Sispilatin (Cisplatin) nədir? FDA təsdiqi, Türkiyədə qeydiyyatı və ödənişinin qarşılanması
Oxu alətləri
Bu məqalədə
Xərçəng müalicəsinin əsas vasitələrindən biri: sispilatin
Süd vəzi xərçəngindən xaya və ağciyər xərçənglərinədək çox geniş sahədə onkoloji protokolların əsasını təşkil edən sispilatin (Cisplatin) hüceyrə DNA-sında yaratdığı çarpaz bağlarla şiş hüceyrələrinin bölünməsini dayandıran, onkologiya tarixinin ən güclü və geniş istifadə olunan kimyaterapevtik vasitələrindən biridir.
Dərman haqqında qısa məlumat
- Ticarət adı: Platinol, Platinol-AQ (və ya generik olaraq Cisplatin)
- Təsiredici maddə: Cisplatin
- Sinfi: Alkilləşdirici vasitə (platin birləşməsi)
- Kateqoriya: Kimyaterapevtik vasitə / antineoplastik
- İstifadə forması: Venadaxili inyeksiya (damar yolu ilə)
- İstehsalçı: Bristol-Myers Squibb (ilk istehsalçı); çoxsaylı generik istehsalçılar mövcuddur.
- FDA təsdiqi: Bəli (ilk təsdiq tarixi: 19 dekabr 1978)
🇹🇷 Türkiyədə vəziyyət (qeydiyyat, qiymət və SGK):
- Qeydiyyat və paylanma: Türkiyədə Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınıb və müxtəlif generik şirkətlər (məsələn, Koçak Farma, Eczacıbaşı, Onko & Koçsel) tərəfindən paylanır.
- Ödənişinin qarşılanması: Türkiyənin Sosial Təminat Qurumu (SGK) tərəfindən ödənişi qarşılanır.
- Ödənişin qarşılanması şərtləri: Xərçəng diaqnozunda ayrıca göstəriş şərti tələb edilməyən dərmanlar siyahısında yer alır və bütün xərçəng diaqnozlarında SGK tərəfindən ödənişi qarşılanır.
🇹🇷 Türkiyədə vəziyyət (qeydiyyat, qiymət və SGK):
- Qeydiyyat və paylanma: Türkiyədə sisplatin tərkibli müxtəlif generik preparatlar var. Qiymətlər marka, şirkət və qablaşdırmanın həcmindən asılı olaraq dəyişir.
- Ödəniş barədə qeyd: Sisplatin onkologiyada geniş istifadə edilən əsas kimyaterapiya vasitələrindəndir. Lakin ödənişinin qarşılanması və dövlət ödənişi barədə məlumat marka, ekvivalent qrup, xəstəxana təchizatı və cari SUT şərtlərinə görə ayrıca yoxlanılmalıdır.
- Redaktor qeydi: Aşağıdakı qiymətlər 2026-cı ilin mayında əlçatan olan Türkiyə pərakəndə satış/dövlət qiyməti məlumatlarına əsasən tərtib edilib. Dərman qiymətləri dövri dəyişə bildiyindən nəşrdən əvvəl cari qiymət siyahısı ilə yenidən yoxlanılmalıdır.
- Türkiyə qiymət cədvəli (may 2026):
🇹🇷 Türkiyədə vəziyyət (qeydiyyat, qiymət və SGK):
- Qeydiyyat və paylanma: Türkiyədə sisplatin tərkibli müxtəlif generik preparatlar var. Qiymətlər marka, şirkət və qablaşdırmanın həcmindən asılı olaraq dəyişir.
- Ödəniş barədə qeyd: Sisplatin onkologiyada geniş istifadə edilən əsas kimyaterapiya vasitələrindəndir. Lakin ödənişinin qarşılanması və dövlət ödənişi barədə məlumat marka, ekvivalent qrup və cari SUT şərtlərinə görə ayrıca yoxlanılmalıdır.
- Redaktor qeydi: Aşağıdakı qiymətlər 2026-cı ilin mayında əlçatan olan Türkiyə dərman qiyməti məlumatlarına əsasən tərtib edilib. Dərman qiymətləri dövri dəyişə bildiyindən nəşrdən əvvəl yenidən yoxlanılmalıdır.
