Sispilatin (Cisplatin) Nedir? FDA Onayı, Türkiye Ruhsatı ve Geri Ödeme Durumu
Kanser Tedavisinde Temeltaş Ajanlardan Biri: Sispilatin
Meme kanserinden testis ve akciğer kanserlerine kadar çok geniş bir yelpazede onkoloji protokollerinin temelini oluşturan Sispilatin (Cisplatin), hücre DNA'sı üzerinde oluşturduğu çapraz bağlar sayesinde tümör hücrelerinin bölünmesini durduran, onkoloji tarihinin en güçlü ve yaygın kullanılan kemoterapötik ajanlarından biridir.
İlaç Künyesi
- Ticari Adı: Platinol, Platinol-AQ (veya jenerik olarak Cisplatin)
- Etken Madde: Cisplatin
- Sınıfı: Alkilleyici ajan (Platin bileşiği)
- Kategori: Kemoterapötik ajan / Antineoplastik
- Uygulama Şekli: İntravenöz enjeksiyon (damar yoluyla)
- Üretici: Bristol-Myers Squibb (ilk üretici), birçok jenerik üretici mevcuttur
- FDA Onayı: Evet (İlk Onay Tarihi: 19 Aralık 1978)
🇹🇷 Türkiye Durumu (Ruhsat, Fiyat ve SGK):
- Ruhsat ve Dağılım: Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmıştır ve çeşitli jenerik firmalar (örneğin Koçak Farma, Eczacıbaşı, Onko & Koçsel) tarafından dağıtımı yapılmaktadır.
- Geri Ödeme Durumu: Türkiye'de Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından geri ödeme kapsamında bulunmaktadır.
- Geri Ödeme Koşulları: Kanser tanısında endikasyon şartı aranmayan ilaçlar listesinde yer almakta olup, tüm kanser tanılarında SGK tarafından geri ödenmektedir.
🇹🇷 Türkiye Durumu (Ruhsat, Fiyat ve SGK):
- Ruhsat ve Dağılım: Türkiye’de sisplatin etken maddeli farklı jenerik preparatlar bulunmaktadır. Marka, firma ve ambalaj hacmine göre fiyatlar değişmektedir.
- Geri Ödeme Notu: Sisplatin onkolojide yaygın kullanılan temel kemoterapi ajanlarından biridir; ancak geri ödeme ve kamu ödeme bilgileri marka, eşdeğer grup, hastane temini ve güncel SUT koşullarına göre ayrıca kontrol edilmelidir.
- Editöryal Not: Aşağıdaki fiyatlar Mayıs 2026’da erişilebilen Türkiye perakende satış fiyatı/kamu fiyatı verilerine göre düzenlenmiştir. İlaç fiyatları dönemsel olarak değişebileceği için yayın öncesi güncel fiyat listesiyle tekrar doğrulanmalıdır.
- Türkiye Fiyat Tablosu (Mayıs 2026):
🇹🇷 Türkiye Durumu (Ruhsat, Fiyat ve SGK):
- Ruhsat ve Dağılım: Türkiye’de sisplatin etken maddeli farklı jenerik preparatlar bulunmaktadır. Marka, firma ve ambalaj hacmine göre fiyatlar değişmektedir.
- Geri Ödeme Notu: Sisplatin onkolojide yaygın kullanılan temel kemoterapi ajanlarından biridir; ancak geri ödeme ve kamu ödeme bilgileri marka, eşdeğer grup ve güncel SUT koşullarına göre ayrıca kontrol edilmelidir.
- Editöryal Not: Aşağıdaki fiyatlar Mayıs 2026 dönemindeki erişilebilir Türkiye ilaç fiyat verilerine göre düzenlenmiştir. İlaç fiyatları dönemsel olarak değişebileceğinden yayın öncesi tekrar doğrulanmalıdır.
