آرتریت یا التهاب مفصل چیست؟ 5 غذایی که مبتلایان باید از آنها پرهیز کنند

آرتریت گروهی از بیماری‌ها با التهاب مفاصل است و باعث درد، تورم و خشکی مفصل می‌شود. درد طولانی‌مدت که گاهی بسیار شدید است، مهم‌ترین شکایت بیماران است. مسکن‌ها می‌توانند درد را کم کنند. همچنین ادعا می‌شود شیوه تغذیه در افزایش و کاهش علائم نقش مؤثری دارد. به‌ویژه تصور می‌شود حذف غذاهای التهاب‌زا مانند چربی اشباع و شکر و غذاهای پرپورین به تسکین علائم کمک کند.

شایع‌ترین نوع آرتریت، آرتروز است. دیگر انواع عبارت‌اند از:

• آرتریت روماتوئید (RA) 
• آرتریت پسوریاتیک 
• آرتریت ایدیوپاتیک جوانان 
• نقرس
• لوپوس
• اسپوندیلیت آنکیلوزان.

آیا شیوه تغذیه علائم آرتریت را کم می‌کند؟

تغذیه درست در آرتریت

• به کاهش میزان التهاب بدن کمک می‌کند
• کنترل وزن را فراهم می‌کند
• از سلامت و ترمیم بافت حمایت می‌کند

در شرایط عادی، التهاب به دفاع بدن در برابر باکتری‌ها و ترمیم زخم کمک می‌کند. اگر بیش از حد لازم ادامه یابد، علائم مزمن ممکن است ایجاد شوند.

غذاهای مصرفی بر میزان التهاب اثر دارند. بعضی التهاب‌زا و بعضی ضدالتهاب‌اند. طبق بنیاد آرتریت، سازمان غیرانتفاعی فعال در تأمین نیازهای مبتلایان آرتریت در ایالات متحده،

• غذاهای ضدالتهاب می‌توانند درد آرتریت را کاهش دهند و پیشرفت بیماری را آهسته کنند.

کنترل وزن برای بیماران آرتریت بسیار مفید است؛ زیرا سلول‌های چربی، سلول‌های ایمنی موسوم به سیتوکین را که التهاب را افزایش می‌دهند، بیشتر می‌کنند. بنابراین بیماران با کنترل وزن می‌توانند به کاهش درد کمک کنند.

غذاهایی که در آرتریت باید از آنها دوری کرد

1. چربی‌های افزایش‌دهنده پاسخ التهابی

برخی چربی‌ها التهاب بدن را افزایش می‌دهند؛ بنابراین باید در رژیم محدود شوند.

• اسیدهای چرب امگا 6: روغن ذرت، گلرنگ، آفتابگردان و روغن‌های گیاهی. مصرف متعادل زیان‌آور نیست، اما مصرف زیاد ممکن است علائم را بیشتر کند.
• چربی‌های اشباع: کره، شیر و لبنیات، غذاهای حیوانی مانند گوشت قرمز، روغن خرما، نارگیل و پالم دارای چربی اشباع‌اند. بهتر است تا جای ممکن از آنها دوری کرد، اما مصرف محدود به کمتر از %10 کالری روزانه ایرادی ندارد. برای مثال در نیاز روزانه 2000 کالری، چربی اشباع نباید از 200 کالری، یعنی 20 گرم در روز، بیشتر باشد.
• روغن نارگیل: با وجود چربی اشباع زیاد، تصور می‌شود اثر التهاب‌زا ندارد و حتی می‌تواند به کاهش التهاب کمک کند. اما چون کاملاً اثبات نشده، پژوهش بیشتری لازم است.
• چربی‌های ترانس: چربی ترانس، مانند مارگارین، از جامدکردن روغن مایع به دست می‌آید و زیان‌آورترین گروه چربی برای سلامت شناخته می‌شود. کلسترول خوب HDL را پایین و کلسترول بد LDL را بالا می‌برد. حذف کامل آن مفید است. حد توصیه‌شده ترانس روزانه معادل %1 کالری روزانه است.

2. شکر

مصرف زیاد شکر علاوه بر التهاب، خطر چاقی و دیگر بیماری‌های مزمن را بیشتر می‌کند. پژوهشی که امسال در Nutrients منتشر شد نتیجه گرفت مصرف‌کنندگان منظم نوشیدنی‌های بسیار شیرین بیشتر در معرض ایجاد آرتریت روماتوئید هستند.

سازمان جهانی بهداشت (DSÖ) توصیه می‌کند قند ساده روزانه کمتر از %10 نیاز کالری و برای بهبود بیشتر سلامت، کمتر از %5 نگه داشته شود.

• قند ساده: همه مونوساکاریدها و دی‌ساکاریدهای افزوده‌شده به غذا توسط تولیدکننده، آشپز یا مصرف‌کننده قند ساده‌اند. این قندها در عسل، شربت و آب‌میوه نیز طبیعی وجود دارند. قند میوه، سبزی یا شیر قند ساده نیست.

محصولات بسته‌بندی فروشگاه ممکن است شکر زیادی داشته باشند. بنابراین خواندن برچسب ارزش غذایی برای بررسی شکر برشتوک صبحانه، نوشابه، سس و مانند آن مفید است.

3. فرآورده‌های نهایی گلیکاسیون پیشرفته (AGE)

AGE ترکیبات التهاب‌زایی است که می‌تواند در بافت انباشته شود. در سال 2017 پژوهشی در Patient Education نتیجه گرفت سطح AGE بدن مبتلایان آرتریت روماتوئید افزایش دارد. بنابراین تصور می‌شود پایین‌آوردن این سطح می‌تواند التهاب را کاهش دهد.

