Sehrbaz həkimlər MÖ 10000 – Tibb tarixinə ilk addım

"Nuerdən [Afrika qəbilələrindən] Navajoyadək saysız cəmiyyətin inancları barədə cəsarətli ümumiləşdirmələr etməyin aşkar təhlükələri var.” deyə tarixçi Roy Porter yazırdı. “Lakin… müasir Qərb təbabətindən fərqli olaraq ənənəvi sağaltma üsulları xəstəliklərin çoxunu… mahiyyətcə şəxsi görməyə meyillidir.” Qədim qəbilə mühitlərində xəstəlik adətən hədəf kimi görülür və fövqəltəbii qurumdan qaynaqlanırdı.

Qədimdən “tibb adamları” (bəzən sehrbaz həkimlər, şamanlar və ya sanqomalar da adlanırlar) mərasimlər və kiçik cərrahi prosedurlar apararaq, tilsimlər və bitki əsaslı dərmanlar verərək xalqlarının sağlamlıq ehtiyaclarını qarşılayıblar.

Ruhlar aləmi ilə əlaqədə görünən şəfaçıları əhatə edən şaman tətbiqləri ehtimalən Paleolit (Qədim Daş Dövrü) zamanından yaranmışdır. Məsələn, Mezolit (Orta Daş Dövrü) şamanizminə sübut İsraildə təxminən M.Ö. 10.000-ci ilə aid dəfndə yaşlı qadın şəklində tapılmışdır. Bu qadının əhəmiyyəti təbiət və heyvanlarla mümkün yaxın əlaqəsi ilə yanaşı, bədəninin xüsusi daş düzülüşü, 50 bütöv tısbağa qını, insan ayağı və quş, çöl donuzu, bəbir, inək, qartal qalıqları ilə birlikdə olması ilə göstərilir. Bu gün Cənubi Afrikanın ənənəvi Nguni cəmiyyətlərinin böyük əksəriyyəti bitki dərmanları, fal və məsləhətdən istifadə edən sanqomalara müraciət edir.

Tək bir insan üçün bir neçə şaman növü mövcud ola bilər. Məsələn, Panamadakı Cuna hinduları haqqında yazan psixoloq Stanley Krippner-ə görə, “abisua şamanı mahnı oxumaqla sağaldır, inaduledi dərman bitkiləri üzrə ixtisaslaşır və nele diaqnostikaya diqqət yetirir.”

Elm müxbiri Robert Adler: “Dünyadakı bir çox qrupda şaman və ya sehrbazların incitmək və ya sağaltmaq, öldürmək və ya müalicə etmək kimi ikili qabiliyyətlərə malik olduğu düşünülür. Şamanlar olduqları yerdə adətən yerli hallüsinogen bitkilər barədə ətraflı məlumata malik olurlar. Bitkilərdən şəfa rituallarında və fövqəltəbii aləmlə əlaqə üçün istifadə edirlər... Ağ xalatlı həkimlərimizin sələflərini güclü şaman və sehrbaz fiqurlarında tapırıq... Əcdadlarımız kimi biz də böyük güclərlə aşılanmışıq."

• Növbəti mövzu: Trepanasiya MÖ 6500 – Kəsməyə və deşməyə başlayırıq