Trousseau əlaməti nədir? Adı haradan gəlir?

Trousseau sindromu kimi də tanınan Trousseau-nun xərçəng əlaməti (Trousseau’s sign of malignancy) adətən mənşəyi bilinməyən xərçənglə əlaqəli, təkrarlayan və köçəri/gəzən trombozlarla (damar tutulması) üzə çıxan paraneoplastik prosesi bildirir.

Trousseau-nun xərçəng əlaməti yenə Dr. Trousseau-nun adı ilə tanınan, kalsiumu aşağı şəxslərin qoluna təzyiqölçənin manjeti ilə təzyiq etdikdə yaranan “mama əli” görünüşündən fərqlidir; hətta Trousseau əlaməti deyiləndə ilk ağla gələn bu mama əli görünüşüdür.

Qeyd: Dilimizdə çox vaxt “əlamət” kimi işlədilsə də, “sign” sözünün qarşılığını işarə və ya tapıntı kimi vermək daha doğrudur. Lakin məqalədə adət edildiyi kimi əlamət sözü işlədilib.

Paraneoplastik sindromlar, xərçəngin immun sistemini alternativ yollarla tətikləməsi nəticəsində çox nadir yaranan xəstəliklər qrupunun ümumi adıdır. Sindrom, bir-biri ilə əlaqəsiz görünən, lakin birləşəndə tək hadisə kimi üzə çıxan tapıntılar toplusudur. Paraneoplastik sindrom şişlə və ya onun başqa toxumalara yayılması (metastaz) ilə birbaşa əlaqəli deyil; şiş hüceyrələrinin hormon və ya sitokin kimi bioloji aktiv maddələr ifraz etməsi nəticəsində yaranır. Şişdən ifraz olunan maddələr müxtəlif şikayət və əlamətləri tətikləyir. Bunlar endokrin (hormonal), sinir, əzələ-sümük, ürək-damar, dəri, qan hüceyrələri, mədə-bağırsaq və ya böyrək kimi çoxsaylı sistemlə əlaqəli ola bilər.

Mədə, mədəaltı vəzi, prostat, kolon və ağciyər xərçəngləri çox vaxt gec / irəliləmiş mərhələdə aşkarlanır. Xərçəngin Trousseau əlaməti klassik olaraq səbəbi bilinməyən tromboflebiti (vena daxilində laxtalanma) araşdırarkən üzə çıxır; adətən sonradan bunun mədəaltı vəzi xərçəngi olduğu anlaşılır. Zamanla termin çox vaxt ağırlaşmasız ayaq dərin vena trombozu (DVT) ilə üzə çıxan gizli xərçənglər də daxil olmaqla xərçəngə bağlı həddindən artıq laxtalanma ilə əlaqəli müxtəlif vəziyyətləri ifadə etmək üçün işlədilib. Laxtalar ayaqlar kimi müəyyən yerlərdə və ya qollar, boyun, qarın damarları kimi nadir bölgələrdə ola bilər.

Trousseau adının tarixi

Trousseau xərçəng əlamətinə adını verən Doktor Armand Trousseau, 1801-ci ildə Fransanın Tours şəhərində doğulub. Tibb təhsilini 1825-ci ildə Parisdə tamamlayıb və 1839-cu ildə St. Antoine Xəstəxanasında həkim kimi işə başlayıb. Sonra Hotel Dieu-da həkimliyə davam edib.

Dr. Trousseau müşahidəçi klinisist və məhsuldar yazıçı kimi tanınırdı. Traxeotomiya (nəfəs borusunu açma əməliyyatı) edən (1831-ci ildə) ilk həkim və hemoxromatozu (bədəndə artıq dəmir toplanması ilə yaranan pozuntu) ilk təsvir edən (1865-ci ildə) şəxs olduğuna inanılır. Həmçinin epilepsiya növlərini, Parkinson xəstəliyində yerimə çətinliklərini və latent tetaniya (kalsium çatışmazlığına bağlı yığılma) üçün Trousseau əlamətini təsvir edib.

Dr. Trousseau bir gün onun adını daşıyacaq xərçənglə əlaqəli tromboz hadisəsini izah edən bir sıra mühazirələr verib. Uşaqlıq və daxili orqan xərçəngli, irəliləmiş vərəmli xəstələrdə “ağrılı ağ iltihab” ilə spontan laxtalanma arasındakı əlaqəni təsvir edib.

Dr. Trousseau sonda özünə də diaqnoz qoyub və 2 il sonra, 1867-ci ildə mədə xərçəngindən ölüb.