Fosil yanacaqlarla bağlı hava çirklənməsi dünyada HƏR BEŞ ÖLÜMDƏN BİRİNƏ səbəb ola bilər

Dünyada hər il təxminən hər beş ölümdən biri (% 18 – % 21,5) fosil yanacaq çirklənməsinə aid edilə bilər; bu, əvvəllər düşünüləndən daha yüksək rəqəmdir. Böyük Britaniyada birgə hazırlanmış yeni tədqiqat bu nəticələrə işarə edir.

Environmental Research jurnalında dərc edilən tədqiqat fosil yanacaqların yandırılması nəticəsində havadakı incə hissəcikli maddəyə (PM_2.5) məruzqalma səbəbindən hər il 8,7 milyon vaxtından əvvəl ölüm baş verdiyini təxmin edir (% 95 CI; −1,8 ilə 14,0).

Fosil yanacaqla əlaqəli əsas xəstəliklər astma kimi tənəffüs yolu xəstəlikləri, ağciyər xərçəngi, koronar ürək xəstəliyi və insultdur.

İndiyədək Qlobal Xəstəlik Yükü Tədqiqatı açıq havadakı bütün PM _2.5 mənşəli illik ümumi ölüm sayını 4,2 milyon nəfər göstərirdi. Əvvəlki tədqiqatlar havadan qaynaqlanan orta qlobal illik PM _2.5 konsentrasiyalarını təxmin etmək üçün peyk və yerüstü müşahidələrə əsaslanırdı, lakin bu üsullar fosil yanacaq emissiyalarından gələn hissəcikləri toz, meşə yanğını tüstüsü və digər mənbələrdən gələn hissəciklərdən fərqləndirə bilmir.

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR

• Hava çirklənməsi xəstələrin ömür müddətinə mənfi təsir edir
• Hava çirklənməsinin də xərçəng yaratdığını unutmayaq

Yazımızın mövzusu olan cari təhlil yalnız fosil yanacaqların yanmasından qaynaqlanan PM _2.5 ilə əlaqəli ölüm səviyyələrini araşdırdı və daha geniş məruzqalma intervalını əhatə edən yeni tədqiqatların son meta-analizindən istifadə etdi.

Nisbi ölüm riskləri uzunmüddətli PM _2.5 məruzqalmasını ölüm səviyyəsi ilə əlaqələndirən və konsentrasiyaya cavabda qeyri-xəttiliyi nəzərə alan funksiyalarla modelləşdirildi. Amerika və Avropada beş yaşdan kiçik uşaqlar arasında aşağı tənəffüs yolu infeksiyalarından ölüm səviyyəsi, PM _2.5 məruzqalmasının yaratdığı bu sağlamlıq nəticəsinin nisbi riski barədə etibarlı məlumatlara malik bölgələr üzrə də uyğunlaşdırıldı.

Ölümə ən böyük təsir fosil yanacaqla əlaqəli əhəmiyyətli miqdarda PM _2.5 olan bölgələr, xüsusilə Çin, Hindistan, ABŞ-ın şərqinin bəzi hissələri, Avropa və Cənub-Şərqi Asiya üçün təxmin edildi.

Qlobal səviyyədə fosil yanacaq emissiyalarından qaynaqlanan PM _2.5 məruzqalması 2012-ci ildə ümumi ölümlərin təxminən % 21,5-ni təşkil edərkən Çində hava keyfiyyəti tədbirləri sayəsində 2018-ci ildə % 18-ə düşdü.

Müəlliflər nəticələrinin siyasətçilərdə alternativ enerji mənbələrinə keçid üçün daha güclü təcililik hissi yaradacağına ümid edirlər.

Yuxarıdakı fotoşəkil: 2016-cı ilə aid bu foto Çinin paytaxtı Pekində hava çirklənməsinin çox ciddi həddə çatdığını göstərir. Günəş və mavi səma demək olar görünməz olmuşdur. Bunun nəticələrindən biri şəhərdə yaşayan insanların tutqun hava səbəbindən depressiyaya daha meyilli olmasıdır. Görünür, şəhər mərkəzində qurulmuş nəhəng panolarla bu mənfi mühiti bir qədər azaltmağa çalışırlar.