Şəkərli içkilər ağız xərçəngi riskini artırırmı?

Risk beş dəfə yüksəkdir!

Yeni araşdırmaya görə, gündə ən azı bir şəkərlə şirinləşdirilmiş içki içən qadınlarda ayda bir dəfədən az içənlərlə müqayisədə ağız boşluğu, yəni dil, diş əti və ağız dibi xərçəngi riski təxminən beş dəfə daha yüksəkdir. Siqaret çəkməyən və ya yalnız arabir çəkən, spirtli içki içməyən və ya çox az içən qadınlarda gündə ən azı bir şəkərli içki içənlərin ağız xərçənginə tutulma riski ayda bir dəfədən az içənlərdən 5,46 dəfə yüksək olub.

ABŞ-da Luis Gomez-Castillo tərəfindən aparılan bu araşdırma 13 mart 2025 tarixində JAMA Otolaryngology — Head & Neck Surgery jurnalında dərc olunub.

Araşdırmanın təfərrüatları

Son 30 ildə siqaret çəkməyən şəxslərdə ağız boşluğu xərçəngi hallarının artdığı müşahidə olunub. Bu artım xüsusilə ağdərili qadınlar arasında nəzərə çarpıb.

Siqaret çəkməyən şəxslərdə ağız boşluğu xərçənginin səbəbləri tam məlum deyil. Ümumiyyətlə, insan papilloma virusu (HPV) xüsusilə boğaz və badamcıq xərçəngləri ilə əlaqələndirilsə də, bu araşdırmada siqaret çəkməyən şəxslərdə yaranan ağız boşluğu xərçəngləri ilə HPV arasında əhəmiyyətli əlaqə aşkarlanmayıb. Yəni siqaret və alkoqol kimi məlum risk amilləri olmayan şəxslərdə ağız xərçənginin hansı mexanizmlərlə inkişaf etdiyi hələ də aydın izah olunmur.

Tədqiqatçılar ABŞ-da aparılan Tibb Bacılarının Sağlamlıq Araşdırması (Nurses' Health Study 1986-2016) və Nurses' Health Study II (1991-2017) çərçivəsində 163 min qadının məlumatlarını təhlil ediblər. Araşdırmaya daxil edilən qadınların orta yaşı 43 ± 9,9 olub.

İştirakçılar ilkin qiymətləndirmə sorğusunu doldurduqdan sonra ağız xərçəngi diaqnozu qoyulanadək, ölümədək və ya araşdırma bitənədək izləniblər. Əvvəllər xərçəng diaqnozu qoyulanlar, gündəlik kalori qəbulu adi həddən kənar olanlar (<600 və ya >3500 kcal/gün) və şəkərli içki istehlakı barədə məlumatları çatışmayanlar araşdırmaya daxil edilməyib.

Araşdırmada yaş və sorğu dövrü zaman şkalası kimi götürülüb, ağız boşluğu xərçəngi riski üçün təhlükə nisbətləri (TO) və 95% güvən aralıqları (GA) hesablanıb.

Şəkərli içki istehlakı kateqoriyalara bölünüb:

• Ayda <1 şəkərli içki (istinad qrupu)
• Gündə ≥1 şəkərli içki

Diqqətçəkən nəticələr

30 illik izləmə nəticəsində 124 ağız xərçəngi halı aşkar edilib.

• Gündə ən azı bir şəkərli içki içən qadınlarda ağız xərçəngi riski 4,87 dəfə yüksək olub (TO: 4,87; 95% GA, 2,47-9,60).
• Siqaret çəkməyən/az çəkən və spirtli içki içməyən/az içən qadınlar gündə ən azı bir şəkərli içki içdikdə ağız xərçəngi riski 5,46 dəfə artıb (TO: 5,46; 95% GA, 1,75-17,07).
• Dil xərçəngi riskində 4,53 dəfə artım müəyyən edilib (TO: 4,53; 95% GA, 1,85-11,11).
• Ağızın dildən başqa hissələrində xərçəng riskində 5,24 dəfə artım müşahidə olunub (TO: 5,24; 95% GA, 1,84-14,91).

Klinik əhəmiyyəti

Tədqiqatçılar nisbi risk artımı yüksək olsa da, mütləq riskin aşağı olduğunu bildirirlər. Müəlliflər belə qeyd ediblər: “Xüsusilə siqaret çəkməyən və ya az çəkən, spirtli içki içməyən şəxslərdə bu risk artımı diqqət çəksə də, mütləq risk hər 100.000 nəfərə cəmi 3 əlavə hal kimi müəyyən edilib. Buna görə nəticələr klinik kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Müxtəlif qidalanma modellərinin OCC riskinə təsirini daha yaxşı anlamaq üçün daha geniş araşdırmalara ehtiyac var”.

Araşdırmanın məhdudiyyətləri

• Hal sayı az olduğuna görə hesablamaların dəqiqliyi aşağıdır.
• Araşdırma yalnız qadınları əhatə etdiyinə görə nəticələr kişilərə şamil edilə bilməz.
• Histopatoloji təhlillər yaş və nümunə sayına görə məhduddur.
• İştirakçıların əksəriyyəti Avropa mənşəlidir; oxşar nəticələr müxtəlif etnik qruplarda da qiymətləndirilməlidir.