Sadəcə – İdman et – deməklə olmur! Xərçəng pasiyentləri üçün faydalı, lakin çətin bir proses

Xərçəng pasiyentləri üçün fiziki aktivlik / idman

İdman xərçəng pasiyentlərinə tövsiyə olunan mühüm həyat tərzi amilidir, lakin bu tövsiyəni həyata keçirmək bəzi pasiyentlər üçün çətin ola bilər. Xüsusilə süd vəzi xərçəngi pasiyentləri üçün proqramlardan əldə edilən sübutlar bu mövzuda daha bütöv yanaşmanın zəruri olduğunu göstərir. Pasiyentlərin motivasiya qazanmasına və aktiv həyat tərzi mənimsəməsinə dəstək vermək vacibdir.

ESMO 2024-də xərçəngdə idman haqqında təqdim edilmiş diqqətçəkən tədqiqatlar 

1. İdmanın xərçəngə təsirləri

İdman xərçəngin qarşısının alınması və müalicəsi üçün həkimlər tərəfindən tez-tez tövsiyə edilir. Həmçinin xərçəng diaqnozu qoyulmuş şəxslərin həyat keyfiyyətini artırmaq baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır. Süd vəzi xərçəngi pasiyentlərində aparılmış müşahidə tədqiqatları idmanın xəstəliyin gedişinə  müsbət təsir etdiyini göstərir.

2024 ESMO Konqresində təqdim edilmiş OptiTrain süd vəzi xərçəngi tədqiqatı 16 həftə davam edən yüksək intensivlikli interval məşqləri ilə müqavimət məşqlərinin və ya aerob məşqlərin birləşdirildiyi müdaxilə tədqiqatıdır. Bu tədqiqata 240 qadın qatılıb və kimyaterapiyanın başlanğıcında bu məşq proqramını tətbiq ediblər. Tədqiqat nəticəsində proqramın süd vəzi xərçənginin gedişinə müsbət təsir etdiyi müşahidə olunub. Ümumi sağqalım və süd vəzi xərçəngindən azad sağqalım baxımından standart qulluq alan nəzarət qrupu ilə müqayisədə əhəmiyyətli nəticələr əldə edilib. Xüsusilə yüksək intensivlikli interval məşqləri ilə müqavimət məşqlərindən ibarət müdaxilənin ümumi sağqalıma nəzərəçarpan təsir göstərdiyi müəyyən edilib.

Fərdi proqramların əhəmiyyəti

Bu faydalara baxmayaraq, proqramlar şəxslərin dəyər və inanclarına uyğun hazırlanmalıdır. Beləliklə, pasiyentlərin tövsiyə edilən məşqlərə riayət etməsi daha asan olacaq. Xüsusilə xəstəliyinin gedişi daha əlverişsiz olan və/və ya simptomları olan pasiyentlər yorğun olduqda və ya müalicənin yan təsirləri ilə qarşılaşdıqda idmana davam etməkdə çətinlik çəkə bilərlər.

2. Texnologiyanın rolu

Bəzi texnologiyalar (məsələn, videokonfrans və ya telefon tətbiqləri) pasiyentlə ünsiyyəti asanlaşdıra bilər. Xüsusilə xəstəxanadan uzaqda yaşayanlar üçün bu texnologiyalar böyük üstünlük yarada bilər. Konqresdə təqdim edilmiş ikinci tədqiqatda uzaqdan məşqçi dəstəyi və interaktiv öyrənmə ehtiva edən fərdiləşdirilmiş məşq proqramlarının həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırdığı görülüb. eMouvoir tədqiqatına qatılan 684 süd vəzi xərçəngi pasiyentində aparılmış bu tədqiqatda 12 aylıq məlumatlar qiymətləndirilib. 36 maddəlik qısa forma sorğusunda fiziki (p=0,03) və psixi sağlamlıq (p=0,01) üzrə yekun ballarda 4 ayda əhəmiyyətli yaxşılaşma müşahidə edilib. Lakin bu fayda 1 il ərzində davam etməyib.

