Hippokrat andı MÖ 400 – Zamansız həqiqətlər və qaydalar

Bəzən Qərb təbabətinin atası adlanan Koslu Hippokrat xəstəliklərin fövqəltəbii mənşəyinə dair qədim inancları rədd etməsi ilə məşhur yunan həkimi idi. Onun adını daşıyan tibbi etika qaydaları bu gün də qüvvəsini qoruyur.

Hippokrat haqqında çox az bilirik. Yazıları – Hippokrat külliyyatı – əslində başqa mövzularla yanaşı epilepsiya, baş yaraları və ginekologiya barədə məsləhətlər verən, əsasən M.Ö. 420 ilə M.Ö. 370 arasında bir neçə müəllifin yazdığı mətnlərdir. Hippokrat məktəbi xəstəliyin dörd ifrazatın (mayenin) tarazlığının pozulmasından yarandığını irəli sürürdü. Bunlar qan, qara öd, sarı öd və bəlğəmdir. Həkimlər tarazlığı bərpa etmək üçün müalicə və pəhriz tövsiyələrinə güvənirdilər. Məsələn, bəlğəm çox olanda sitrus meyvələrinin faydalı olduğu düşünülürdü. Müalicə zamanı pasiyentin tibbi keçmişinin qeyd edilməsi də vacib sayılırdı (baxın Sağlamlıq qeydlərinin təəccüblü tarixi).

Hippokrat və / və ya digər qədim yunanların yazdığı Hippokrat andı, təbabəti etik tətbiq etməyə and içən həkimlər tərəfindən qəbul edilirdi. Müasirləşdirilmiş versiyalar əsrlər boyu istifadə olunub.

İlk andda həkimlər tibb müəllimlərinə və pasiyentin məxfiliyinə hörmət etməyə, pasiyentlərin zərər görməsinin qarşısını almağa bir neçə tanrı qarşısında and içirlər. Həmçinin pasiyentə heç vaxt ölümcül dərman verməməyə, pessar (vaginal şam) istifadə edərək abort-a səbəb olmamağa, müəyyən əməliyyatları aparmamağa və ya pasiyentlərlə cinsi əlaqəyə girməməyə and içirlər.

Elm müxbiri Robert Adler belə yazıb: “Ölümündən sonrakı bir neçə əsrdə yazıları və təlimləri davamçılarının və digər yunan həkimlərin yazıları ilə fərq qoyulmadan qarışdı. Hippokrat külliyyatını birləşdirən məqam sağlamlıqla xəstəliyin tam təbii hadisələr olduğu və heç bir tanrının cəlb edilməsinə ehtiyac olmadığı inancı idi. Sonrakı min beş yüz ildə sivilizasiyalar yüksəlib-enərkən tibbi bilik nüvəsi yunanlardan romalılara, romalılardan müsəlmanlara, müsəlmanlardan orta əsr Avropasına keçdi.”

Qədim Çin həkimi Sun Simiao adətən Hippokrat andının Çin qarşılığı sayılan "Böyük həkimlərin mütləq səmimiliyi haqqında" mətni ilə tanınır.

Şəklin izahı: Paneth mətninin bir hissəsi Bolonyada M.S. 1326-da tamamlanıb. Burada Hippokratın aforizmləri haqqındakı mətnin yanında oturan, bəlkə də xəstəlik metaforu olan, buynuz aləti çalan iblis görünür.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Koslu Hippokrat (M.Ö 460 – M.Ö 377), Sun Simiao (581–682)

• Əvvəlki mövzu: Kanalizasiya sistemi MÖ 600 – Sağlamlıq üçün bundan vacib nə ola bilər!
• Növbəti mövzu: Huangdi Neijing MÖ 300 – Fövqəltəbii qüvvələrdən təbii səbəblərə