Qadınlarda ağciyər xərçənginin əlamətləri nədir?

Ağciyər xərçənginin əlamətləri və risk amilləri qadınlarla kişilərdə oxşardır, lakin göstəricilər fərqlənir.

2020 Dünya Xərçəng Statistikasına görə ağciyər xərçəngi qadın və kişilərdə ən çox ölümə səbəb olan xərçəng olmaqda davam edir; xərçənglə əlaqəli bütün ölümlərin %18-i ağciyər xərçəngindəndir.

ABŞ məlumatlarına görə, son 40 ildə ağciyər xərçəngi göstəriciləri kişilərdə %35-ə qədər azaldığı halda, qadınlarda %87-yə qədər artmışdır.

Marağınızı çəkə bilər:

• Ağciyər xərçənginin əlamətləri, mərhələləri və müalicəsi
• Qadınlarda ağciyər xərçəngi – xüsusiyyətləri, fərqləri və müalicəsi

Qadın və kişilərdə ağciyər xərçənginin əlamətləri nədir?

Qadın və kişilər ağciyər xərçəngi ilə bağlı çox oxşar əlamətlər göstərir.

Əlamətlər bunlardır;

• Nəfəs darlığı
• Xırıltılı tənəffüs
• Səs batması
• Yorğunluq
• Keçməyən və pisləşən öskürək
• Udma çətinliyi
• İştahasızlıq
• Çəki itkisi
• Davamlı sinə ağrısı
• Qanlı öskürək
• Təkrarlanan ağciyər infeksiyaları; pnevmoniya və ya bronxit

Bu əlamətləri olan şəxslər həkimə müraciət etməlidirlər.

Qadın və kişilərdə ağciyər xərçəngi risk amilləri

Risk amilləri də əlamətlər kimi qadın və kişilərdə oxşardır.

• Siqaret çəkmək
• Siqaret tüstüsünə məruz qalmaq
• Asbestə və ya radona məruz qalmaq
• Ailədə ağciyər xərçəngi tarixçəsi
• Ağciyər xərçəngi də daxil olmaqla ağciyər xəstəliyi keçirmiş olmaq
• Sağlam olmayan qidalanma

Siqaret çəkmək və siqaret tüstüsünə məruz qalmaq ağciyər xərçəngi üçün ən mühüm risk amilidir.

Qadın və kişilər arasında genetik və hormonal fərqlər

“Torakal və Kardiovaskulyar Cərrahiyyə Seminarları”nda dərc edilmiş bir 2014 tədqiqatı, müəyyən gen və hormonların qadınlarda ağciyər xərçəngi ilə əlaqəli ölüm səviyyəsini artırdığını irəli sürmüşdür.

Genetika

Tədqiqatçılar qadın və kişilərdə ağciyər xərçəngi göstəricilərinin fərqlənməsini izah edə bilən bir neçə gen müəyyən etmişlər. İnsan bu genlərin bəzilərini irsən ala bilər, digərlərini isə tütünə məruzqalma aktivləşdirir.

KRAS:  

KRAS genində hər hansı mutasiya xərçəngli şişlərin daha sürətli böyüməsinə səbəb ola bilər. Buradakı mutasiya həmçinin şişlərin metastaz vermə (yayılma) ehtimalını artıra bilər. İcmalda KRAS mutasiyalarının digər hormonlarla yanaşı qadın cinsi hormonu estrogenə məruzqalmadan sonra ağciyər xərçənginin böyüməsini daha aqressiv edə biləcəyi göstərilmişdir.

Əlaqəli məzmun: KRAS mutasiyası nədir?

GRPR:

İcmal qastrin ifraz edən peptid reseptorunun (GRPR) aktivliyini xərçəng hüceyrələrinin böyüməsi ilə əlaqələndirir. Bu reseptor qadınlarda daha aktivdir və estrogenə məruzqalma onun təsirlərini artıra bilər.

EGFR:

Epidermal böyümə faktoru (EGFR) ağciyər xərçəngi olan insanlarda tez-tez rastlanan zülaldır. EGFR-ni istehsal edən gendəki mutasiyalar kişilərlə müqayisədə qadınlarda əhəmiyyətli dərəcədə daha çox yayılmışdır.

HER2 əksər adenokarsinoma hallarında rastlanan EGFR gen qruplarının bir hissəsidir. HER2 ağciyər xərçəngi olan qadınlarda daha pis sağqalım göstəriciləri ilə əlaqəlidir.

Hormonal fərq: Estrogen

Estrogenə uzunmüddətli məruzqalma ağciyər xərçəngi riskinə təsir edə bilər. Estrogen səviyyələrinə təsir göstərə bilən amillər bunlardır;

• Varsa, hamiləliklərin sayı
• İlk aybaşı-menstruasiya yaşı
• Menopauzanın başladığı yaş

Tədqiqatçılar qadın və kişilərdən əldə edilən ağciyər xərçəngi hüceyrələrində estrogen reseptorları tapdılar. Ağciyər xərçənginin inkişafında gen və hormonlar üzrə eyni 2014 icmalı estrogenin şiş hüceyrələrinin böyüməsini təşviq etdiyini də göstərmişdir. İcmal müalicələrin xərçəngi basqılayan təsirlərinin estrogeni blokladığını da sübut etmişdir. 

Qadın və kişilərdə ağciyər xərçənginin müalicəsi

Əvvəlcə, ağciyər xərçənginin düzgün müalicəsi diaqnoz qoyularkən xəstəliyin mərhələsindən asılıdır.

• Erkən mərhələdə ağciyər xərçəngi əməliyyatı ilk ağla gələn müalicə seçimidir. Bəzi həkimlər hüceyrələrin qalmadığına əmin olmaq üçün əməliyyatı dəstəkləmək məqsədilə ardınca kimyaterapiya, şüa müalicəsi və ya immunoterapiya tövsiyə edə bilərlər.
• Ağciyər xərçəngi əhəmiyyətli yayılıbsa, əməliyyat adətən seçim deyil. Bu mərhələdə həkim ömrü uzatmaq və həyat keyfiyyətini artırmaq üçün kimyaterapiya və ya immunoterapiya tövsiyə edə bilər.

Ənənəvi olaraq həkimlərin qadın və kişilərdə ağciyər xərçəngini müalicə etməsində fərq yoxdur. Lakin ağciyər xərçənginin genetik və hormonal aspektlərini araşdıran tədqiqatlar kişilərə nisbətən qadınlarda daha təsirli ola bilən yeni müalicələrə yol açmışdır. Müəyyən genetik dəyişikliklərin məhsullarını (zülal və reseptorları) hədəfləyən dərmanların siqaret çəkməyən ağciyər xərçəngli qadınların müalicəsində daha təsirli ola biləcəyi də görünür.

Ağciyər xərçəngindən sonra

Ağciyər xərçəngi mənfi proqnozlu (xəstəliyin gedişi) xəstəlik kimi tanınır. Qadın və kişilərdə əlamətlər oxşar olsa da, xərçəng göstəriciləri və xərçənglə əlaqəli ölümlər fərqlidir. Bu xəstəliyin risklərini azaltmaq üçün daha çox tədqiqat lazımdır.

Nəticədə sağlam həyat tərzi sürmək və bütün tütün məhsullarından çəkinmək hər kəsdə ağciyər xərçəngi yaranması riskini azaltmağa kömək edir.