- Türkiyədə cari qiymət cədvəli (may 2026):
Qutunun üzərindəki dərman adı Təsiredici maddə Doza / forma Şirkət Təxmini qiymət Cipintu Sisplatin (Cisplatin) 25 mg / 25 ml flakon Koçsel 468,32 TL Cisplatin-Koçak Sisplatin (Cisplatin) 25 mg / 50 ml flakon Koçak Farma 695,41 TL Cisplatin DBL Sisplatin (Cisplatin) 50 mg / 50 ml flakon Orna 396,99 TL Cipintu Sisplatin (Cisplatin) 50 mg / 50 ml flakon Koçsel 737,50 TL Cisplatin-Koçak Sisplatin (Cisplatin) 50 mg / 100 ml flakon Koçak Farma 1013,69 TL Cisplatin DBL Sisplatin (Cisplatin) 100 mg / 100 ml flakon Orna 670,13 TL Cipintu Sisplatin (Cisplatin) 100 mg / 100 ml flakon Koçsel 1221,27 TL
Təsdiqlənmiş göstərişlər (terapevtik göstərişlər)
Sispilatin həm FDA təsdiq tarixçəsində, həm də Türkiyə Səhiyyə Nazirliyinin qeydiyyatında bir çox solid şişin müalicəsində göstərişdir:
- Xaya xərçəngi: Metastatik qeyri-seminomatoz germinal hüceyrəli karsinomaların müalicəsində.
- Yumurtalıq xərçəngi: Birincili və ya irəliləmiş, refrakter yumurtalıq xərçənglərinin müalicəsində.
- Sidik kisəsi xərçəngi: İrəliləmiş və refrakter sidik kisəsi xərçənglərinin müalicəsində.
- Baş və boyun xərçəngləri: Baş-boyun yastıhüceyrəli xərçənglərində.
- Ağciyər xərçəngi: Kiçik hüceyrəli ağciyər xərçənglərində və kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər karsinomalarında (KHDAK).
- Serviks (uşaqlıq boynu) xərçəngi: Uşaqlıq boynu xərçənginin müalicəsində.
- Hodgkin və qeyri-Hodgkin limfoması: Bu limfoma növlərinin müalicəsində.
- Neyroblastoma və sarkomalar: Uşaqlıq dövrü şişləri, yumşaq toxuma/sümük sarkomalarının müalicəsində.
- Mədə və qida borusu xərçəngi: Mədə-bağırsaq sistemi şişlərinin müalicəsində.
- Prostat xərçəngi, melanoma və osteosarkoma: Müalicə protokollarındakı kombinə vasitələr arasındadır.
- Çoxsaylı mieloma: Hematoloji bədxassəli xəstəliklərin müəyyən kombinə rejimlərində istifadə edilir.
FDA təsdiq tarixçəsi
📅 19 dekabr 1978: ilk təsdiqlər (kombinasiya dövrü)
FDA sispilatin molekulunu irəliləmiş yumurtalıq, irəliləmiş xaya və irəliləmiş sidik kisəsi xərçənginin müalicəsi üçün eyni vaxtda ilk dəfə təsdiqlədi.
📅 7 noyabr 2000 və 2 sentyabr 2010: forma və istifadə təlimatı yenilikləri
2000-ci ildə inyeksiya forması üçün əlavə təsdiqlər alındı; 2010-cu ilin sentyabrında metastatik xaya şişləri, metastatik yumurtalıq şişləri və keçid hüceyrəli sidik kisəsi xərçənginə dair ən köhnə rəsmi istifadə təlimatı məlumatları FDA sisteminə daxil edildi.
📅 6 mart 2024: irəliləmiş urotelial karsinomada yeni kombinasiya
Nivolumabın sispilatin və gemsitabinlə kombinasiyası rezeksiya edilə bilməyən və ya metastatik urotelial karsinomalı böyüklərdə birinci xətt müalicə üçün FDA tərəfindən təsdiqləndi.
Sispilatin nədir və molekulyar təsir mexanizmi necədir?
Sispilatin quruluşunda platin metalı olan sitotoksik kimyaterapiya dərmanıdır. Hüceyrə dövrünə spesifik olmayan iş prinsipinə malikdir.
