Yerli anesteziya kimi kokain 1884 – Ağrının qarşısını alan bitki

1882-ci ildə ingilis roman yazıçısı Thomas Hardy yaşlı bir kişinin sözlərini xatırladaraq katarakta əməliyyatı keçirməyin necə olduğunu təsvir etmişdi: 

“Edilərkən sanki gözümdə qıpqırmızı közərmiş iynə var idi. Amma uzun sürmədi. Uzun sürsəydi, dözə bilməzdim.” 

45 dəqiqə ərzində yerli anesteziya olmadan gözünüzə iynə salınması ağrısının nə qədər dözülməz olduğunu təsəvvür edin!

1880-ci illərdə avstriyalı nevroloq Sigmund Freud morfin asılılığına qarşı müalicə kimi kokaini araşdırarkən gənc avstriyalı göz həkimi Karl Koller ilə kokainin bədənin müəyyən nahiyələrini keyitmək üçün istifadə oluna biləcəyi fikrini paylaşdı.

Koller 1884-cü ildə öz gözünə kokain məhlulu tətbiq etdi, sonra gözünü iynə ilə deşdi və heç bir ağrı hiss etmədi. Beləliklə, tam ayıq olan xəstənin müəyyən nahiyələrində sinir siqnallarının ötürülməsinin qarşısını alaraq ağrı qavrayışını bloklaya bilən yerli anesteziklərlə yeni bir ağrısız cərrahiyyə növü başladı. 

Kollerin kəşfindən qısa müddət sonra amerikalı cərrah William Halsted müəyyən sinirlərə kokain yeridərək xüsusi sinirləri bloklamaq üçün anesteziya sistemi yaratdı. (Təəssüf ki, Halsted qısa müddətdə kokain aludəçisi oldu.) Əlbəttə, şüuru söndürən efir və ya müxtəlif qazlarla ümumi anesteziya da mümkün idi, lakin qusma və prosedur zamanı xəstə ilə qarşılıqlı əlaqə qura bilməmək kimi çatışmazlıqlar var idi.

Əsrlər boyu Cənubi Amerikanın yerli xalqları koka bitkilərinin yarpaqlarını kokainin stimullaşdırıcı təsiri üçün çeynəyirdi. Yerli xalq həmçinin yarpaqları çeynəyərkən yaranan tüpürcəyi ağrıyan yaralara faydalı olması üçün istifadə edirdi. 

• 1855-ci ildə kokainin kimyəvi tərkib hissəsi alman kimyaçı Friedrich Gaedcke tərəfindən ilk dəfə təcrid edildi. 
• 1859-cu ildə alman kimyaçı Albert Niemann birləşməyə kokain adını verdi. 

Bu gün kokaini daha təhlükəsiz və daha az asılılıq yaradan benzokain, lidokain kimi sintetik yerli anesteziklər əvəz etmişdir.

Yazıdakı şəklin izahı: Erythroxylum coca Cənubi Amerikaya xas bitkidir və kokain kimi alkaloidlər ehtiva edir. 

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: 1884 Friedrich Gaedcke (1828–1890), Albert Friedrich Emil Niemann (1834–1861), Thomas Hardy (1840–1928), William Stewart Halsted (1852–1922), Sigmund Freud (1856–1939), Karl Koller (1857–1944)

• Əvvəlki mövzu: Salpingektomiya 1883 – Uşaqlıqdankənar hamiləliyin müalicəsi
• Sonrakı mövzu: Antitoksinlər 1890 – Həyat qurtaran antiserumlar