Timus 1961 – T hüceyrələrinin yetişməsinə cavabdeh orqan

Yunan-Roma həkimi Galen döş qəfəsinin önündəki döş sümüyünün dərhal arxasında yerləşən timus vəzisinin yetkinlik dövründə ölçüsünü dəyişdirdiyini bildirsə də, bu sirli vəzinin funksiyası 1960-cı illərə qədər məlum deyildi. Timus sirri yenə də insanların inəyin timusunu (sweetbread – şirin çörək adlandırılır) böyük zövqlə yeməsinə heç vaxt mane olmadı.

The Encyclopedia of Jewish Food kitabının müəllifi Gil Marks belə yazır: 

"Yəqin ki, orqanlar arasında populyarlığı yalnız qaraciyərdən geri qalan şirin çörəkləri aşkenazilər (alman və Şərqi Avropa yəhudiləri) qədər qida kimi mənimsəmiş heç bir icma yoxdur."

1961-ci ildə fransız alimi Jacques Miller üç günlük siçanlardan timus vəzisini cərrahi yolla çıxardı və sonra bu vəzidən törəyən müəyyən limfositlərin (ağ qan hüceyrələrinin) çatışmazlığını müşahidə etdi. Miller həmçinin timektomiya (timusun cərrahi yolla çıxarılması) aparılmış siçanların infeksiyaya çox həssas olduğunu və başqa siçanlardan alınmış dəri transplantatlarını rədd etmədiyini müşahidə etdi — immun sistemi düzgün işləyən siçanlarda bu rədd edilmə gözlənilirdi.

Bu gün timusun xarici korteks və daxili medulla olmaqla iki nahiyədən ibarət olduğunu bilirik. Pre-T hüceyrələri, sümük iliyində yaranır və qan dövranı vasitəsilə timusa gedir. Bu hüceyrələr korteksə daxil olur və burada hüceyrələrin müəyyən antigenləri tanımasına imkan verən molekulyar hadisələr silsiləsi baş verir — bu antigenlər yad işğalçıların məhv edilməsini təmin edən anticisim istehsalını başladan maddələrdir. Bu yetişmə prosesində normal toxuma komponentlərinə uyğunsuz reaksiya verən hüceyrələr məhv edilir. Sağ qalan hüceyrələr medullaya daxil olur və sonda qan dövranına keçir; buradan da bədəni potensial zərərli amillərdən qoruya bilirlər. T hüceyrələrinin yetişmə prosesi timusun istehsal etdiyi hormonlar tərəfindən idarə olunur.

İki paylı timus yeniyetməlik dövründə maksimum ölçüsünə çatır və sonra kəskin şəkildə kiçilməyə başlayır. İnsan 75 yaşına çatdıqda timusu ətrafdakı piy toxumasından ayırmaq çətinləşir. Həyatın erkən dövründə timusun itirilməsi T hüceyrələrinin çatışmazlığına, ciddi immun yetməzliyinə və yüksək infeksiya göstəricilərinə səbəb ola bilər.

Məqalədəki şəklin izahı: Xərçəng hüceyrəsinə hücum edən T hüceyrəsinin bədii təsviri. T hüceyrəsi (infeksiya ilə mübarizə aparan ağ qan hüceyrəsi) bəzi xərçəng hüceyrələrini və virusla yoluxmuş bəzi hüceyrələri öldürə bilər. T hüceyrələri adını onların yetişməsinə cavabdeh əsas orqan olan timusdan alır.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Galen of Pergamon (129 – 199), Jacques Francis Albert Pierre Miller (doğ. 1931)

• Əvvəlki mövzu: Öz üzərində əməliyyat aparmaq 1961 – Qəhrəman həkimlər
• Növbəti mövzu: Krionika 1962 – Bədənin dondurulması