Tam peyvəndləmə, sıfır uşaqlıq boynu xərçəngi – HPV peyvəndinin təsirli uğuru

Serviks (uşaqlıq boynu) xərçəngi dünyada qadınlar arasında ən geniş yayılmış dördüncü xərçəng növüdür. Bu xərçəngin demək olar ki, bütün hallarının səbəbi cinsi yolla ötürülən infeksiya olan insan papilloma virusu (HPV) hesab olunur. Yeni araşdırma HPV peyvəndləmə proqramı çərçivəsində tam peyvənd olunmuş gənc qadınlarda serviks xərçəngi hallarının aşkarlanmadığını göstərib. Bu nəticə HPV peyvəndinin həmin ciddi xəstəliyin qarşısını almaqda nə qədər effektiv olduğunu göstərir və peyvəndləmənin əhəmiyyətini vurğulayır.

Şotlandiyada HPV peyvəndi almış qadınlarda serviks xərçəngi görülməyib

Yeni tədqiqat HPV peyvəndləmə proqramının bir hissəsi kimi tam peyvənd olunmuş gənc qadınlarda heç bir serviks xərçəngi halı aşkarlamayıb.

Şotlandiya İctimai Səhiyyəsinin (PHS) apardığı araşdırma HPV (insan papillomavirusu) peyvəndinin xərçəngin yaranmasının qarşısını almaqda "yüksək dərəcədə effektiv" olduğunu bildirib.

HPV cinsi yolla ötürülən infeksiyadır və dünyada qadınlarda serviks xərçənginin demək olar ki, bütün hallarına səbəb olur.

Peyvəndləmə proqramı 2008-ci ildə başlayıb və peyvənd orta məktəbin ilk ilində, 12 və ya 13 yaşlı qızlara təklif olunub.

İndi oğlanlara da təklif edilən peyvənd onları sonrakı həyatda HPV ilə əlaqəli digər xərçənglərdən qorumağa kömək edir. Bunlara baş-boyun və anogenital xərçənglər, eləcə də genital ziyillər daxildir.

İnsan papilloma virusu (HPV) nədir?

• HPV geniş yayılmış viruslar qrupunun adıdır; HPV-nin 100-dən çox növü var.
• Bir çox qadın ömrü boyunca heç bir mənfi təsir olmadan HPV ilə yoluxa bilər.
• Halların böyük əksəriyyətində əlamət olmur və infeksiya öz-özünə keçir, lakin bəzi hallarda davamlı infeksiya uşaqlıq boynunda xəstəliyə səbəb ola bilər.
• Bəzi HPV növləri yüksək risklidir, çünki müəyyən xərçənglərin yaranması ilə əlaqəlidir.
• Demək olar ki, bütün serviks xərçəngləri (99,7%) yüksək riskli HPV infeksiyasından yaranır.
• Bir çox HPV növü ağız, boğaz və ya genital nahiyəyə təsir edir. Onlar asanlıqla ötürülə bilər və HPV-yə cinsi təmasla yoluxmaq mümkündür.

Serviks xərçəngini nadir xəstəliyə çevirmək mümkündür

• Şotlandiyada 25–35 yaşlı qadınlarda serviks xərçəngi ən geniş yayılmış xərçəng növüdür.
• Şotlandiyada hər il təxminən 300 qadına serviks xərçəngi diaqnozu qoyulur.
• Bununla yanaşı, serviks xərçəngi skrininqi 25–64 yaşlı bütün qadınlara təklif olunur.

Şotlandiya İctimai Səhiyyəsi araşdırmanı Strathclyde və Edinburgh universitetləri ilə əməkdaşlıq edərək aparıb və Şotlandiyada serviks xərçəngi skrininq proqramına uyğun hər qadını hesablamalara daxil edib.

Tədqiqat Journal of the National Cancer Institute jurnalında dərc olunub.

Tədqiqat ilk dozasını 12–13 yaşında alan, tam peyvənd olunmuş qadınlarda indiyədək heç bir serviks xərçəngi halının olmaması ilə HPV peyvəndinin effektivliyini göstərir.

HPV peyvəndinin serviks xərçənginin qarşısını almaqda effektivliyi sübut olunub. Müntəzəm skrininq, erkən diaqnostika və müalicə ilə birlikdə bu xərçəngi nadir xəstəliyə çevirmək mümkündür.

*

HPV peyvəndlərinin növləri

Dünyada istifadə olunan əsas HPV peyvəndləri bunlardır:

1. Gardasil/Silgard: Dördvalentli Gardasil peyvəndi ən geniş yayılmış dörd HPV növünə (6, 11, 16 və 18) qarşı qoruyur. Bu növlər uşaqlıq boynu xərçənglərinin və genital ziyillərin çoxuna səbəb olur. Gardasil 9 daha çox HPV növünə (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 və 58) qarşı qoruyan genişləndirilmiş versiyadır.
2. Cervarix: Bu peyvənd xüsusilə HPV-nin 16 və 18-ci növlərinə qarşı qoruyur. Bu iki növ dünyada uşaqlıq boynu xərçənglərinin böyük hissəsinə səbəb olur.

Peyvəndlər adətən gənc oğlan və qızlara tövsiyə olunur, çünki ən effektiv olduğu düşünülən vaxt cinsi aktivliyə başlamazdan əvvəldir. Lakin daha yaşlı şəxslər də peyvənd oluna bilər.

Peyvəndləmə proqramları

HPV peyvəndləri dünyanın bir çox ölkəsinin milli peyvəndləmə proqramlarının hissəsidir. Proqramların ümumi xüsusiyyətləri bunlardır:

• Hədəf qrupu: Proqramların çoxu orta məktəb yaşlı uşaqları (adətən 11–12 yaş) hədəfləyir. Bəzi ölkələrdə yaş aralığı daha geniş ola bilər.
• Doza sayı: Peyvənd adətən iki və ya üç doza ilə verilir. İlk dozadan sonra ikinci doza çox vaxt bir neçə ay sonra vurulur. Peyvəndləməyə 15 yaşdan sonra başlanarsa, adətən üç doza tövsiyə olunur.
• Oğlan və qız uşaqlarının peyvəndlənməsi: Əvvəlcə yalnız qızlara yönəlmiş HPV peyvənd proqramları virusun səbəb olduğu digər xərçənglər barədə məlumat artdıqca oğlanları da əhatə edəcək şəkildə genişləndirilib.
• Əlçatanlıq və məlumatlılıq: Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) və digər səhiyyə qurumları HPV peyvəndlərinin yayılması və əlçatanlığının artırılması üçün çalışır. Bu, maarifləndirmə kampaniyaları və ictimai sağlamlıq təşəbbüsləri vasitəsilə həyata keçirilir.

HPV peyvəndləri uşaqlıq boynu xərçəngi ilə yanaşı digər xərçəng növlərinin və genital ziyillərin qarşısını almaqda effektiv olduğuna görə çox vacibdir. Peyvəndlərin geniş istifadəsi bu xərçənglərin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.