Xərçəngin irəliləmiş mərhələsində art-terapiyanın palliativ qayğıya diqqətəlayiq töhfəsi

Art-terapiyalar xərçəng xəstəliyinin müxtəlif dövrlərində dəstək verir. Tədqiqatlar sənət vasitəsilə müalicələrin palliativ qayğının intensivləşdiyi irəliləmiş mərhələlərdə də faydalı ola biləcəyini göstərir. Estetik gözəlliyin və sənət fəaliyyətlərinin palliativ qayğı xəstələrinin yaşadığı şikayətlərə töhfəsini göstərmək üçün art-terapiya tətbiqləri araşdırılmış və nəticələr ümidverici olmuşdur.

Palliativ qayğı bölməsində irəliləmiş mərhələ xərçəngli xəstələrdə art-terapiya seanslarının təsirliliyini qiymətləndirmək üçün müxtəlif tədqiqatlar aparılmışdır. Qiymətləndirmə üsulları dəyişə bilsə də, bəhs etmək istədiyimiz tədqiqatda Edmonton Simptom Qiymətləndirmə Sistemindən (ESDS) altı simptom (şikayət) uyğunlaşdırılmışdır. Bu simptomlar; ağrı, narahatlıq, xəstəlik hissi, yorğunluq, kədər və depressiyadır. Xəstələr bir saatlıq art-terapiya seansından əvvəl və sonra özünüqiymətləndirməni tamamlamışdır. Bu qiymətləndirmə seansdan sonra estetik duyğuların özünüqiymətləndirməsi ilə tamamlanmış və sonra korrelyasiya (əlaqə) təhlili aparılmışdır.

Tədqiqatda 28 xəstə 63 art-terapiya seansında iştirak etmişdir. Ümumən bu seanslar xəstələrin ümumi sıxıntısını % 47 azaltmışdır. Araşdırılmış bütün simptomlarda (şikayətlərdə) – ağrı, narahatlıq, xəstəlik hissi, yorğunluq, kədər və depressiya əlamətlərində əhəmiyyətli azalma aşkar edilmişdir. Texniki fərqindəlik, estetik qayğı və zövq almaq kimi amillərin simptomların azalmasına müxtəlif dərəcələrdə təsir etdiyi göstərilmişdir.

Nəticələrə görə tapıntılar xərçəngin irəliləmiş mərhələlərində, yəni palliativ qayğı dövründə sıxıntıların azaldılmasında art-terapiyanın faydasını göstərir. Tədqiqatçılar sənətdəki yaradıcı prosesin sözlə ifadəsi çətin olan narahatlıq və duyğuların ifadəsini təmin etdiyini bildirirlər.

Başqa tədqiqatda isə irəliləmiş mərhələ xərçəngli şəxslərə peşəkar art-terapevt tərəfindən 1 saatlıq sənət dərsi verilmişdir. Seansdan bir gün əvvəl xəstələr vizuallaşdırmaq istədikləri mövzunu araşdırmışlar. Art-terapiya seansları (rəsm) həftədə iki dəfə palliativ qayğı mərkəzində keçirilmişdir. Xəstələr yaradıcı və istədikləri kimi rəsm çəkmiş, bu da onların duyğularını rəng və rəsm vasitəsilə ifadə etmələrinə və sənət əsəri yaratmalarına imkan vermişdir.

Bu tədqiqatda da məqsəd art-terapiya seanslarının irəliləmiş xərçəngli xəstələrin yaşadığı simptomlara təsirini qiymətləndirmək idi və sənət vasitəsilə müalicələrin palliativ qayğı xəstələrini əhəmiyyətli dərəcədə dəstəklədiyi görüldü.

Nəticə

Art-terapiyanın irəliləmiş mərhələ xərçəng xəstələrinin yaşadığı şikayətləri azaltmaqda təsirliliyi ortaya qoyulmuşdur. Elmi ədəbiyyatda simptomların azaldılması və həyat keyfiyyətinin artırılmasında art-terapiyanın təsirliliyi barədə çoxsaylı tədqiqatlar vardır. Bu baxımdan xəstə və yaxınlarının da yararlana biləcəyi sənət vasitəsilə müalicələrin palliativ qayğıya inteqrasiyası olduqca faydalı olacaqdır.

Müəllif: Art-terapevt Ezgi Bilgin

• Bütün sənət vasitəsilə xərçəng müalicələri