Eynək 1284 – Bir vaxtlar vəsiyyətnamələrə düşəcək qədər bahalı idi

Tarixçi Lois N. Magner belə yazır: "Eynək istifadəsi insan məhdudiyyətlərinə və məsuliyyətlərinə münasibətlərə dərin təsir göstərmiş olmalıdır. Eynəklər yalnız alimlərin və tərcüməçilərin işlərini davam etdirməsini mümkün etmədi, həmçinin insanları insan ixtiralarından istifadə ilə müəyyən fiziki məhdudiyyətlərin aşıla biləcəyi fikrinə alışdırdı."

Bu gün eynək və optika terminləri adətən görmə problemlərini düzəltmək üçün çərçivəyə taxılan linzaları bildirir. Tarix boyu pensne (qulaq dayağı olmadan yalnız burun körpüsünü sıxmaqla dayanır), monokl (bir gözün üstündə dairəvi linza) və lornet (uzun saplı eynəklər) daxil olmaqla müxtəlif formalar mövcud olub.

Miladi 1000-ci ilə gəldikdə mətni böyütmək üçün oxu materialının üstünə qoyulan kristallar və ya şüşə kürənin hissələri olan "oxu daşları" geniş yayılmışdı. Çində Marco Polo-nun səfəri zamanı, təxminən 1270-ci ildə eynək istifadə olunurdu və Ərəbistanda daha əvvəl istifadə edilmiş ola bilərdi.

1284-cü ildə italyan Salvino D'Armate bəlkə də Avropanın ən məşhur eynək ixtiraçısı oldu. İlk eynəklərdə hipermetropiya (yaxını görməmə) və presbiopiyanı (yaşa bağlı yaxını görməmə) düzəltmək üçün qabarıq linzalar istifadə edildi. İtalyan alim Giambattista della Porta-nın Natural Magick (elmi əsər-1558) kitabında yaxıngörmə üçün çökük linzalara (uzaq obyektlərin bulanıq, yaxın obyektlərin aydın göründüyü miopiya da adlandırılır) erkən istinad var. Gözə yaxın mətni görmək üçün qabarıq linzalar istifadə edilirdi.

Eynəklər bir vaxtlar o qədər bahalı idi ki, vəsiyyətnamələrdə qiymətli əmlak kimi sadalanırdı. Təxminən 1727-ci ildə ingilis optik Edward Scarlett qulaqlara taxılan sərt qollarla tutulan müasir eynək tərzini hazırladı. Amerikalı alim Benjamin Franklin miopiya və presbiopiyanın birləşməsini həll etmək üçün 1784-cü ildə bifokal (iki fokuslu eynək) ixtira etdi.

Hazırda bir çox eynək müsbət optik xüsusiyyətlərinə və davamlılığına görə plastik CR-39-dan hazırlanır. Linzalar adətən işıq şüalarının fokus yerini dəyişdirmək üçün istifadə olunur ki, gözün arxasındakı işığa həssas toxuma olan torlu qişa ilə düzgün kəsişsinlər.

Yazıdakı şəklin izahı: Lornet saplı eynəkdir. 1700-cü illərdə ingilis optik dizayner George Adams tərəfindən ixtira edilib. Bəzi eynək sahiblərinin daha yaxşı görmək üçün eynəyə ehtiyacı yox idi, lakin dəbli görünmək üçün bəzəkli lornetlər daşıyırdılar.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Florensiyalı Salvino D’Armate (1258–1312), Giambattista della Porta (1535–1615), Edward Scarlett (1677–1743)

• Əvvəlki mövzu: İbn Nəfis və ağciyər qan dövranı 1242 – Əvvəlkilərlə zidd olsa da, dürüst araşdırmalara güvən
• Növbəti mövzu: Bioloji silahlar 1346 – Nüvə silahlarından belə daha zərərli ola bilər