Xərçəngdən qorunma, e-siqaret və həyatın sonu ilə bağlı qərarlar haqqında nə qədər doğru məlumatımız var?

Aparılmış tədqiqatlar bütün xərçəng hallarının yarısının qarşısının alına bildiyini göstərsə də, ABŞ-da aparılan tədqiqata görə hər 4 nəfərdən yalnız 1-i gündəlik həyatında xərçəngdən qorunma üsullarını tətbiq etdiyini deyir. Bu sorğu xərçəng üçün məlum risk amilləri haqqında məlumatlılığın az olduğunu, eyni zamanda azımsanmayacaq sayda insanın süni şirinləşdiricilərin və mobil telefonların xərçəngə səbəb olduğuna dair yanlış düşüncələrə malik olduğunu göstərmişdir.

Sorğunun nəticəsinə görə təxminən hər 4 gənc yetkindən (18-38 yaş) 1-nin e-siqaretlərin zərərsiz olduğuna və asılılıq yaratmadığına inandığı məlum olmuşdur. Hər 10 nəfərdən 3-ü isə ətirli e-siqaretlərin ətirsiz olanlardan insan sağlamlığına daha az zərər verdiyini düşünür.

• Əlaqəli mövzu: Elektron siqaretlərə dair araşdırmalarımız

Bundan əlavə, hər 10 amerikalıdan 9-nun həkimlərlə xəstələrin həyatın sonundakı qulluq haqqında danışmaq üçün vaxt ayırmasının vacib olduğunu deməsinə baxmayaraq, əslində hər 4 xərçəng xəstəsindən yalnız 1-nin həkimləri ilə bu mövzuda danışdığı məlumdur.

Milli Xərçəng Rəyi Sorğusu, The Harris Poll Analitik Şirkəti tərəfindən onlayn keçirilmiş böyük və milli səviyyəli sorğudur. Sorğu 9-10 Avqust 2019-cu il tarixlərində aparılmışdır. 18 yaş və yuxarı 4001 ABŞ vətəndaşı sorğuda yer almışdır. Bundan əlavə 1009 xərçəng xəstəsi və ya xərçəng keçmişi olan şəxs iştirak etmişdir.

Aparılmış sorğu insanların xərçənglə bağlı müxtəlif problemlər və məruzqalma sahələri haqqındakı düşüncələrini daha yaxşı anlamağımıza kömək etmişdir. Əldə olunan nəticələr xərçəngdən qorunmanın mövcud vəziyyətinə diqqət çəkir və erkən yaşlardan bu mövzuda təhsil verilməsinin zəruriliyini dəstəkləyir.

Xərçəngin qarşısının alınması haqqında məlumat

Hər 10 yetkindən 6-sı (%57) ömrü boyunca xərçəng olmaqdan narahatlığını bildirsə də, hər 4 yetkindən yalnız 1-i (%24) xərçəngdən qorunmaya böyük əhəmiyyət verdiyini və xərçəng inkişafı riskini azaldan strategiyaları gündəlik həyatında tətbiq etdiyini deyir. Bundan başqa, sorğuda iştirak edənlərin %25-i xərçəngin qarşısını almaq üçün edə biləcəyi heç nə olmadığına inanır.

Tütün istehlakı, qidalanma, günəşə məruzqalma, alkoqol istehlakı və digər həyat tərzi seçimləri geniş yayılmış xərçəng növlərinin yaranması və ya təkrarlanması riskinə olduqca böyük təsir göstərə bilər. Sağlam seçimlər etmək üçün heç vaxt gec olmasa da, xüsusilə gənclərin xərçəngə tutulma riskini azaltmaq üçün hərəkətə keçməsi kritik əhəmiyyətlidir, çünki xərçəngin inkişafı uzun illər çəkə bilər.

Xərçəng risk amilləri və məlumat çatışmazlığı

Sorğudakı 10 nəfərdən 8-i (%81) xərçəngə səbəb ola bilən amillər haqqında çoxlu məlumat olduğunu düşünür, lakin insanların çoxu bu məlumatlardan hansının etibarlı olduğunu anlamaqda çətinlik çəkir. Xərçəngə səbəb olan amillər üçün hansı mənbələrə etibar edilməli olduğu barədə iştirakçıların %66-sı əmin olmadığını və yenə oxşar nisbətdə iştirakçı xərçəngə tutulma riskini azaltmaq üçün etməli olduğu ən mühüm tətbiqlərin nələr olduğunu anlamaqda çətinlik çəkdiyini deyir.

Az sayda insan xərçəng riskini artıran həyat tərzi amillərinin fərqindədir:

• İştirakçıların %36-sı piylənmənin xərçəng üçün risk amili olduğunun fərqindədir.

• İştirakçıların %31-i alkoqolu xərçəng üçün risk amili kimi tanıyır. Bundan əlavə, insanlarda xərçəngə səbəb olan amillər haqqında yanlış qənaətlər də var. Məsələn, yetərincə sübut olmamasına baxmayaraq iştirakçıların;

• %28-nin süni şirinləşdiricilərin,

• %16-nın mobil telefonların,

• %9-nun kofeinin xərçəngə səbəb olduğuna inandığı müəyyən edilmişdir.

Hazırda insanların xərçəngdən qorunma məlumatını həkimlərdən çox internetdən alması daha ehtimallıdır; iştirakçıların %24-ü xərçəng risklərini necə azalda biləcəkləri barədə internetdə axtarış etmişdir. İştirakçıların %22-si xərçəngə tutulma riskləri, %18-i isə bu riskləri azaltmaq üçün etməli olduqları barədə həkimlə danışdıqlarını bildirmişdir.

Hər bir şəxs xroniki xəstəlik və xərçəng risklərini azaltmaq üçün həkimləri ilə müntəzəm görüşməlidir. İnsanlar bu görüşləri onlayn mənbələrlə dəstəkləmək istəyirlərsə, mütəxəssis həkim dərnəklərinin təsdiqlədiyi və ya hər iddiası elmi sübutlarla dəstəklənən mənbələrə müraciət etməlidirlər.

Həyatın sonundakı qulluğun qiymətləndirilməsi

Sorğudakı hər 10 nəfərdən 9-dan çoxu (%91) xəstələrlə həkimlərin həyatın sonundakı qulluğu müzakirə etməli olduğuna inanır. Lakin azlıqda olan xərçəng xəstələri və ya onların yaxınları bu barədə həkimləri ilə danışa bilmişdir:

• Xərçəng xəstələrinin %26-sı,

• Ailəsində və ya sevdikləri arasında xərçəng olan şəxslərin %22-si,

• Xərçəng xəstələrinə qulluq göstərənlərin %35-i bu mövzuda həkimləri ilə görüşmüşdür.

Ölkəmizdə bu göstəricilər ehtimal ki, xeyli aşağıdır və bir çox insan həyatının sonu ilə bağlı arzularını paylaşmır. Tədqiqatda həyatın sonundakı qulluğu və arzularını düşünənlərin %25-i bu düşüncələrini ailə üzvləri də daxil olmaqla heç kimlə paylaşmadığını demişdir.

Xərçəngin irəli mərhələlərində və ya hər hansı xəstəlikdə həyatın sonundakı qulluğun əvvəlcədən planlaşdırılması çox vacibdir; xəstələr və həkimləri bütün mümkün qulluq seçimlərini qiymətləndirməli, xəstələrin istək və məqsədlərinə uyğun olan üçün plan qurmalıdırlar. Xəstə və onun sevdikləri üçün mövcud emosional yük, hətta maliyyə yükü bu tətbiqlə yüngülləşə bilər.