3. Çəki itkisi ilə idmanın əlaqəsi

Telefon vasitəsilə həyata keçirilən çəki itkisi müdaxiləsi ilə orta və ya yüksək intensivlikli məşqləri təşviq edən tədqiqatda erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi olan 540 pasiyent araşdırılıb. Süd Vəzi Xərçəngində Çəki İtkisi Tədqiqatında çəki itkisi müdaxiləsinə qatılan pasiyentlərin orta və ya yüksək intensivlikli məşq müddətinin 6 aylıq dövrdə nəzarət qrupu ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artdığı müşahidə edilib. Müdaxilə qrupunda həftədə orta hesabla 40 dəqiqə artım müşahidə edildiyi halda, nəzarət qrupunda bu artım görülməyib.

Həftədə 150 dəqiqədən çox orta və ya yüksək intensivlikli məşq edən pasiyentlər 150 dəqiqədən az məşq edənlərə nisbətən daha çox çəki itiriblər. Məşqlərin artmasının süd vəzi xərçənginin təkrarlanması və ölüm riski ilə əlaqəli olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün daha uzunmüddətli izləmə lazımdır. Lakin çəki itkisi məlumatları olduqca vacibdir, çünki piylənmənin xəstəliyin təkrarlanma riskini artırdığı məlumdur. Buna görə pasiyentlərin daha aktiv olmağa motivasiyası güclüdür. Həmçinin arıqlamaq pasiyentlərin həyat keyfiyyətini artıran nəzərəçarpan fayda təmin edir.

4. Fiziki cəhətdən aktiv olmamağın zərərləri

Nəhayət, idman etməməyin daha yüksək simptom/şikayət yükü ilə əlaqəli olduğu göstərilib (p<0,001). Həmçinin uzaqdan pasiyent izlənməsinə daha az riayət etmək (p<0,028) və rəqəmsal tədris resurslarında daha az iştirak (p<0,001) da qeyri-aktiv pasiyentlər arasında geniş yayılıb. 1850 pasiyentin qiymətləndirildiyi bu real həyat tədqiqatı pasiyentlərin təxminən 50%-inin fiziki cəhətdən qeyri-aktiv olduğunu ortaya qoyub. Bu məlumatlar idmanın faydalarının müntəzəm izləmə, nəzarət və məşqçi dəstəyi vasitəsilə pasiyentlərə çatdırılmasının nə qədər vacib olduğunu vurğulayır.

Nəticə

Konqresdə təqdim edilmiş məlumatlar xərçəng pasiyentlərinin sağlam həyat tərzi davranışlarını mənimsəməsi üçün sadə tövsiyələrin kifayət etməyə biləcəyini göstərir. Pasiyentlərin qarşılaşdıqları ümumi çətinlikləri aşmasına kömək edəcək daha strukturlaşdırılmış yanaşma lazımdır. Səhiyyə mütəxəssisləri və xərçəngə qulluqda iştirak edən bütün tərəflər idmanın xərçəngdən qorunma, simptomların idarə olunması və sağalma prosesində mühüm köməkçi olduğunu nəzərə almalıdırlar. Bununla belə, proqramlar şəxslərin fərdi ehtiyaclarına, yanaşmalarına və məqsədlərinə uyğun fərdiləşdirilməlidir. Beləliklə, pasiyentlərin özlərini motivasiya etməsi və davamlı davranış dəyişikliyi yaratması mümkün olacaq. Nəhayət, səhiyyədə tətbiq olunan texnologiyalar tövsiyələrə az riayət etmək riski olan şəxsləri müəyyənləşdirmək və vaxtında müdaxilələrlə onların aktiv həyat tərzi mənimsəməsini təmin etmək üçün mühüm imkanlar yarada bilər.