HPV - Human Papillomavirus Nedir ve Nasıl Kansere Nasıl Yol Açar?

Sigaranın, obezitenin, alkol ve yoğun işlenmiş et tüketmenin kansere yol açabildiğini biliyoruz. Ancak mikroorganizmaların kansere katkısı toplum ve bilim dünyasında hâlâ yeterince bilinmiyor. Her yıl dünyada yaklaşık 14 milyon yeni kanser tanısının %16’sı, çoğunluğu virüsler olan enfeksiyöz etkenlerle ilişkilidir.

Not: Kanser–mikroorganizma ilişkilerinin aydınlatılmasında metagenomik çalışmalar kullanılır. Metagenomik, biyopsi dokuları gibi örneklerde bulunan mikroorganizmaların genetik materyalinin analizidir.

• Tüm kanserlerin %5’inin nedeninin HPV olduğu düşünülmektedir. Rahim ağzı kanseri örneklerinin %99.7’sinde HPV saptanmıştır.
• HPV, serviks dışında baş-boyun, vajina, vulva, penis, makat ve rektum kanserleriyle de ilişkilidir.
• HPV, cinsel yolla bulaşan en yaygın etkenlerden biridir; nüfusun %80–90’ı yaşamı boyunca en az bir HPV türü ile karşılaşır.
• HPV enfeksiyonlarının %70–90’ı belirti vermez; çoğu 1–2 yıl içinde kendiliğinden temizlenir veya sadece siğil ile seyreder.
• Bilinen ~200 HPV türünün ~40’ı genital bölgeyi enfekte eder; bunlardan 15’i serviks kanseri için yüksek risklidir.

1970’lerde Harald zur Hausen, “Serviks kanserinin sebebi HPV olabilir” hipotezini ortaya koydu. HPV’nin DNA’sının servikal hücrelerin DNA’sına entegre olabileceğini öne sürdü. Uzun yıllar süren araştırmaların ardından 1983’te serviks kanseri biyopsilerinde HPV DNA’sını gösterdi ve HPV-16/18 türlerinin başat etkenler olduğunu kanıtladı (serviks biyopsilerinin ~%70’inde).

Bu keşif, yüksek riskli HPV-16/18 türlerine karşı %95’e varan koruma sağlayan aşıların geliştirilmesine zemin hazırladı. Koruyucu HPV aşısı 2006’da FDA onayı aldı ve düzenli uygulanan ülkelerde serviks kanseri insidansı belirgin azaldı.

Viruses dergisinde (Ağustos 2017) yayımlanan çalışma, virüse karşı üretilen bazı enzimlerin (örn. APOBEC3) kendi DNA’mızda da kanserle ilişkili mutasyonlara yol açabileceğini öne sürüyor. Bu, HPV enfeksiyonunun neden yıllar sonra kansere dönüşebildiğine dair olası bir açıklama sunuyor.

Günümüzde 3 çeşit HPV aşısı bulunmaktadır: 2’li (bivalent), 4’lü (quadrivalent) ve 9’lu (nonavalent) HPV aşısı.

Ülkemizde Gardasil (4’lü) ve Cervarix (2’li) bulunmaktadır. Gardasil 9 ise 2014’te FDA onayı almıştır.

• Kız/ Kadın: 9–26 yaş · Erkek: 9–21 yaş arası önerilir.
• En ideal aşı yaşı her iki cins için 11–12; hekiminiz 9 yaşından itibaren önerebilir.
• İlk cinsel temastan önce aşı en yüksek korumayı sağlar; maruziyet öncesi yaygın 4 tipe karşı %100’e yakın koruma mümkündür.

Sonuç: Enfeksiyöz etkenler kanser yükünün önemli bir kısmından sorumludur. Buna karşın kamuoyu farkındalığı düşüktür. Üstelik bazı enfeksiyonlar aşıyla önlenebilir (HPV, Hepatit B) veya tedavi edilebilir (örn. Helicobacter pylori). Günlük yaşamda sıkça tartışılan başka olası risklere kıyasla enfeksiyon kökenli kanserlere odaklanmak, bilimsel kanıt düzeyi daha yüksek bir önleme stratejisidir.