Mammoqrafiya şəklinə baxaraq ürək damarlarının tutulmasını proqnozlaşdırmaq olarmı?

Yazının başlığı qəribə görünə bilər, lakin yazı səhvi yoxdur. Süd vəzi xərçənginin diaqnozunda istifadə olunan görüntüləmə üsullarından mammoqrafiya ilə ürək xəstəliyinə tutulma riskinin proqnozlaşdırıla biləcəyi Amerika Kardiologiya Kollecinin 65-ci İllik Toplantısında təqdim edilən tədqiqatda göstərildi.

Koronar ürək damarlarının tutulması kimi də tanınan ürək xəstəliyi bütün ölümlərin %20-dən çoxuna cavabdehdir. Xərçəng də ölüm baxımından oxşar nisbətlərə malikdir və süd vəzi xərçəngi qadınlarda ən çox rast gəlinən xərçəng növüdür.

Dünyada əsasən süd vəzi xərçənginin skrininqi üçün hər il milyonlarla mammoqrafiya çəkilir (təkcə Amerikada ildə 37 milyon). Amerika Xərçəng Cəmiyyətinin son tövsiyələrinə görə 40-54 yaşlı qadınlar hər il, 55 yaşdan yuxarı qadınlar isə 2 ildən bir mammoqrafiya etdirməlidirlər.

Mammoqrafiya ürək xəstəliyini necə proqnozlaşdıra bilər?

Mammoqrafiya şəkilləri, xüsusən rəqəmsal olanlar, əhənglənməni,tibbi adı ilə kalsifikasiyanıaşkar edə bilər (hazırda bazardakı cihazların çoxu rəqəmsaldır). Mammoqrafiya ilə süd vəzi arteriyalarında əhənglənmə müəyyən edilə bilər; bu da ürəyi qidalandıran koronar arteriyalardakı əhənglənmə üçün mühüm göstərici ola bilər.

Koronar arteriya əhənglənməsi koronar arteriya xəstəliyinin (KAH) çox erkən tapıntısıdır. Yaxın vaxtdakı başqa tədqiqat göstərmişdir ki, süd vəzisi arteriyalarının əhənglənməsi ilə yanaşı koronar arteriya əhənglənməsi infarkt və insult kimi tanınan beyin damarlarının tutulması ilə əlaqəlidir.

Bu tədqiqatın tapıntıları süd vəzi arteriyalarının əhənglənməsinin gələcək ürək xəstəliyini proqnozlaşdırma gücünün yüksək xolesterin, yüksək qan təzyiqi (hipertoniya) və diabetdəndaha yaxşı olduğunu düşündürür.

Tədqiqatda əvvəldən məlum ürək xəstəliyi olmayan 292 qadının mammoqrafiya şəkilləri süd vəzi arteriyalarının kalsifikasiyası baxımından qiymətləndirilmişdir. Nəticələri belə ümumiləşdirmək olar:

• İzlənən qadınların %42,5-də süd vəzi arteriyalarının kalsifikasiyası (MAK) aşkar edilmiş və MAK tezliyi yaşla artmışdır.
• MAK aşkar edilənlərdə hipertoniya və xroniki böyrək xəstəliyi nəzərəçarpacaq dərəcədə daha çox görülmüşdür.
• MAK olanlarda olmayanlara nisbətən koronar arteriya kalsifikasiyasının inkişaf riski 3 dəfə yüksək tapılmışdır.

Nəticə olaraq mammoqrafiya qadınlara ən çox təsir edən bu iki xəstəlik (süd vəzi xərçəngi və ürək xəstəliyi) üçün dəyərli məlumatlar vəd edir. Lakin süd vəzi arteriyalarının əhənglənməsinin ürək xəstəliyi riskini proqnozlaşdırmaqda standart üsula çevrilməsi üçün bu tək tədqiqatın nəticələri daha çox və böyükmiqyaslı araşdırmalarla dəstəklənməlidir. Alimlər artıq bu işə başlayıblar; belə ki, Hollandiyada təxminən 39 min iştirakçılı tədqiqat çoxdan başlanıb.