Yoğun bağırsaq - rektum xərçəngli Əli bəyin ümidverici hekayəsi

Bundan sonra vaxtaşırı həqiqi xəstələrimizin həyatından hissələrlə sizə diqqətçəkən klinik hallar təqdim edəcəyik. Mənfi məqamların və çarəsizliyin tez-tez danışıldığı, insanların ümidsizliyə sürükləndiyi xərçəng sahəsində əslində çoxsaylı uğur və ümid hekayələri olduğunu “ümidverici hekayələr” başlığı altında göstərməyə çalışacağıq. Xəstələrimizin müalicə proseslərini həm öz ifadələri, həm də mənim şərhlərimlə təqdim edərək məlumatınızı artırmağı, klinik hallar əsasında yadda qalan xərçəng təhsili verməyi hədəfləyirik. Bu yazıda düz bağırsaq xərçəngini yenmiş Əli bəy və ailəsinin ümidverici hekayəsini paylaşacağıq.

63 yaşlı Əli bəy 2012-ci ilin dekabr ayının son həftəsində rektum (yoğun bağırsağın anusa yaxın hissəsi) xərçəngi olduğunu öyrənir və yollarımızın kəsişəcəyi hekayə belə başlayır. İstəsəniz, uzatmadan davamını Əli bəydən dinləyək.

Xərçəng diaqnozuna aparan əlamət və şikayətləriniz nələr idi?

Əli bəy: Əvvəllər bəzən nəcislə çox az qan gəlirdi. Nəcis rejimi 1 həftə pozuldu və tez-tez nəcis ifrazı oldu. Bu müddətdə qanaxma artdı, sonra bir qədər düzəldi. Lakin son vaxtlarda hər nəcis ifrazında az qanaxma olurdu. Özümü də halsız hiss edirdim. İştahasızlıq başlamışdı. Çox yemədiyim üçün arıqlamışdım. Hemoroiddən şübhələnib ümumi cərraha getdim.

Xərçəng diaqnozunu necə öyrəndiniz?

Əli bəy: Oğlumun işlədiyi xəstəxanada ümumi cərraha getdim. Müayinə etdi. Kamera ilə yoğun bağırsağa girib nümunə götürdü. Şiş anusun girişində idi. Nümunənin nəticəsi xərçəng çıxdı.

Xərçəng olduğunuzu öyrəndikdən sonra nə etdiniz?

Əli bəy: Dərhal əməliyyat olub xəstəlikdən qurtulmaq istədim. Diaqnozu qoyan ümumi cərrah məni dərhal öz müəllimi olan cərraha yönləndirdi, o da hazırlıqları sürətlə etdirdi və 10 yanvar 2013-cü ildə əməliyyat oldum.

Əməliyyat prosesi necə idi? Əvvəl hansı hazırlıq aparıldı?

Əli bəy: Qarnımın tomoqrafiyası çəkildi və kolonoskopiya təkrarlandı. Sonra əməliyyat oldum. Xəstə nahiyəni çıxardıqdan sonra bağırsağı müvəqqəti xaricə çıxardılar, buna kolostomiya deyirlər. Bağırsaq 8 ay xaricdə qaldı. Həkimim kimyaterapiya bitsin, sonra bağırsağı içəri alaq dedi.

Xəstəxanadan çıxdıqdan sonra hansı müalicəni aldınız?

Əli bəy: Sonra 6 ay kimyaterapiya aldım və qaraciyərdəki yaraya (metastaza) yandırma proseduru tətbiq olundu.

Mustafa Özdoğan həkimlə necə görüşdünüz?

Əli bəy: Bir dostum Mustafa Özdoğan həkimi tövsiyə etdi. Əməliyyatı edən həkimim də məsləhət gördü. Əməliyyatda həm bağırsaqdan, həm qaraciyərdən nümunə götürdülər. Əməliyyata qədər qaraciyərdə problem olduğunu bilmirdim. Əməliyyatda götürülmüş nümunə ilə xəbərim oldu.

Xərçəngin qaraciyərə yayıldığını ilk kim dedi və nə hiss etdiniz?

Əli bəy: İlk əməliyyatı edən həkimim dedi. Lakin o vaxt çox qavramamışdım. Sonra Mustafa həkim ilk müayinədə vəziyyəti ətraflı izah etdi. Öyrənəndə şok oldum və böhrana girdim. Doğrudan psixologiyam pozuldu. O an özümü itirmişəm. Yanımda nəsə olsaydı, pis şeylər edə bilərdim. Bu vəziyyəti ağlım qəbul etmirdi. Bir tərəfdən də özümə həkimimin günahı yoxdur deyirdim. Lakin o anda insan belə reaksiya vermək istəyə bilir. Tam şok yaşadım. 6-7 ay sonra buna alışdım. Xəstəliyi sonralar qəbul edə bildim.

Bəs bu hisslərdən nə vaxt qurtulmağa başladınız?

Əli bəyin həyat yoldaşı: Hər müalicəyə gələndə həkimimiz xəstəliyin gedişini bizə göstərdi. Prosesi bir-bir izah etdi. Bununla həyat yoldaşımın əhvalı düzəldi.

Əli bəy: Kimyaterapiya şöbəsində rəsm və əl işləri müəllimi xəstələrlə danışıb ruhlandırırdı. Gül əkməyi, rəsm çəkməyi, rahatladacaq məşğuliyyətlər tapmağı məsləhət görürdü. Beləliklə az da olsa təsəlli tapdım. Qan analizi götürülən yerdəki tibb bacısı da halımı soruşub yaxından maraqlandı və təsəlli verdi. Kimyaterapiya şöbəsinin işçiləri də bunların zamanla keçəcəyini, dərd etməməli olduğumu deyərək dəstək oldular.

