Qar anesteziyası 1812 – Ağrını azaltmaq

Qədim latın deyimi olan "Divinum est opus sedare dolorem" (Ağrını azaltmaq ilahi işdir) cərrahların əməliyyat zamanı ağrını nəzarət altına almaq axtarışının rəmzidir.

E.ə. 2500-cü ildən etibarən qədim misirlilər bəzən yaralanmaları müalicə etmək və iltihabı azaltmaq üçün hipotermiyadan (aşağı temperaturdan) istifadə edirdi. Yunan həkimi Hippokrat (e.ə. 460-370) "oynaqdakı şişkinlik, ağrı və burxulmalar adətən bol miqdarda soyuq su infuziyası ilə yaxşılaşdırılır, çünki orta dərəcəli keyimə ağrını azaldır" tövsiyəsini vermişdir. Məşhur İslam həkimi İbn Sina (980-1037) dişi və diş ətini əməliyyatdan əvvəl keyitmək üçün buzlu sudan istifadə edirdi.

Ağrıya nəzarət üçün qar və buzdan istifadə edən ən məşhur şəxslərdən biri atlı təcili yardım sistemini və yaralı əsgərlərin yaralarının ağırlığına görə müalicə olunduğu xəstələrə üstünlükvermə sistemini quran fransız cərrah Dominique Larreydir (1766-1842). 1807-ci ildə Larrey Prussiyadakı Eylau döyüşündə ətraflar soyudulduqda amputasiya ağrısının xeyli azaldığını müşahidə etdi. 1812-ci ildə Rusiyaya qarşı aparılan Borodino döyüşü zamanı Larreyin 24 saat ərzində 200 amputasiya həyata keçirdiyi, daha sonra Berezina döyüşündə daha 300 prosedur apardığı söylənilir. Mümkün olduqca ağrını azaltmaq üçün qar və buzdan istifadə edirdi.

Soyuq anesteziyanın qızğın tərəfdarı olan ingilis cərrah James Arnott (1797-1883) müasir anesteziyanın doğuşunu simvolizə edən efir və xloroformla aparılmış ilkin təcrübələrin bəzi ölümlərə səbəb olmasından narahat idi. Arnottun yanaşması əməliyyat nahiyəsinin ətrafındakı dəriyə tətbiq edilən xırdalanmış buz və duz qarışığını ehtiva edirdi. Mövzu ilə bağlı Arnott belə yazmışdı: "Bütün səthi əməliyyatlarda soyuq tətbiq etmək təhlükəsizlik şərtləri, tətbiq asanlığı, vaxt və zəhmətə qənaət kimi amillər nəzərə alındıqda anesteziya yaratmaqda (və iltihabın qarşısını almaqda) qəti şəkildə xloroformdan daha yaxşıdır." Arnott ağrıya nəzarətdə soyuq tətbiqinin təsirinə və xüsusilə təhlükəsizlik üstünlüklərinə böyük əhəmiyyət verirdi.

Yazıdakı şəklin izahı: Antoine-Jean Gros (1771–1835) tərəfindən çəkilmiş Prussiyadakı Eylau döyüşü (fevral 7–8, 1807)

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Hippocrates of Cos (460 B.C.–377 B.C.), Abu ‘Ali al-Husayn ibn ‘Abd-Allah Ibn Sina (Avicenna) (980–1037), Dominique Jean Larrey (1766–1842), James Arnott (1797–1883)

• Əvvəlki mövzu: Bell Megendie qanunu 1811 – İki alim, bir qanun
• Sonrakı mövzu: Qadın tibb tələbələri 1812 – Yox sayılan istedadlar