- Türkiye Güncel Fiyat Tablosu (Mayıs 2026):
İlaç Kutu Adı Etken Madde Doz / Form Firma Yaklaşık Fiyat Cipintu Sisplatin (Cisplatin) 25 mg / 25 ml Flakon Koçsel 468,32 TL Cisplatin-Koçak Sisplatin (Cisplatin) 25 mg / 50 ml Flakon Koçak Farma 695,41 TL Cisplatin DBL Sisplatin (Cisplatin) 50 mg / 50 ml Flakon Orna 396,99 TL Cipintu Sisplatin (Cisplatin) 50 mg / 50 ml Flakon Koçsel 737,50 TL Cisplatin-Koçak Sisplatin (Cisplatin) 50 mg / 100 ml Flakon Koçak Farma 1.013,69 TL Cisplatin DBL Sisplatin (Cisplatin) 100 mg / 100 ml Flakon Orna 670,13 TL Cipintu Sisplatin (Cisplatin) 100 mg / 100 ml Flakon Koçsel 1.221,27 TL
Onaylı Olduğu Endikasyonlar (Terapötik Endikasyonları)
Sispilatin, hem FDA onay geçmişinde hem de Türkiye Sağlık Bakanlığı ruhsatlandırmasında çok sayıda solid tümörün tedavisinde endikedir:
- Testis Kanseri: Metastatik, non-seminomatöz germ hücreli karsinomların tedavisinde.
- Over (Yumurtalık) Kanseri: Primer veya ileri evredeki ve refrakter over kanserlerinin tedavisinde.
- Mesane Kanseri: İleri evredeki ve refrakter mesane kanserlerinin tedavisinde.
- Baş ve Boyun Kanserleri: Baş-boyunun skuamöz hücreli kanserlerinde.
- Akciğer Kanseri: Küçük hücreli akciğer kanserleri ve küçük hücreli dışı akciğer karsinomlarında (KHDAK).
- Serviks (Rahim Ağzı) Kanseri: Serviks kanserinin tedavisinde.
- Hodgkin ve Non-Hodgkin Lenfoma: Bu lenfoma türlerinin tedavisinde.
- Nöroblastoma & Sarkomalar: Çocukluk çağı tümörleri ve yumuşak doku/kemik sarkomalarının tedavisinde.
- Mide ve Özofagus (Yemek Borusu) Kanseri: Gastrointestinal sistem tümörlerinin tedavisinde.
- Prostat Kanseri, Melanom ve Osteosarkom: Tedavi protokollerinde kombinasyon ajanları arasında yer alır.
- Multipl Miyelom: Hematolojik malignitelerin belirli kombinasyon rejimlerinde kullanılır.
FDA Onay Tarihçesi
📅 19 Aralık 1978: İlk Onaylar (Kombinasyon Çağı)
FDA, sispilatin molekülünü ileri evre over (yumurtalık) kanseri, ileri evre testis kanseri ve ileri evre mesane kanseri tedavileri için eş zamanlı olarak ilk kez onayladı.
📅 7 Kasım 2000 ve 2 Eylül 2010: Formülasyon ve Prospektüs Güncellemeleri
2000 yılında enjeksiyon formu için ek onaylar alınırken; Eylül 2010'da metastatik testis tümörleri, metastatik over tümörleri ve geçiş hücreli mesane kanserine yönelik en eski resmi prospektüs bilgileri FDA sistemine işlendi.
📅 6 Mart 2024: İleri Evre Ürotelyal Karsinomda Yeni Kombinasyon
Nivolumab'ın sispilatin ve gemsitabin ile kombinasyonu, rezektabl olmayan veya metastatik ürotelyal karsinomlu yetişkin hastaların birinci basamak tedavisi için FDA tarafından onaylandı.
Sispilatin Nedir ve Moleküler Etki Mekanizması
Sispilatin, yapısında platin metali bulunduran sitotoksik bir kemoterapi ilacıdır. Hücre döngüsüne özgü olmayan bir çalışma prensibine sahiptir.
