılar və ya dəyişdirdilər.
Hormon müalicəsinin yan təsirləri
Hormon müalicəsinin toksikliyini qiymətləndirmək üçün tibbi qeydlər nəzərdən keçirildi. Hormon müalicəsi ilə əlaqəli geniş yayılmış və ağır yan təsirlər qiymətləndirildi. Bunlara artralgiya, yorğunluq, isti basmalar, ürəkbulanma/qusma, sümük sınığı və ürək-damar hadisələri (kəskin koronar sindrom, insult, miokard infarktı və ağciyər emboliyası) daxil idi.
Sarkopeniya və hormon müalicəsinin toksikliyi arasındakı əlaqə
- Ümumilikdə xəstələrin 12%-si hormon müalicəsi ilə əlaqəli toksiklik yaşadı (artralgiya 8%, sümük sınığı 0%, ürək-damar hadisələri 0.8%, yorğunluq 1%, isti basmalar 3%, ürəkbulanma/qusma 0%).
- Sarkopeniyası olanlarda sarkopeniyası olmayanlara nisbətən hormon müalicəsinə bağlı yan təsirlərin görülmə ehtimalı daha yüksək idi.
- İştirakçıların 13%-ündə yan təsirlər səbəbindən müalicə dəyişikliyi və ya müalicənin dayandırılması müşahidə edildi.
- Sarkopeniyalı xəstələr yan təsirlər səbəbindən dərmanlarını sarkopeniyası olmayanlara nisbətən daha tez-tez dayandırdılar və ya dəyişdirdilər.
Nəticə və şərh
Mövcud təlimatlar adyuvant hormon müalicəsinin 5 ilə 10 il davam etməsini tövsiyə edir. Bununla belə, geniş yayılmış yan təsirlərlə yanaşı uzun müalicə müddəti müalicəyə riayəti çətinləşdirə bilər. Xəstələrin təxminən 50%-si bu dərmanları təyin edildiyi tezlikdə qəbul etmədiyini bildirmiş və təxminən 20%-si yan təsirlər səbəbindən ilk il endokrin müalicəsini dayandırmışdır. Sarkopeniya hormon müalicəsinin toksikliyi və dözümsüzlüyü üçün mühüm risk amili kimi müəyyən edilmişdir.
Sarkopeniyalı xəstələrdə hormon müalicəsinə dözümlülüyün aşağı olmasının səbəbləri onların daha kövrək və metabolik funksiyalarının daha pozulmuş olmasıdır. Sarkopeniyalı xəstələrdə fibrinogen, TNF-alfa, IL-6, C-reaktiv protein kimi dərmanların metabolizminə təsir edə bilən, daha çox sarkopeniyaya səbəb olan və yan təsirlər vasitəsilə xərçəng müalicəsini pozan proiltihabi amillərin səviyyəsinin daha yüksək olduğu görülmüşdür.
Yaxın tarixli bir tədqiqat idmanın xərçəngdən sağ çıxanlarda sarkopeniyanı yaxşılaşdıra və ya geri çevirə biləcəyini göstərmişdir (baxın İdman xərçəng dərmanıdır!). Artralgiyaları və endokrin müalicəsinin digər yan təsirlərini azaltmaq üçün tez-tez fiziki idman tövsiyə edilir. Hormon müalicəsi alan xəstələrdə idmanın sarkopeniyanı azaltdığı, sümük sıxlığını və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırdığı göstərilmişdir. Nəzarətli idman proqramı üçün sarkopeniyalı xəstələrin hədəflənməsinin hormon müalicəsinin toksikliyini azaldıb-azalda bilməyəcəyini və müalicəyə riayəti yaxşılaşdırıb-yaxşılaşdıra bilməyəcəyini araşdırmaq maraqlı olacaqdır.
*
Aşağıda süd vəzi xərçənginin növlərini və hormon pozitiv süd vəzi xərçəngini daha yaxşı anlamaq üçün infoqrafik posterimizi görə bilərsiniz:

Mənbələr
2. M. Alexander Otto. Sarcopenia Nearly Doubles Risk Women Will Quit Endocrine Therapy - Medscape - May 17, 2022.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.