Salpingektomiya 1883 – Uşaqlıqdankənar hamiləliyin müalicəsi

 Cərrah Harold Ellis, “1883-cü ilə qədər uşaqlıqdankənar hamiləlik ölüm hökmü idi” deyə yazmışdı. 

1809-cu ildən başlayaraq bəzi öncül cərrahlar ağrı çəkən qadınlardan yumurtalıq kistlərini uğurla çıxarsalar da “bəzi səbəblərdən cərrahlar çıxılmaz vəziyyətdə qala bilirdilər”

Normal halda yumurta hüceyrəsi qadının yumurtalıqlarından uşaqlığa uzanan fallop borusunda mayalanır. Uşaqlığa daxil olduqdan sonra mayalanmış yumurta hüceyrəsi və ya ziqot uşaqlıq divarına yerləşir və embrion uşaqlığın daxilində inkişaf edir. Lakin bəzən ektopik hamiləlikdə (uşaqlıqdankənar hamiləlik) ziqot uşaqlıqdan kənarda, məsələn, dar fallop borusunun divarında yerləşir. Fallop borusu partlayıbsa və ya partlamağa yaxındırsa, qadının həyatını qorumaq üçün borunun cərrahi yolla çıxarılması lazım ola bilər.

1883-cü ildə şotlandiyalı cərrah Lawson Tait tərəfindən salpingektomiya adlanan cərrahi prosedurla ilk dəfə bir boru cərrahi yolla çıxarıldı. Cərrah ilk salpingektomiyasından belə bəhs edir: “Sağ fallop borusu partlamışdı və plasenta oradan çıxırdı. Borunu bağladım və çıxardım. Dölü axtardım, amma tapa bilmədim. Bağırsaq ilgəkləri arasında itib sorulmuş olmalıdır. Xəstənin sağalması çox uzun çəkdi, lakin sonda tam sağaldı.”

1883-cü ildən bəri saysız qadının həyatını xilas edən salpingektomiya bəzi xərçənglər və ya təhlükəli infeksiyalar üçün də aparıla bilər. Bu gün uşaqlıqdankənar hamiləlik erkən mərhələlərdə müəyyən edilərsə;

• İnkişaf edən embrionun böyüməsini dayandırmaq üçün metotreksat adlı dərman verilməklə bəzən salpingektomiyanın qarşısı alına bilər. 
• Bəzi hallarda uşaqlıqdankənar hamiləlik fallop borusunu geridönməz şəkildə zədələməyibsə, həkim yanlış yerdə yerləşmiş embrionu çıxarmaq üçün boruda kiçik kəsik apararaq salpingostomiya edə bilər. 
• Fallop borularında minimal invaziv laparoskopik cərrahiyyə də aparıla bilər.

Məqalə şəklinin təsviri: Təxminən beş həftəlik, 10 millimetrlik embrionu və ektopik hamiləliyi olan açılmış fallop borusunun fotoşəkli.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Robert Lawson Tait (1845–1899)

• Əvvəlki mövzu: Sağlamlıq sığortası 1883 – Tibbi xərclərə qarşı qorunma
• Növbəti mövzu: Yerli anesteziya kimi kokain 1884 – Ağrının qarşısını alan bitki