Yoğun bağırsaq xərçəngindən qorunmada kolonoskopiyanı aparan həkim nə dərəcədə təsirlidir?

• Kolonoskopiya nədir? Kolonoskopiya niyə və necə aparılır?

Ötən günlərdə Britaniya Tibb Jurnalında dərc edilmiş bir tədqiqatda yoğun bağırsaq xərçəngindən daha təsirli qorunmaq üçün kolonoskopiyanı aparan həkimin nə dərəcədə təsirli olduğunu göstərən nəticələr ictimaiyyətlə paylaşılmışdır.

Səhiyyə Nazirliyinin dərc etdiyi statistikaya görə yoğun bağırsaq xərçəngi (kolorektal xərçəng) ən çox görülən və həyat itkisinə səbəb olan ilk 5 xərçəng növündən biridir. Dünyada hər il təxminən 1 milyon yeni hal aşkar edilir və hər il yoğun bağırsaq xərçənginə bağlı həyat itkisi göstəricisi təxminən 500.000 kimi bildirilir. Lakin təxminən son 20 ildə diaqnoz və müalicə üsullarındakı inkişaflar və skrininq proqramlarının tətbiqi yoğun bağırsaq xərçənginin daha erkən mərhələlərdə aşkar edilməsinə və bu xəstəliyə bağlı həyat itkisi göstəricisinin azalmasına imkan vermişdir.

Skrininq testləri sağlam insanlara tətbiq edilən testlərdir. Əgər xəstəlik varsa, onu erkən mərhələdə aşkar etməyi hədəfləyir. Vaxtında aparılan skrininq testləri ilə xərçəngə çevrilmə potensialı olan toxumalar aşkar edilir, xərçəngə çevrilmədən aradan qaldırıla bilir. Skrininq testləri yoğun bağırsaq xərçənginə erkən diaqnoz qoyulması və qarşısının alınması baxımından da son dərəcə vacibdir. 50 yaşından sonra yoğun bağırsaqda poliplərə rastgəlmə tezliyi artır. Poliplər (adenomlar) sonradan xərçəngləşmə potensialı daşıyan xoşxassəli şişlərdir. Bu şişlər xərçəngləşmədən aşkar edilərək çıxarılmalıdır. Bunun üçün də poliplərə rastgəlmə tezliyinin artdığı 50 yaşından sonra hər 10 ildən bir mütləq skrininq testlərini etdirmək vacibdir.

Yoğun bağırsaq xərçəngi (kolorektal xərçəng) üçün aparılan skrininq testlərinin başında kolonoskopiya gəlir. Kolonoskopiya əyilə bilən, ucunda kamera olan nazik boruşəkilli cihazla anusdan daxil olaraq yoğun bağırsağın müayinə edilməsi prosedurudur. Bu prosedur zamanı görüntüləmə ilə yanaşı, gələcəkdə böyük problemlərə səbəb ola biləcək poliplər, kiçik şişlər çıxarıla və ya araşdırma üçün nümunə götürülə bilər. Bu prosedurlar olduqca asan və ağrısızdır. Həmçinin bu prosedurla yalnız xərçəng və poliplər deyil, bir çox digər bağırsaq problemi də aşkar edilə bilər. Kolonoskopiya yoğun bağırsaq xərçənginə tutulma və bu xərçəngə bağlı həyat itkisi göstəricilərini ciddi dərəcədə azaldan prosedurdur. Lakin buna qarşılıq, prosedur zamanı gözdən qaçan kiçik polip belə gələcəkdə çox ciddi problemlərə, hətta həyat itkisinə səbəb ola bilər. Bu məqamda kolonoskopiyanın effektivliyində ən mühüm amil, şübhəsiz, proseduru aparan həkimin biliyi və təcrübəsidir. Bağırsaqdakı anormal zədələnmənin, xərçəngləşmə potensialı daşıyan şişin gözdən qaçırılmaması üçün prosedurun bu mövzuda ən çox biliyə və təcrübəyə malik həkimlər tərəfindən aparılması vacibdir. Məhz bu səbəbdən ötən günlərdə Britaniya Tibb Jurnalında dərc edilmiş bir tədqiqatda yoğun bağırsaq xərçəngindən daha təsirli qorunmaq üçün kolonoskopiyanı aparan həkimin nə dərəcədə təsirli olduğunu göstərən nəticələr ictimaiyyətlə paylaşılmışdır.

Tədqiqatda 136 qastroenterologiya mütəxəssisi tərəfindən aparılmış, polip aşkar etmə göstəriciləri %7 ilə %52 arasında dəyişən 300.000-dən çox kolonoskopiya proseduru araşdırılmış və təxminən 10 il ərzində kolonoskopiya aparılmış xəstələrdə xərçəng inkişafı izlənmişdir. Nəticələr incələndikdə proseduru aparan həkimin polip aşkar edə bilmə göstəricisindəki hər %1 artımın xəstənin yoğun bağırsaq xərçənginə tutulma riskini %3 azaltdığı görülmüşdür.

Nəticə olaraq, kolonoskopiyanı aparan həkimin polipləri aşkar edə bilmə göstəricisi xəstənin yoğun bağırsaq xərçəngindən qorunmasına ciddi dərəcədə təsir edir. Bu tədqiqat da hər şeydə olduğu kimi kolonoskopiyanın da işinin mütəxəssisi olan həkimlər tərəfindən aparılmasının vacib olduğunu göstərmişdir. Xərçəngə tutulma göstəricilərinə bu qədər təsir edən proseduru aparacaq həkim bu mövzuda özünü mümkün qədər inkişaf etdirməlidir.