🔬 Molekulyar səviyyədə iş prinsipi
Sispilatin hüceyrəyə daxil olduqdan sonra su molekulları ilə reaksiyaya girərək aktiv törəmələrinə çevrilir. Hüceyrədaxili şiş əleyhinə proses aşağıdakı pillələrlə irəliləyir:
- 1. Kovalent bağ yaranması:
Aktiv platin molekulları DNA-dakı purin əsasları (quanin və adenin) ilə güclü kovalent bağlar yaradır. - 2. DNA çarpaz bağları (cross-linking):
Bu bağlanma DNA zəncirləri arasında (inter-strand) və eyni zəncir daxilində (intra-strand) çarpaz bağlar yaradır. Bu, DNA-nın spiral quruluşunu pozur və zəncir qırılmalarına səbəb olur. - 3. Replikasiyanın bloklanması və apoptoz:
Çarpaz bağlar səbəbindən DNA-nın təmiri, surətinin çıxarılması və RNA sintezi bloklanır. Zədə təmir mexanizmlərinin imkanını aşdıqda hüceyrə apoptoz (proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü) və ya apoptozdan fərqli ölüm yolları ilə məhv edilir. - 4. Sürətlə bölünən hüceyrələrin hədəflənməsi:
Sispilatin xüsusən bədxassəli şişlərdə görüldüyü kimi, nəzarətsiz və sürətlə bölünən hüceyrələrin genetik materialını hədəfləməkdə çox yüksək seçicilik/effektivlik göstərir.
Doza diapazonu və istifadə rejimləri
Sispilatin dozası xərçəng növünə, xəstənin bədən səthinin sahəsinə (m²) və kombinə protokollara görə 3-4 həftəlik sikllərlə tənzimlənir:
- Metastatik xaya şişləri: 20 mg/m² IV infuziya 5 gün ərzində hər gün yeridilir. Adətən hər 3 həftədən bir bleomisin və etoposidlə birləşdirilir.
- İrəliləmiş yumurtalıq xərçəngi: 75–100 mg/m² IV infuziya hər 3–4 həftədən bir yeridilir. Adətən siklofosfamidlə (600 mg/m² IV) kombinə rejimdədir.
- İrəliləmiş sidik kisəsi xərçəngi: 50–70 mg/m² IV infuziya hər 3–4 həftədən bir təkrarlanır. İntensiv müalicə almış xəstələrdə başlanğıc doza 50 mg/m² tövsiyə olunur.
- Baş-boyun, KHDAK və uşaqlıq boynu xərçəngləri: Adətən 75–100 mg/m² IV infuziya şəklində, 3–4 həftəlik sikllərlə digər vasitələrlə sinergik tətbiq edilir.
Rezistentlik mexanizmləri
Şiş hüceyrələrinin sispilatin müalicəsinə qarşı inkişaf etdirdiyi rezistentlik reaksiyaları çoxşaxəlidir:
| Mexanizm | Hüceyrədə baş verən proses |
|---|---|
| Dərmanın hüceyrəyə daxil olmasının azalması | Hüceyrəyə girişi təmin edən daşıyıcı zülalların aktivliyi azaldılaraq dərmanın daxil olmasına və DNA-ya çatmasına mane olunur. |
| Dərmanın hüceyrədən çıxarılması | ATP-dən asılı nasos sistemləri kimi xaricetmə zülalları artırılaraq hüceyrədaxili dərman konsentrasiyası azaldılır. |
| Dərmanın inaktivləşdirilməsi | Hüceyrədaxili qlutation və metal bağlayan zülalların səviyyələri artırılaraq sispilatin DNA-ya bağlanmazdan əvvəl təsirsizləşdirilir. |
| DNA təmirinin güclənməsi | Nukleotid eksiziya təmiri (NER) kimi hüceyrə təmir sistemləri aktivləşdirilərək yaranmış çarpaz bağlar sürətlə aradan qaldırılır. |
| Apoptozdan yayınma və antioksidantlar | Hüceyrə ölümü siqnalları ləngidilir və antioksidant sistemlərin güclənməsi ilə sispilatinin yaratdığı oksidləşdirici stres aradan qaldırılır. |
Farmakokinetik xüsusiyyətlər
- Sorulma: Ağızdan sorulması yetərsiz olduğundan yalnız venadaxili (IV) yeridilir. İnfuziya ilə birbaşa qan dövranına daxil olur.
- Paylanma: Plazmada albumin kimi zülallara yüksək nisbətdə bağlanır (bağlı forma qeyri-aktivdir). Sərbəst forması toxumalara yayılır; böyrək, qaraciyər, xaya, yumurtalıq və şiş toxumalarında toplanır. Qan-beyin baryerindən keçməsi məhduddur.
- Metabolizm: Adi mənada qaraciyərin sitoxrom (CYP) fermentləri ilə metabolizə olunmur. Hüceyrədaxili sulu mühitdə qeyri-fermentativ kimyəvi akvasiya ilə aktiv törəmələrinə çevrilir.