🔬 Moleküler Düzeyde Çalışma Prensibi
Sispilatin hücre içine girdikten sonra su molekülleriyle reaksiyona girerek aktif türevlerine dönüşür. Hücre içi antitümöral süreç şu basamaklarla ilerler:
- 1. Kovalent Bağ Oluşumu:
Aktif platin molekülleri, DNA yapısında yer alan pürin bazları (guanin ve adenin) ile güçlü kovalent bağlar kurar. - 2. DNA Çapraz Bağları (Cross-linking):
Bu bağlanma, DNA iplikçikleri arasında (inter-strand) ve aynı iplikçik içinde (intra-strand) çapraz bağların oluşmasına yol açar. Bu durum DNA'nın sarmal yapısını bozar ve iplik kırılmalarına yol açar. - 3. replikasyon Engeli ve Apoptoz:
Çapraz bağlar nedeniyle DNA'nın onarılması, kopyalanması ve RNA sentezi engellenir. Hasar onarım mekanizmalarının kapasitesini aştığında, hücre apoptoz (programlı hücre ölümü) veya apoptoz dışı ölüm yollarıyla imha edilir. - 4. Hızlı Bölünen Hücre Hedefi:
Sispilatin, özellikle malign tümörlerde görüldüğü üzere, kontrolsüz ve hızlı bölünen hücrelerin genetik materyalini hedeflemede oldukça yüksek seçicilik/etkinlik gösterir.
Doz Aralığı ve Uygulama Rejimleri
Sispilatin dozajı, kanser türüne, hastanın vücut yüzey alanına (m²) ve kombinasyon protokollerine göre 3-4 haftalık döngüler halinde ayarlanır:
- Metastatik Testis Tümörleri: 20 mg/m² IV infüzyon, 5 gün boyunca günlük olarak uygulanır. Genellikle 3 haftada bir bleomisin ve etoposid ile kombine edilir.
- İleri Evre Over Kanseri: 75 ila 100 mg/m² IV infüzyon, her 3 ila 4 haftada bir uygulanır. Genellikle siklofosfamid (600 mg/m² IV) ile kombine rejimdedir.
- İleri Evre Mesane Kanseri: 50 ila 70 mg/m² IV infüzyon, her 3 ila 4 haftada bir tekrarlanır. Yoğun tedavi almış hastalarda başlangıç dozu 50 mg/m² olarak önerilir.
- Baş-Boyun, KHDAK ve Serviks Kanserleri: Genellikle 75 ila 100 mg/m² IV infüzyon şeklinde, 3 ila 4 haftalık döngülerle diğer ajanlarla sinerjik olarak uygulanır.
Direnç Mekanizmaları
Tümör hücrelerinin sispilatin tedavisine karşı geliştirdiği direnç reaksiyonları çok yönlüdür:
| Mekanizma | Hücresel Eylem |
|---|---|
| İlaç Alımının Azalması | Hücre içine girişi sağlayan taşıyıcı proteinlerin aktivitesi azaltılarak ilacın içeri sızması ve DNA'ya ulaşması engellenir. |
| İlacın Hücreden Atılması | ATP-bağımlı pompa sistemleri gibi dışarı atım proteinleri artırılarak hücre içi ilaç konsantrasyonu düşürür. |
| İlacın İnaktivasyonu | Hücre içindeki glutatyon ve metal bağlayıcı protein seviyeleri artırılarak sispilatin DNA'ya bağlanamadan etkisizleştirilir. |
| DNA Onarımının Güçlenmesi | Nükleotid Eksizyon Onarımı (NER) gibi hücresel tamir sistemleri aktive edilerek oluşan çapraz bağlar hızla temizlenir. |
| Apoptoz Kaçışı ve Antioksidanlar | Hücre ölüm sinyalleri baskılanır ve sispilatinin yarattığı oksidatif stres antioksidan sistemlerin güçlenmesiyle ekarte edilir. |
Farmakokinetik Özellikler
- Emilim: Ağız yoluyla emilimi yetersiz olduğundan sadece intravenöz (IV) yolla uygulanır. İnfüzyonla birlikte doğrudan kan dolaşımına katılır.
- Dağılım: Plazmada albümin gibi proteinlere yüksek oranda bağlanır (bağlı form inaktiftir). Serbest formu dokulara dağılır; böbrek, karaciğer, testis, over ve tümör dokularında birikir. Kan-beyin bariyerini geçişi kısıtlıdır.
