Geyilə bilən texnologiyada gəlinən son nöqtə və COVID-19 üçün hazırlanmış nümunə

İnkişaf edən texnologiya həyatımıza hər gün daha çox inteqrasiya olunur. Texnologiyada yeni kəşflər meydana çıxarkən mövcud olanlar da inkişaf edir. Bu inkişafların ən diqqətəlayiq hissələrindən bəziləri şübhəsiz biotexnologiya sahəsindədir. Geyilə bilən ölçüyə gələn texnologiyada elektron sensorlarla sağlamlıq parametrlərinin “davamlı” və “əhatəli” ölçülməsi bu sahənin ən həyəcanverici məqsədidir.

Geyilə bilən məhsul və texnologiya nədir?

Geyilə bilən məhsullar kimi də tanınan geyilə bilən texnologiya, aksesuar kimi taxıla, geyimə yerləşdirilə, istifadəçinin bədəninə implantasiya edilə və hətta dəriyə döymə şəklində vurula bilən elektron cihaz kateqoriyasıdır.

Bu geyilə bilən cihazlar və klinikada işlədilən materiallar demək olar sıfırdan bir neçə min hersə qədər geniş tezlik diapazonunda dəri səthinin hərəkətinə həssas ölçmələrdən istifadə edir.

Geyilə bilən məhsul hansı bədən məlumatlarından istifadə edir?

Məlumatlar yalnız bədən hərəkətlərindən deyil, həmçinin bədən səslərindən əldə edilir, lakin xarici mühit səslərindən təsirlənmir. Məsələn, cihazlar döş qəfəsinə və ya boyuna yerləşdirildikdə qeydə alınan məlumatlar ürək hərəkətləri və dəri səthinə yaxın arteriyalarda qan axını, ağciyər və nəfəs borusunda hava axını, tənəffüs səsləri, qırtlaq, qida borusu və udma hərəkətlərindən qaynaqlanan ürək fəaliyyətinin ətraflı təhlilini verir. Lakin bəzən bu ölçmələrdə səhvlər ola bilər. Məsələn, qaçarkən tənəffüs sürəti dəqiq müəyyən edilə bilmir.

Geyilə bilən sağlamlıq texnologiyasının son məhsullarından biri

Science Advances adlı nüfuzlu elmi jurnalda 12 mayda dərc olunan araşdırmada, geyilə bilən texnologiyanın yeni dizaynı, avadanlıq səviyyəsində sistem dizaynlarının qabaqcıl anlayışları və anatomik optimallaşdırılmış seçimlərlə bu məhdudiyyətləri aşır. Yanaşma dəri ilə təmaslı cihazın əks uclarında yerləşən, zamanla sinxronlaşdırılmış iki yüksək zolaq genişlikli akselerometrdən istifadə edir; IMU-lardan (inersial ölçmə vahidləri) biri suprasternal çökəkliyə (yuqulyar çökəklik, boynun ön aşağı hissəsi), digəri isə döş sümüyünün dəstəyinə yerləşdirilir. Bu dizaynla ürək-tənəffüs və əlaqəli proseslərin siqnalları bədən hərəkətindən yaranan siqnallardan ayrıla bilir.

Dizaynı və xüsusiyyətləri

Sistem təkrar istifadə edilərkən sterilizasiyanı asanlaşdırmaq və istifadə olunan elektrolitləri xarici mühitdən təcrid etmək üçün elastomer kapsulla tam örtülmüş elektron plata istifadə olunur. Bu elastik plata bədənin istənilən yerinə asanlıqla inteqrasiya edilə və simsiz şarj oluna bilər. Cihaz sayəsində alınan məlumatlar avtomatik qeydə alına bilir.

Bu geyilə bilən məhsul 3 əsas komponentdən ibarətdir;

1. cihaz,
2. istifadəçi interfeysi kimi fərdiləşdirilmiş tətbiq (planşetdə işləyən proqram) və
3. məlumatların saxlanması və analitikası üçün bulud platforması.

İstifadəçi interfeysi həmçinin eyni anda 12 cihazla sinxron işləyə bilər.

Şəkil 1:

1. Boyuna yerləşdirilmiş cihazın görünüşü.
2. Komponentlərin, qarşılıqlı əlaqə sxemlərinin və qoruyucu dizaynın açıq sxemi.
3. Cihazın 25 sent yanında görünüşü (25 sentin diametri 24.266mm-dir).
4. Cihazın əyilmə və dartılma kimi vəziyyətlərdə görünüşləri.
5. D-dəki görüntülərin modelləri.
6. Sistemin iş mexanizmi.

