Xərçəng pasiyentlərinin təcili yardım şöbəsinə müraciətlərinin ən mühüm səbəbi: ağrı!

Xərçəng pasiyentlərinin təcili yardım şöbələrinə müraciətləri adətən xəstəlik və ya müalicəyə bağlı yaranan qəfil və gözlənilməz əlamət və şikayətlər səbəbindən baş verir. Bu müraciətlər yalnız pasiyentin həyat keyfiyyətinə deyil, həm də müalicə prosesinə, xəstəxana resurslarından istifadəyə və səhiyyə sisteminin yükünə birbaşa təsir edir. Lakin bu müraciətlərdən əvvəl hansı əlamətlərin daha çox müşahidə olunduğuna və hansı pasiyent qruplarının daha yüksək əlamət-şikayət yükü daşıdığına dair məlumatlar olduqca məhduddur.

Bu boşluğu doldurmağı hədəfləyən yeni və əhatəli tədqiqat 22 aprel 2025-ci ildə JAMA Network Open jurnalında dərc olundu. Tədqiqat həm əlamətlərin paylanmasını, həm də cinsiyyət, etnik mənşə və sosial təminat vəziyyətinə görə fərqləri ətraflı təhlil edir.

29 min xərçəng pasiyentini əhatə edən tədqiqat

ABŞ-dakı UCSF-in (University of California San Francisco) Bakar Computational Health Sciences Institute mərkəzində Chichi Chang-ın rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqatda:

• 28708 yetkin xərçəng pasiyentinin planlaşdırılmamış təcili tibbi yardım (təcili yardım şöbəsi və ya xəstəxanaya yerləşdirmə) müraciətləri araşdırıldı.

• Hər müraciətdən əvvəlki 30 gün ərzində elektron sağlamlıq qeydlərindəki klinik qeydlər təbii dil emalı (NLP) texnologiyası ilə təhlil edilərək simptomlar müəyyən olundu.

• Ümumilikdə 70606 kəskin tibbi yardım müraciəti və 854830 əlamət sənədləşdirildi.

• “Yüksək əlamət yükü” eyni 30 günlük müddətdə 10-dan çox fərqli əlamətin sənədləşdirilməsi kimi müəyyən edildi.

Əlaqəli mövzu: Xərçəng ağrısı – nədir, necə yaranır və müalicə edilir?

Ən çox rast gəlinən əlamətlər

Araşdırmada kəskin tibbi yardım müraciətlərindən əvvəl ən çox sənədləşdirilən 10 əlamət belə sıralandı:

Ağrı bu siyahıda açıq fərqlə ən geniş yayılmış simptomdur. Bu, xüsusilə palliativ qulluq və ağrıya nəzarətin vacibliyinə diqqət çəkir.

Kimlər daha çox əlamət yaşayır?

Tədqiqat müxtəlif demoqrafik qruplar arasında əhəmiyyətli fərqlər olduğunu da göstərdi:

• Qadınlarda kişilərə nisbətən əlamət yükü daha yüksək idi (14% daha çox, aOR: 1,14).
• Asiyalı (22%), qaradərili (17%) və Amerika yerlisi / Alyaska yerlisi (21%) pasiyentlər ağdərili şəxslərlə müqayisədə daha yüksək simptom yükü daşıyırdı.
• Dövlət sığortası olanlar (Medicaid sığortalı pasiyentlər)özəl sığortalılarla müqayisədə daha yüksək simptom yükü göstərdi (10%).
• Bunun əksinə, 65 yaşdan yuxarı şəxslər (4%) və sığortasız pasiyentlər (42%) daha az əlamət bildirmişdi.

Bu məlumatlar sosial-iqtisadi amillərin səhiyyə xidmətlərinə çıxışa və simptomların ifadə edilməsinə nə qədər təsir edə biləcəyini göstərir.

Klinik şərh və tətbiq

Müxtəlif sosial-demoqrafik qruplar arasında əlamətlərin sənədləşdirilmə tezliyindəki fərqlər səhiyyə xidmətlərində bərabərsizlik ehtimalına işarə edir. Bu nəticələr xüsusilə əlamətlərin idarə olunması və təcili müraciətlərin azaldılması üçün hədəfə yönəlmiş müdaxilələrin hazırlanmalı olduğunu göstərir.

Bu nəticələr yalnız fərdi pasiyent qulluğuna deyil, səhiyyə siyasətlərinə də birbaşa aiddir. Qadınların, etnik azlıqların və dövlət sığortası olan şəxslərin daha yüksək əlamət yükü yaşaması bu qruplara xüsusi dəstək mexanizmlərinin hazırlanmasını tələb edə bilər.

Nəticə və tövsiyələr

Xərçəng pasiyentlərinin təcili yardım şöbələrinə nə üçün müraciət etdiyini anlamaq bu müraciətlərin qarşısını alan strategiyaların hazırlanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ağrı, ürəkbulanma və yorğunluq kimi nəzarət edilə bilən əlamətlərin erkən aşkarlanması və effektiv idarə olunması pasiyentlərin həyat keyfiyyətini artıra və səhiyyə sisteminin yükünü azalda bilər.

• Əlamətlərin izlənməsi klinik praktikada daha sistemli hala gətirilməlidir.
• Yüksək riskli pasiyent qrupları (qadınlar, etnik azlıqlar, aşağı gəlirli qruplar) üçün xüsusi dəstək mexanizmləri yaradılmalıdır.
• Təcili yardım şöbəsinə müraciətlər bir fürsət kimi qəbul edilməli və əlamətlərin idarə olunması protokolları bu ziyarətlərdə optimallaşdırılmalıdır.