İnsan bədəninin quruluşu haqqında 1543 – Vesalius ilə anatomiyanın təkmilləşməsi

Tibb tarixçiləri J. B. de C. M. Saunders və Charles O'Malley "1543-cü ildə Andreas Vesalius-un De Humani Corporis Fabrica (İnsan bədəninin quruluşu haqqında) əsərini dərc etməsi müasir elmin başlanğıcınıgöstərir" deyə yazırlar. "Şübhəsiz, tibb elmlərinə ən böyük töhfədir, lakin bundan da artıq, format, tipoqrafiya və illüstrasiyanın mükəmməl vəhdəti ilə möhtəşəm yaradıcı sənət əsəridir."

Brüsselli həkim və anatom Andreas Vesalius əsas tədris vasitəsi kimi disseksiyalar (meyit müayinələri) aparıb və Galen və Aristotel kimi böyük mütəfəkkirlərin insan bədəni haqqında əvvəlki bir çox fikrinin açıq-aşkar yanlış olduğunu göstərib. Məsələn, Galen-lə ziddiyyət təşkil edərək Vesalius qanın görünməz məsamələrlə ürəyin bir tərəfindən digərinə keçmədiyini göstərib. Qaraciyərin iki əsas payı olduğunu da göstərib. Galen-ə etirazları onu çoxlarının düşməninə çevirib və hətta bir tənqidçi Vesalius-un müşahidələrini izah etmək üçün Galen-in tədqiqatlarından bəri insan bədəninin dəyişmiş olmalı olduğunu iddia edib! Əslində Galen demək olar ki, bütün müşahidələrini heyvan disseksiyalarına əsaslandırmışdı və bu, insanlar haqqında mühüm səhvlərə səbəb olmuşdu.

Tibb tələbəsi kimi Vesalius qəbiristanlıqlardan çürüyən meyitləri və ya parçalananadək tirlərdən asılı qalan edam edilmiş cinayətkarların qalıqlarını əldə etmək cəhdlərində vəhşi itlərə və dəhşətli qoxulara sinə gərib. Hətta nümunələri hissələrə ayırarkən onları həftələrlə yataq otağında saxlayıb.

Vesalius-un yeni dövr açan anatomiya kitabı Fabrica-nı ehtimal ki, Jan Stephan van Calcar və ya məşhur italyan rəssam Titian-ın digər şagirdləri təsvir etmişdi. Kitab beynin daxili strukturlarını əvvəllər heç vaxt olmadığı qədər üzə çıxarıb. Elm müxbiri Robert Adler belə yazır: "Fabrica ilə Vesalius qədim dünyanın biliklərinin təhsildə köləcəsinə ilahiləşdirilməsinə effektiv son qoydu və yeni alimlər nəslinin irəli gedə, qədimlərin heç xəyal etmədiyi kəşflər edə biləcəyini göstərdi. Copernicus və Galileo kimi digər bir neçə İntibah nəhəngi ilə birlikdə Vesalius içində yaşadığımız inkişaf edən, elmə əsaslanan dünyanı yaratdı."

Yazıdakı şəklin izahı: Vesalius-un De Humani Corporis Fabrica əsərindən spinal sinirlərin təsviri.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Jan Stephan van Calcar (1499–1546), Andreas Vesalius (1514– 1564)

• Əvvəlki mövzu: Paracelsus tibb kitablarını yandırdı 1527
• Növbəti mövzu: Pare-nin rasional cərrahiyyəsi 1545 – Yara qulluğunda müasir cərrahiyyəyə aparan yol