İdman fəaliyyətlərində istifadəsi

Qaçış, üzgüçülük, fitnes və bənzər fəaliyyətlərdə çox sürətli, dinamik və dəyişkən təcillər səbəbindən ürək sürəti (KH / HR) və tənəffüs sürəti (SH / RR) ölçmələrində səhv və çətinliklər yaranır. İki sensorlu bu yeni platforma velosiped sürmək, basketbol oynamaq kimi bir çox fəaliyyətdə daha etibarlı ölçmələr təmin edir. Məsələn, üzərkən şəxsin hər qol atımı ilə əlaqəli siqnalları xeyli minimuma endirir və beləliklə nəfəsalma və nəfəsvermə dövrləri ilə əlaqəli siqnalları dəqiq hesablaya bilir.

Şəkil 2:

1. Velosiped sürən şəxsdə cihazın görünüşü.
2. Şəxs 24 dəqiqə velosiped sürərkən ikili aşkarlama (mavi kvadrat) və tək aşkarlama (qırmızı dairə) məlumatlarından alınan RR (dəqiqəlik tənəffüs sürəti) və HR (dəqiqəlik ürək döyüntüsü) müqayisəsi.
3. Basketbol oynayan şəxsdə cihazın görünüşü
4. Şəxs 11 dəqiqə basketbol oynayarkən ikili və tək aşkarlama məlumatlarından müəyyən edilən RR və HR müqayisəsi.
5. Üzən şəxsdə cihazın görünüşü.
6. Şəxs 5 dəqiqə üzərkən ikili və tək aşkarlama məlumatlarından müəyyən edilən RR və HR müqayisəsi.
7. Üzgüçülük zamanı ikili aşkarlama məlumatlarından alınan təcil məlumatları.
8. Diferensial siqnal və baza xətti ilə əlaqəli böyüdülmüş məlumatlar.

İşçi sağlamlığında istifadəsi

Sahəsindən asılı olmayaraq işçi sağlamlığı və təhlükəsizliyi hər şeydən öndədir. Bu çərçivədə xüsusilə tikinti, mədən, yanğınsöndürmə və bənzər sahələrdə çalışan ağır fiziki əmək işçilərinin sağlamlıq parametrlərinin davamlı izlənməsi mümkün problemləri erkən aşkarlamağa imkan verir. Bu çətin peşələrin icra edildiyi yüksək temperatur, səs və ya digər mühit şəraitində belə yeni dizayn dəqiq ölçmələr təmin edə bilir.

Covid-19 xəstələrinin sağalma müddətinin izlənməsində istifadəsi

Yeni cihaz xüsusilə son vaxtlarda, Covid-19 başda olmaqla xəstələrin evdə izlənməsinə böyük üstünlüklər gətirə bilər. Xəstəxanaya yatış tələb etməyən, evdə təcridlə xəstəliyi keçirə bilənlərin sağlamlığının davamlı izlənməsi və qeydiyyatı üçün yeni imkan yaradır. RR, HR, bədən temperaturu və hərəkətlərindən əlavə öskürmə, danışma və gülmə kimi hərəkətlərin intensivliyini və tezliyini də qeydə ala bilir. Toplanan bu məlumatlar xəstəlik əlamətlərini qiymətləndirmək üçün əhəmiyyətlidir.

Cihaz 8 gün ərzində testi müsbət çıxmış Covid-19 xəstəsində sınanıb. Xəstənin sağalma müddətində quru öskürək, təngnəfəslik kimi ölçmələri əhatə edən 171 saatlıq məlumat alındı. Məlumatların əlamət qiymətləndirilməsində mühüm olduğunu vurğulamaq faydalıdır.

Bu texnologiyanın geniş istifadəsi xəstə qulluğunu inkişaf etdirə, pandemiyanı idarə etməyə kömək edə və xəstəliyi daha yaxşı anlamağımıza töhfə verə bilər. Həmçinin tək Covid-19 deyil, daha fərqli sahələrdə də istifadəyə verilə bilər.

Xülasə

İnsan hərəkətləri səbəbindən əksər geyilə bilən texnologiyalar xüsusilə kardiopulmonar (ürək-tənəffüs) ölçmələrdə dəqiq nəticə əldə edə bilmir. Lakin sukeçirməz örtüklə su idmanları kimi sahələrdə istifadəyə imkan verən, yüksək səs, temperatur və bənzər mühit amillərinin dəqiqliyə mane olmasının minimuma endirildiyi bu yeni texnologiya ilə müxtəlif fizioloji parametr və fəaliyyət ölçmələri yaxşılaşdırılıb.

Təqdim olunan texnologiyanın çoxlu tətbiq nəticəsi var. Məsələn, insult keçirmiş və xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi olanların xəstəxana və reabilitasiya mərkəzlərindən kənar gündəlik həyat fəaliyyətlərinin izlənməsi mühümdür. Bu prosesdə şəxsin məxfiliyi pozulmadan, mühit səslərindən asılı olmayan (mikrofonsuz) izləmə imkanı yaradır. Bundan başqa bir çox sahədə də gündəlik həyata inteqrasiyası mümkün ola bilər.

- Marağınızı çəkə bilər: Geyilə bilən cihazla qandan dəqiq xərçəng diaqnozu