Xərçəng və Brexit: britaniyalı gənclər gələcəkləri barədə narahatdır

Avropa İttifaqı (Aİ) səhiyyədə aparılan bir çox araşdırmaya mühüm dəstək verir. Aİ ölkələri və oradakı istedadlı klinisistlərin əməkdaşlığını dəstəkləyən qanunlar bunun yalnız bir hissəsidir. Britaniya vətəndaşları Brexit səsverməsindən sonra Aİ-nin səhiyyədə təqdim etdiyi çoxsaylı üstünlükləri itirəcəklər və bu, ən çox gələcəyin əsl sahibi olan gəncləri narahat edir.

Aİ çərçivəsində elmi araşdırmaların uğuru yaradılan təsirli maliyyələşdirmə qaydaları və alimlərin qitədəki mütəxəssislərlə asan işləyə bilməsindən qaynaqlanır. Beləliklə, problemə müxtəlif baxışlardan baxıb fərqli yanaşa bilmələri elm dünyasını gücləndirib. Brexit səsverməsindən əvvəlki son saatlarda ölkədə bir çox alim və tədqiqatçı səsvermənin ölkədəki araşdırmalara ağır mənfi təsiri barədə narahatlığını paylaşıb. Digital Science hesabatı bu təsirin nə qədər böyük olduğunu, Birləşmiş Krallığın yaranan boşluğu uğurla doldura bilməməsinin illik araşdırma maliyyəsini 1 milyard £ azalda biləcəyini göstərib. Bu qorxulu rəqəmdir, lakin itkini daha ətraflı araşdırdıqda Brexit-in araşdırmaya verdiyi zərərin ciddiliyinin daha narahatedici olduğunu görürük.

Birləşmiş Krallıq dünya üzrə elmi jurnalların məqalə və nəşrlərində beşincidir. ABŞ, Çin, Yaponiya və Almaniyadan dərhal sonra olduğu sıralamada Hindistanı kiçik, Fransa və İtaliyanı isə daha aydın fərqlə geridə qoyub. British Medical Journal və Lancet kimi jurnallar İngiltərədədir və dünyaca məşhurdur. Avropanın maliyyələşdirməsi jurnalların özünə deyil, dərc edə biləcəkləri araşdırmaların həm miqdarına, həm keyfiyyətinə təsir edir. Bu o deməkdir ki, jurnallar üçün ən məntiqli seçim Almaniyaya, yəni Avropada araşdırma fondları baxımından açıq fərqlə ən güclü olacaq ölkəyə köçərək nəşr və əməkdaşlıq hüquqlarını qorumaqdır.

İngiltərədə araşdırmaların gücünə və səmərəsinə təsir edəcək amillər yaxınlaşan iqtisadi durğunluq və Avropanın araşdırma mərkəzləri, şöbələrə verdiyi maliyyənin itkisidir. İqtisadi durğunluğun ölkəmiqyaslı problem olub araşdırmadan daha çox sahəyə təsir edəcəyi həqiqətdir, lakin araşdırmaya dağıdıcı təsiri mübahisəsizdir. 2008-ci il iqtisadi durğunluğunda Cancer Research UK (Birləşmiş Krallıq Xərçəng Araşdırmaları) maliyyəsindən 76 milyon £ itirmişdi. Beləliklə, Britaniya araşdırma sahələrinin dövlətə və ya Avropaya güvənmək əvəzinə daha müstəqil olmalı olduğu anlaşılıb.

İngiltərədə xərçəng - onkologiya araşdırmalarının maliyyəsinin %40-ı Aİ-dən gəlir

Şotlandiyada xərçəng araşdırması maliyyəsinin əhəmiyyətli hissəsi, təxminən %60-ı Aİ-dən gəlir. Londonda da oxşar statistika var və hər iki yerin Brexit səsverməsində böyük çoxluqla Avropada qalmaq istədiyi görünüb. Londonun 33 bölgəsindən 28-i qalmağa səs verib, Şotlandiyanın bütün şəhərləri də qalmaq istəyib. Bu səsvermə həmin bölgələrin insanlarının yaşadıqları yerin Avropadan nə qədər asılı olduğunu anladığını göstərir. Cambridge və Oxford da Avropadan çox asılıdır, Cambridge Universitetinin araşdırma maliyyəsinin %20-si, Oxford Universitetinin isə %23-ü Avropadan verilir. Hər iki bölgənin Avropada qalmaq istədiyi aydın olub, hər ikisində səs verənlərin %70-dən çoxu qalmağa səs verib.