- Eliminasiya: Əsasən böyrəklər vasitəsilə sidiklə orqanizmdən uzaqlaşdırılır.
Dərman qarşılıqlı təsirləri
- Böyrək və qulaqla bağlı (nefro/ototoksik) qarşılıqlı təsirlər: Böyrəklə xaric edilən aminoqlikozid antibiotiklər (gentamisin, amikasin) və ilgək diuretikləri (furosemid) ilə birlikdə istifadə edildikdə böyrək zədəsi və eşitmə itkisi riski qatlanır.
- Neyrotoksik vasitələr: Paklitaksel və ya vinkristin kimi sinir sisteminə təsir göstərən dərmanlarla kombinasiyalarda əllərdə və ayaqlarda keyimə, periferik neyropatiya ağırlaşa bilər.
- Mielosupressiv kombinasiyalar: İfosfamid, siklofosfamid, 5-FU və ya doksorubisin kimi sitotoksik vasitələrlə birlikdə istifadə edildikdə sümük iliyinin ləngiməsi və sistem əlavə təsirləri (ürəkbulanma, qusma) sinergik artır.
- Vaksinlər və antikonvulsantlar: İmmuniteti ləngitdiyi üçün canlı virus vaksinləri əks-göstərişdir. Epilepsiya dərmanlarının (fenitoin) plazma səviyyəsini və təsirini azaldaraq tutmalara nəzarəti çətinləşdirə bilər.
- Antikoaqulyantlar: Varfarin kimi qan durulaşdırıcılarla birləşdirildikdə laxtalanma parametrləri dəyişə biləcəyi üçün qanaxma monitorinqi (INR) daha sıx aparılmalıdır.
Diqqət yetirilməli hallar və toksikliyin idarə olunması
⚠️ Vacib klinik idarəetmə parametrləri:
- Böyrəklərin izlənməsi və maye təminatı: Sispilatin böyrəklərlə xaric edilir. Kreatinin və BUN izlənməsi vacibdir; nefrotoksik zədənin qarşısını almaq üçün müalicədən əvvəl və sonra xəstəyə intensiv venadaxili maye dəstəyi (hidratasiya) verilməlidir.
- Eşitmə və sinir sistemi: Qulaqda küy (tinnitus) və ya eşitmə itkisi (ototoksiklik) riskinə görə müntəzəm audiometriya aparılmalıdır. Periferik neyropatiya əlamətləri yaxından izlənməlidir.
- Güclü emetogen profil: Çox güclü ürəkbulanma və qusma yaratdığı üçün təlimatlara uyğun yüksək effektiv antiemetik (ürəkbulanma əleyhinə) protokollarla birlikdə verilməlidir.
- Hamiləlik və əmizdirmə: Dölə teratogen təsirləri dəqiqdir; müalicə zamanı və sonrasında hamiləlikdən qəti çəkinmək, əmizdirməni dayandırmaq lazımdır.
Əlavə təsirlər və tezlikləri
Sispilatin müalicəsinin klinik tədqiqatlarında qeydə alınmış kumulyativ toksiklik nisbətləri belədir:
- Çox tez-tez rast gəlinən əlavə təsirlər (%10-dan çox):
• Ürəkbulanma və qusma: xəstələrin %76-100-də nəzərəçarpandır.
• Böyrək zədəsi (nefrotoksiklik): xəstələrin %28-36-da laborator göstəricilərdə əks olunur.
• Eşitmə itkisi (ototoksiklik): xüsusən uşaq xəstələrdə %31-ə çata bilər.
• Sümük iliyinin ləngiməsi (mielosupressiya): xəstələrin %25-30-da anemiya, leykopeniya və trombositopeniya yaradır. - Tez-tez rast gəlinən əlavə təsirlər (%1–%10 arası):
• Allergik reaksiyalar: xəstələrin %1-20-də səpgi və hipotoniya yarana bilər.
• Saç tökülməsi (alopesiya): xəstələrin %1-10-da qismən və ya tam tökülmə görülür. - Az rast gəlinən əlavə təsirlər:
• Dozadan asılı periferik neyropatiya, mədə-bağırsaq sistemində ishal, hipomaqnezemiya kimi elektrolit pozuntuları, qaraciyər funksiyası testlərində (AST/ALT) yüksəlmə və yerli inyeksiya yerində qıcıqlanma.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.