- Metabolizma: Klasik anlamda karaciğer sitokrom (CYP) enzimleri ile metabolize edilmez. Hücre içi sucul ortamda kimyasal olarak non-enzimatik yolla aktif türevlerine akvatiflenir.
- Eliminasyon: Temel olarak böbrekler vasıtasıyla idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırılır.
İlaç Etkileşimleri
- Böbrek ve Kulak (Nefro/Ototoksik) Etkileşimler: Böbrekten atılan aminoglikozid antibiyotikler (gentamisin, amikasin) ve loop diüretikleri (furosemid) ile birlikte kullanıldığında böbrek hasarı ve işitme kaybı riski katlanır.
- Nörotoksik Ajanlar: Paklitaksel veya vinkristin gibi sinir sistemini etkileyen ilaçlarla kombinasyonlarda ellerde ve ayaklarda uyuşma, periferik nöropati tablosu ağırlaşabilir.
- Miyelosüpresif Kombinasyonlar: Ifosfamid, siklofosfamid, 5-FU veya doksorubisin gibi sitotoksik ajanlarla birlikte kullanıldığında kemik iliği baskılanması ve sistemik yan etkiler (bulantı, kusma) sinerjik olarak artar.
- Aşılar ve Antikonvülsanlar: Bağışıklığı baskıladığı için canlı virüs aşıları kontrendikedir. Epilepsi ilaçlarının (fenitoin) plazma düzeyini ve etkisini azaltarak nöbet kontrolünü zorlaştırabilir.
- Antikoagülanlar: Warfarin gibi kan sulandırıcılarla kombine edildiğinde koagülasyon parametreleri değişebileceğinden kanama takibi (INR) sıklaştırılmalıdır.
Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar ve Toksisite Yönetimi
⚠️ Kritik Klinik Yönetim Parametreleri:
- Böbrek Takibi ve Hidratasyon: Sispilatin böbrekler yoluyla elenir. Kreatinin ve BUN takibi şarttır; nefrotoksik hasarı önlemek adına tedavi öncesi ve sonrası hastaya yoğun damar içi sıvı desteği (hidratasyon) uygulanmalıdır.
- İşitme ve Sinir Sistemi: Kulak çınlaması (tinnitus) veya işitme kaybı (ototoksisite) riskine karşı düzenli odyometri testleri yapılmalıdır. Periferik nöropati semptomları yakından izlenmelidir.
- Kuvvetli Emetojenik Profil: Çok güçlü bulantı-kusmaya yol açtığı için kılavuzlara uygun yüksek etkili antiemetik (bulantı önleyici) protokolleri eşliğinde verilmelidir.
- Gebelik ve Emzirme: Fetüs üzerinde teratojenik etkileri kesindir; tedavi süresince ve sonrasında kesinlikle gebelikten kaçınılmalı, emzirme durdurulmalıdır.
Yan Etkiler ve Görülme Sıklığı
Sispilatin tedavisinde klinik çalışmalarda kaydedilen kümülatif toksisite oranları şu şekildedir:
- Çok Yaygın Yan Etkiler (%10'dan fazla):
• Bulantı ve Kusma: Hastaların %76-100'ünde belirgindir.
• Böbrek Hasarı (Nefrotoksisite): Hastaların %28-36'sında laboratuvar değerlerine yansır.
• İşitme Kaybı (Ototoksisite): Özellikle pediyatrik hasta grubunda %31'e ulaşabilir.
• Kemik İliği Baskılanması (Miyelosüpresyon): Hastaların %25-30'unda anemi, lökopeni ve trombositopeniye neden olur. - Yaygın Yan Etkiler (%1 ile %10 arası):
• Alerjik Reaksiyonlar: Hastaların %1-20'sinde döküntü ve hipotansiyon gelişebilir.
• Saç Dökülmesi (Alopesi): Hastaların %1-10'unda kısmi veya tam dökülme gözlenir. - Yaygın Olmayan Yan Etkiler:
• Doza bağlı periferik nöropati, gastrointestinal sistemde ishal, hipomagnezemi gibi elektrolit dengesizlikleri, karaciğer fonksiyon testlerinde (AST/ALT) yükselme ve lokal enjeksiyon bölgesinde tahriş.
