Həyat tərzimizi dəyişərək xərçəngdən qoruna bilərikmi?

İnkişaf etmiş və inkişaf edən ölkələrdə xərçəng ürək xəstəliklərindən sonra ikinci ölüm səbəbidir. Lakin nisbət ildən-ilə azalır. Əsas təminatçı xərçəngə qarşı tədbirlər və müalicə işləridir. Bəs tədbir dedikdə nəyi nəzərdə tuturuq? Xüsusilə həyat tərzini dəyişmək və skrininqlərə üstünlük erkən diaqnozda vacibdir.

JAMA Oncology-də tədqiqatda xüsusilə dörd vərdişin xərçəng riskini artırdığı müşahidə edilib. Bunlar siqaret, alkoqol, qidalanma vərdişləri (piylənmə) və hərəkətsizlikdir. Bu 4 vərdişdən uzaq olanların riski aşağıdır. Baxaq:

Siqaret: Ən azı 12 xərçəng növünün siqaretlə əlaqəsi sübut olunub. Həyat tərzinin dəyişməsi və xüsusilə siqareti tərgitməklə ağciyər xərçənginin %80-90-a qədər qarşısı alına bilər. Digər xərçənglərdə riskin %10-dan %70-ə qədəri önlənə bilər.

Alkoqol: İstifadə etməyən və ya az edənlərin riski aşağıdır. Alkoqol yoğun bağırsaq (kolorektal), süd vəzi, ağız, farinks (udlaq), larinks (qırtlaq), ezofaqus (qida borusu) və qaraciyər xərçəngində rol oynayır.

Qidalanma vərdişləri: Bədən kütlə indeksi (BKİ) boya görə uyğun çəkini qiymətləndirir. Xüsusilə piylənməni müəyyən etmək üçün istifadə edilir və çəki/boyun kvadratı kimi hesablanır. Bu tədqiqatda 18.5 - 27.5 arasında olmasının riski azaltdığı göstərilib. Piylənmə qida borusu, kolorektal, endometrium (uşaqlıq), böyrək, qaraciyər və postmenopozal süd vəzi xərçəngi riskini artırır.

İdman: Müntəzəm idman kolorektal, endometrium və süd vəzi xərçəngi riskini azaldır.

Piylənmə və hərəkətsizlik daha aqressiv xərçənglərə səbəb olub riski artıra bilər. Xəstəlikdə mühit amillərinin təsirindən qurtulmaq da gedişi yüngülləşdirir.

Aşağı risklilərin sağlamlığa daha şüurlu yanaşdığı da görülüb. Onlar xərçəng görüntüləməsinə daha asan çata bilir. Məsələn, son 2 ildə mammoqrafiya etdirənlər aşağı riskdə %83, yüksək riskdə %78-dir. Kolorektal xərçəngdə endoskopik görüntüləmə də aşağı risklilərdə daha çoxdur.

Nəticə olaraq kök hüceyrə bölünməsində təsadüfi mutasiyalar mühüm olsa da, həyat tərzinin təsiri nəzərə alınmayacaq qədər deyil, çox böyükdür. Müayinələrimizi etdirmək, həyat tərzi və vərdişləri dəyişməyə çalışmaq tədbirlərdəndir. Beləliklə xəstəliyin qarşısını ala və ya prosesi yüngülləşdirə bilərik.