Lobotomiya 1946 – Beyin əlaqələrinə müdaxilə

Alimlər 1800-cü illərin ortalarından bəri beynin müəyyən bölgələrinin fərqli funksiyalar üçün ixtisaslaşdığını bilirdilər. Buna görə də beyin cərrahiyyəsindən psixi xəstəliyi nəzarət altına almaq üçün istifadə oluna biləcəyi uzun zamandır düşünülən mövzu idi. Lakin 1900-cü illərdə həyata keçirilən, prefrontal korteksə gedən və ondan gələn əlaqələrin kəsildiyi lobotomiyalar bu gün olduqca ibtidai görünür.

Prefrontal korteks şəxsiyyətin ifadəsini, qərarvermə qabiliyyətini, sosial inhibisiyanı və daha bir çox şeyi idarə edir. Prefrontal leykotomiya və ya lobotomiya kəllədə dəliklər açılmasını və sonra beyni kəsmək üçün məftil ilgəklərdən və ya bıçaqlardan istifadəni ehtiva edir. 

Lobotomiyada məqsəd beyinə və frontal pay kisələrinə çatmaq olduğu üçün ora gedərkən istifadə olunan alətlər sındırıcı və kəsici təsirə malik materiallardır. Məsələn, Freeman lobotomiya üçün buzqıran alətdən istifadə etmişdir.

Tibb tarixçisi Ole Enersen Freemanın lobotomiyaları "dəlilik həddində diqqətsizliklə, səyyar vaiz kimi ölkəni gəzərək" həyata keçirdiyini yazır. Enersenə görə, "1948 ilə 1957-ci illər arasında təkcə o, 2400 xəstəyə lobotomiya tətbiq etdi. Əksər hallarda bu prosedur heç bir əsaslı səbəbi olmayan kobud şikəstetmədən başqa bir şey deyildi." 

Lobotomiyalar obsessiv-kompulsiv pozuntudan şizofreniyaya və depressiyaya qədər müxtəlif pozuntuları "müalicə etmək" məqsədilə həyata keçirildi. Lakin nəticələr adətən emosional həssaslığın azalması və plan qurmaq qabiliyyətinin itirilməsi şəklində idi. 1940-cı və 1950-ci illərdə ABŞ-da təxminən 40000 insana lobotomiya aparıldı. Xlorpromazin kimi antipsixotik dərmanların kəşfindən sonra lobotomiyalardan istifadə azaldı.

Prezident John F. Kennedynin bacısı Rosemary Kennedy lobotomiya cərrahiyyəsinin ən məşhur uğursuz nümunələrindən biridir. 23 yaşında onun tərs və üsyankar davranışlarına görə lobotomiya əmri verən atası onu iflic, anlaşılmaz bir insana çevirmiş və ömrünün qalan hissəsini baxım altında keçirməyə məhkum etmişdir.

Yazıdakı şəklin izahı: Lobotomiyalardan əvvəl təsadüfən başının içindən keçirilən çubuqla beyninin sol frontal payının böyük hissəsi məhv olmuş Phineas Gage (1823-1860). Şəkildə başına keçmiş dəmir çubuqla poz verən Gagein şəxsiyyətində bəzi dəyişikliklər olmuş, lakin o, həyatda qalmışdır. 

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Egas Moniz (1874 – 1955), Walter Jackson Freeman II (1895 – 1972), James Winston Watts (1904 – 1994), Rosemary Kennedy (1918 – 2005)

• Əvvəlki mövzu: Xərçəng kimyaterapiyası 1946 – Xərçəng müalicəsində inqilab
• Sonrakı mövzu: Razılıq forması 1947 – Nürnberq kodeksi və tədqiqat iştirakçısının razılığı