Brexit referendumu Birləşmiş Krallıq üçün tarixi məqam idi, lakin səsvermənin dürüstlüyü hələ müzakirə olunur. Bölgənin necə səs verəcəyini təxmin etməyin ən yaxşı yolu əhalinin neçə faizinin universitet diplomu olmasına baxmaq idi. Bu həqiqət əhalinin səsvermənin nəticələri barədə nə qədər zəif məlumatlandırıldığını göstərir. Yaş qruplarına baxmaq da səsləri təxmin etməyə kömək edirdi və 18-25 yaşlıların %70-dən çoxu qalmağa səs vermişdi. Lakin əvvəlki ay ölkədə ifrat millətçilik və qorxu görünmüş, seçicilərin baxışına təsir etmişdi. Çıxmağa səs verənlərin ən böyük narahatlıqlarından biri İngiltərəyə miqrantların gəlməsi idi və Türkiyənin Avropaya daxil olma ehtimalı hər iki tərəfdə intensiv müzakirə edildi. Çıxış kampaniyası güclü müzakirələr və həqiqətləri yaymaqla yola çıxmışdı, lakin səsvermə yaxınlaşdıqca irqçilik və yalanlarla səs qazandı. Əhalinin əhəmiyyətli hissəsi Avropaya gedən məbləğin, yəni həftədə ümumilikdə təxminən 350 milyon £-un hamısının Aİ-dən çıxdıqdan sonra Britaniya səhiyyə sisteminə yönəldiləcəyinə inanmışdı. Lakin nəticənin açıqlandığı gün Nigel Farage - çıxış kampaniyasının ən güclü liderlərindən biri - yayılan məlumatın vəd deyil, yalnız ehtimal olduğunu və reallaşmayacağını dedi. Bu, seçicilərə iki dəfə yalan deyildiyi deməkdir: birincisi miqrantların səhiyyə sistemini çətinləşdirməsi, ikincisi çıxışdan sonra səhiyyəyə ayrılan vəsaitin artması. Əslində səhiyyədə çalışan həkim və tibb bacılarının böyük hissəsi Avropadan İngiltərəyə köçüb və dövlət heç vaxt sistemə daha çox pul ayırmağı düşünmürdü.

İngiltərədə səhiyyə və araşdırma xidmətləri Brexit nəticəsində ağır zərər görəcək, lakin təəssüf ki, bu gələcəyi müəyyən edənlər ondan ən az təsirlənənlər idi. Əhalinin əsasən yaşlı və təhsilsiz hissəsi çıxmağa səs verdi və əsl şanslılar onlardır. Gələcək alim və tədqiqatçıların qarşısına çıxan çoxsaylı problemləri düşünmələri lazım deyil, yalnız İngiltərənin yenidən "müstəqil" olmasına sevinməlidirlər. Əhalini bu qədər təmsil etməyən səsverməni görmək həqiqətən kədərlidir və əhalinin böyük hissəsi keçirilməsinin yanlış olduğunu müzakirə edib. Baş nazir David Cameron istefa verdi, yerinə Theresa May gəldi. Bir axşamda bütün iqtisadiyyat çökdü və sterlinq 31 ilin ən aşağı dəyərinə düşdü. İqtisadiyyat yavaş-yavaş düzəlir, lakin heç kim İngiltərənin çox qeyri-müəyyən dövrə girdiyini mübahisələndirmir və əhali ölkənin gələcəyindən qorxur. İkinci səsvermə istəyən petisiya 4 milyon imza topladı, nəticələr açıqlanan səhər insanlar küçələrə çıxdı və 16-17 yaş qrupu London mərkəzində belə mühüm məqamda səs hüquqları olmadığı üçün etiraz etdi.

Nəticə olaraq ölkənin gəncləri səslərinin eşidilmədiyini, təmsil edilmədiklərini və referendum prosesində heç düşünülmədiklərini hiss edirlər. Gələcəyimizdə ölkələrdə yaşlılar tədricən yox olub biz onların yerini aldıqda onlara təqdim edilən imkanlar bizə təqdim edilməyə bilər. Araşdırmalarımızı tamamlamaq üçün Avropada sərbəst gəzə, istədikdə maliyyə üçün Avropaya müraciət edə və eyni işçi hüquqlarına malik ola bilmərik, çünki bu hüquqları verən Britaniya dövləti deyil, Avropa İttifaqıdır. Məncə bu vəziyyət çox lazımsızdır və səsvermə heç olmamalı idi, lakin mənim düşündüyümün əhəmiyyəti yoxdur. Səsvermə oldu, artıq geri dönüş şansı yoxdur. Ümid edirəm ki, gənclərin gələcəyi üçün dövlət Avropadan çıxışın yaratdığı boşluğu təsirli doldurar və İngiltərə dünyanın ən güclü araşdırma mərkəzlərindən biri olaraq qalmaq üçün yol tapar.

Ecem Duygu Mimoğlu

İngiltərədə yaşayan və həkim olmaq istəyən türk gənci