Əli bəyin həyat yoldaşı: Kiçicik bağımız var. Həyat yoldaşım orada əkib-becərir, vaxt keçirir.

Əli bəy: Cəmiyyət arasına çox çıxmıram. Gündə 4-5 km velosiped sürürəm. Təmiz havada gəzirəm.

Əməliyyatdan nə qədər sonra kimyaterapiyaya başlandı?

Əli bəy: Əməliyyatdan 1 ay sonra kimyaterapiya verilməyə başlandı.

Ağıllı dərman da adlandırılan kimyaterapiya aldığınızı xatırlayırsınız?

Əli bəy: Altuzan adlı dərman verildi. Ağıllı dərman olduğu deyildi. Ağızdan həb formasında Xeloda da aldım, sonra bu dərman ishal yaratdı. İshal səbəbindən 5 gün xəstəxanada qaldım. 21 gündən bir venadaxili kimyaterapiya dərmanları aldım. Həmçinin 14 gün ağızdan həb formasında kimyaterapiya alıb 1 həftə fasilə verirdim. Beləliklə 6 ay kimyaterapiya aldım. Sonra qaraciyərdə xəstəliyin yayıldığı yer radio dalğası (radiotezlik ablasiyası) adlı üsulla yandırıldı.

Kimyaterapiya zamanı xəstəliyin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün nə edildi? Nəticələr necə idi?

Əli bəy: 2 dəfə PET tomoqrafiya çəkildi. Əməliyyatdan sonra kimyaterapiyaya başlamazdan dərhal əvvəl PET, həmçinin qaraciyərin MR-i çəkildi. Qaraciyərdən başqa yerə yayılma görülmədiyi deyildi. Sonra müalicənin ortasında yenidən PET və qaraciyər MR-i çəkilərək xəstəliyin gedişi yoxlandı.

Müalicələrə yaxşı cavab vermisiniz. Hamıda eyni cavab alınmaya bilir. O vaxt nə hiss etdiniz?

Əli bəy: Nəticələr yaxşıdır deyəndə dünyalar mənim oldu.

Qaraciyərdə əvvəl kütlə varmış. Müalicələrlə kiçilmiş. Sonra qaraciyərdəki metastaz nahiyəsinə radiotezlik ablasiyası (RFA) tətbiq edilmiş. Radio dalğaları ilə şişin yandırılması sizə ilk deyiləndə nə hiss etdiniz? Yandırma prosedurundan nə başa düşdünüz?

Əli bəy: Həyəcanlandım, oradakı xəstəliyi yandırıb məhv etmək kimi düşündüm. Hətta proseduru edən həkimə “bir az geniş yandırın, heç qalmasın” dedim. Heç qorxmadım. Avqust 2013-də, əməliyyatdan 8 ay sonra bağırsaq içəri alındı və kolostomiya bağlandı. O vaxtdan müalicə almıram. Rahat nəcis ifraz edə bilirəm. Çox rahatam. Normal həyatımı davam etdirirəm. Artıq illik yoxlamalarımı müntəzəm etdirirəm. Kolonoskopiya olunuram. Hazırda hər şey qaydasındadır. Demək olar 3 ildir heç problemim yoxdur. Çəkim normaldır. İştaham yerindədir, çox şükür...

Yoğun bağırsaq xərçəngləri ən çox görülən xərçənglərdəndir, ölkəmizdə həm qadınlarda, həm kişilərdə tezliyinə görə 3-cü yerdədir. Rektum xərçəngi yoğun bağırsağın son 16-18 cm hissəsindəki xərçənglərə verilən addır. ABŞ-da bütün yoğun bağırsaq (kolon-rektum) xərçənglərinin %20-si ilk diaqnozda 4-cü, yəni metastatik (başqa orqana yayılmış) mərhələdə aşkarlanır. Ölkəmizdə yoğun bağırsaq xərçəngi üçün 50 yaşdan sonra tətbiq edilməli skrininq proqramlarına əməl olunmadığından bu göstərici daha yüksəkdir. Başqa sözlə, ölkəmizdə gec mərhələdə aşkarladığımız yoğun bağırsaq xərçəngi daha çoxdur. Xəstəmiz kimi irəliləmiş (metastaz vermiş) kolon xərçəngli xəstələr həmişə şanslı olmaya bilər. Xüsusilə çoxsaylı qaraciyər və ağciyər metastazlı xəstələrdə müalicə uğurumuz daha aşağıdır. Buna görə xüsusilə anusdan qanaxma və nəcis vərdişinin dəyişməsi halında insanlar erkən həkimə getməli, şikayət davam edərsə mütləq kolonoskopiya (yoğun bağırsağın işıqlı alətlə, endoskopiya cihazı ilə müayinəsi) ilə qiymətləndirilməlidir. Həmçinin sağlam insanlar 50 yaşdan sonra ildə bir dəfə nəcis şiş analizi və ya 10 ildən bir kolonoskopiya etdirməlidir.

Xəstəmiz 4-cü mərhələ xəstəliyi ilə qarşılaşsa da, cərrahiyyə, kimyaterapiya və ağıllı dərmanlar, qaraciyərin yandırılması kimi çox effektiv üsulların düzgün zamanda və təcrübəli komanda ilə istifadəsi sayəsində sağalmışdır. İllər ərzində az da olsa təkrarlanma ehtimalına qarşı izlənəcəkdir. Lakin əldə edilmiş uğurlu nəticənin və xəstənin öz müşahidələri ilə danışdığı prosesin çoxsaylı sağlam insanlara dərs, xəstəmizə isə ümid və ruh yüksəkliyi verəcəyinə inanıram.