İntensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya baş-boyun xərçəngində yaşam müddətini uzadır

Amerika Radiasiya Onkologiyası Cəmiyyətinin 2013 illik toplantısında açıqlanan tədqiqat nəticələri baş-boyun xərçəngi olan xəstələrdə tətbiq edilən intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiyanın digər radioterapiya üsulları ilə müqayisədə xərçənglə bağlı yaşam müddətini uzatdığını göstərmişdir.

Qabaqcıl texnoloji xüsusiyyətlərə malik olan intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya şişə və ya bədənin hədəflənmiş nahiyəsinə radiasiya dozaları verən olduqca dəqiq və inkişaf etmiş radioterapiya üsuludur. Radiasiya dozası hədəflənmiş nahiyəyə tətbiq edilməzdən əvvəl radiasiyanın intensivliyi tənzimlənir və hədəf həmin nahiyədən alınan üçölçülü görüntüyə əsasən müəyyən edilir. Bunun sayəsində normal toxumalara dəyən zərər minimuma endirilir. Tək bir radiasiya şüası göndərən digər radioterapiya üsullarından fərqli olaraq, bu üsul göndərilən radiasiyanı minlərlə nazik şüaya bölərək radiasiyanın bədənə bir çox bucaqdan daxil olmasını təmin edir. Müxtəlif bucaqlardan daxil olan bütün bu şüalar xərçəngli nahiyədə kəsişərək normal toxumalara daha az radiasiya göndərilməsini təmin edir və radiasiyanı birbaşa aidiyyəti nahiyəyə yönəldir. Hədəf nahiyəyə yüksək dozada radiasiya verən intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya xərçəng xəstəsinə müxtəlif səbəblərə görə tətbiq oluna bilər. Əvvəllər radioterapiya almış, lakin kifayət qədər nəticə əldə edilməmiş xərçəng xəstələrində ikinci müalicə şansından istifadə etmək üçün tətbiq oluna bilər və ya göz, yoğun bağırsağın son hissəsi, prostat kimi həssas orqanların yaxınlığındakı xərçəngli nahiyələrin daha təhlükəsiz müalicəsi üçün istifadə edilə bilər. Buna görə də intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya son illərdə xüsusilə baş-boyun xərçənglərində üstünlük verilən üsuldur.

Xərçəngin inkişafını və xəstələrin yaşam müddətinə təsirini araşdırmaq üçün 1999-cu ildən 2007-ci ilə qədər intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya və digər radioterapiya üsulları ilə müalicə olunan xərçəng xəstələri araşdırılmışdır. Nəticələr xəstələrə tətbiq edilən müxtəlif radioterapiya üsullarının yaşam müddəti baxımından fərq yaratmadığını göstərmişdir. Lakin son illərdə intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya tətbiqlərinin və bu sahədə mütəxəssislərin sayının artması ilə, xüsusilə baş-boyun xərçəngi olan xəstələrin müalicəsində müsbət nəticələr əldə edildiyi müşahidə edilmişdir.

Amerika Radiasiya Onkologiyası Cəmiyyətinin 2013 illik toplantısında nəticələri açıqlanan tədqiqatda baş-boyun xərçəngi olan 3172 xəstə iştirak etmişdir. Bu xəstələrin 1056-sı intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya ilə müalicə edilərkən, 2116 xəstəyə digər radioterapiya üsulları tətbiq edilmişdir. Araşdırmanın nəticəsində intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya tətbiq edilən xəstələrdə ümumi yaşam müddəti orta hesabla 40 ay müəyyən edilmişdir. İntensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya üsulu ilə müalicə edilən xəstələrdə xərçənglə bağlı yaşam müddəti %84.1 olduğu halda, bu göstərici digər radioterapiya üsullarının tətbiq edildiyi xəstələrdə %66 olaraq müəyyən edilmişdir. Bu da intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya üsulunun xərçənglə bağlı yaşam müddətini orta hesabla %18 nisbətində uzatdığını göstərmişdir. Hədəflənmiş nahiyəyə radioterapiya tətbiq edən və bununla da normal toxumalara daha az zərər verərək əlavə təsirləri minimuma endirən bu üsul xərçəng müalicəsində müsbət nəticələrin əldə edilməsinə də imkan verə bilər. Bütün bu səbəblərə görə intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiyanın baş-boyun xərçəngində standart müalicə kimi tətbiq edilməli olduğu deyilə bilər.

Baş-boyun xərçənginin müalicəsi zamanı xəstə danışma və udma çətinliyi, ağız quruluğu, dişlərdə fəsadlar kimi uzunmüddətli əlavə təsirlərlə qarşılaşır və bu əlavə təsirlər xəstə üçün olduqca yorucu olur. Buna görə də bir çox onkoloq xəstələrinə xərçəng müalicəsi tətbiq edərkən əlavə təsirləri mümkün qədər azaltmaq istəyir. Klassik radioterapiya üsulları ilə müqayisədə daha çox vaxt və xərc tələb etsə də, intensivliklə modulyasiya olunan radioterapiya (SGK tərəfindən ödənilir) ilə baş-boyun xərçəngi olan xəstələrin müalicəsində əldə edilən müsbət nəticələr və müalicə ilə bağlı azalan əlavə təsirlər gözardı edilə bilməz.