مصرف شکر و چربی سطح AGE بدن را بالا می‌برد. همچنین پخت با حرارت زیاد و روش‌های فرآوری غذا این سطح را افزایش می‌دهند.

4. خانواده بادنجانیان

بادنجانیان گروهی سبزی حاوی ترکیب سولانین هستند. شواهدی از تشدید علائم آرتریت با آنها وجود ندارد. اما تصور می‌شود حذفشان از رژیم ممکن است به کاهش علائم کمک کند.

سبزی‌های خانواده بادنجانیان عبارت‌اند از:

• گوجه‌فرنگی
• فلفل
• پرک فلفل قرمز
• بادمجان
• سیب‌زمینی

بنیاد آرتریت توصیه می‌کند افرادی که افزایش درد پس از مصرف بادنجانیان را مشاهده می‌کنند، چند هفته مصرف را قطع و سپس آنها را یکی‌یکی به رژیم برگردانند.

5. غذاهای غنی از پورین

پورین ترکیبی در غذاها و نوشیدنی‌های رژیم معمولی است. بدن آن را متابولیزه می‌کند و فرآورده زائدی به نام اسید اوریک می‌سازد.

در نقرس، پزشک معمولاً همراه دارو رژیم کم‌پورین توصیه می‌کند، زیرا تجمع اسید اوریک در گردش خون می‌تواند حملات نقرس را بیشتر کند.

مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌ها (CDC)، نهادی فعال در سلامت و ایمنی عمومی ایالات متحده، غذاهای پرپورین را چنین معرفی می‌کند:

• گوشت قرمز 
• احشایی مانند جگر
• آبجو و دیگر نوشیدنی‌های الکلی 
• گوشت‌های فرآوری‌شده مانند سوجوک، سوسیس و سالامی
• غذاهای دریایی مانند صدف.

سبزی‌هایی مانند قارچ، اسفناج، گل‌کلم و مارچوبه و حبوبات خشک نیز پورین زیاد دارند، اما تصور می‌شود به اندازه الکل و غذاهای حیوانی حملات نقرس را افزایش نمی‌دهند.

غذاهای توصیه‌شده در آرتریت

چربی‌های ضدالتهاب

• چربی‌های غیراشباع: در روغن زیتون، روغن آووکادو، فندق و روغن فندق ترکیبی به نام اولئوکانتال با اثرات ضدالتهابی وجود دارد.
• اسیدهای چرب امگا 3: ماهی‌های چرب مانند سالمون، ساردین و شاه‌ماهی اسید چرب امگا 3 دارند. افراد گیاه‌خوار و وگان با گردو یا روغن گردو می‌توانند دریافت امگا 3 را بیشتر کنند. کپسول روغن ماهی زیر نظر پزشک نیز دریافت امگا 3 را بالا می‌برد. پژوهش‌ها مطرح می‌کنند مصرف روزانه 600mg-1000mg روغن ماهی می‌تواند خشکی، تورم و درد مفصل را کاهش دهد.

سبزیجات و میوه‌ها

سبزی و میوه با فواید بی‌شمار سلامت ممکن است علائم مبتلایان آرتریت را کاهش دهند.

سبزی‌ها و میوه‌های توصیه‌شده بنیاد آرتریت برای مبتلایان:

• پیاز، سیر و تره‌فرنگی: این سبزی‌ها حاوی کوئرستین، ترکیبی ضدالتهاب، هستند.
• سیب‌زمینی شیرین، کدو و هویج: سبزی‌های نارنجی و قرمز حاوی کاروتنوئید آنتی‌اکسیدان هستند.
• سبزی‌های برگ‌سبز: سبزی‌هایی مانند کلم، بروکلی، برگ چغندر و اسفناج آنتی‌اکسیدان زیادی دارند و کلسیم لازم برای سلامت استخوان را نیز فراهم می‌کنند.
• مرکبات، کیوی و توت‌فرنگی: این میوه‌ها غنی از ویتامین C آنتی‌اکسیدان‌اند. تصور می‌شود این ویتامین به محافظت استخوان و غضروف کمک کند.

رژیم ضدالتهاب چیست؟

الگوی تغذیه ضدالتهاب به بهبود سلامت و کاهش علائم آرتریت کمک می‌کند. رژیم مدیترانه‌ای در میان رژیم‌های ضدالتهاب بیشترین پژوهش را دارد.

- موضوع مرتبط: فواید سلامت و اثرات متابولیکی رژیم مدیترانه‌ای؛ چگونه بهترین رژیم جهان شد؟

رژیم مدیترانه‌ای اساساً سبزی، میوه، غلات کامل، حبوبات خشک، ماهی، گوشت سفید کم‌چرب، روغن زیتون و مغزها را توصیه می‌کند. همچنین مصرف متعادل شیر و لبنیات و محدودکردن شکر، الکل و گوشت قرمز را پیشنهاد می‌دهد.

بنیاد آرتریت می‌گوید رژیم مدیترانه‌ای در مبتلایان آرتروز می‌تواند التهاب و درد را کم و از خطر شکستگی محافظت کند. این الگو از آسان‌ترین رژیم‌ها برای اجرا و تداوم است و پیروانش می‌توانند وزن خود را نیز کنترل کنند.

در سال 2018 پژوهش گسترده‌ای در Arthritis Research and Theraphy شامل 1721 بیمار آرتریت روماتوئید و 3667 فرد گروه شاهد منتشر شد؛

• نتیجه گرفت پیروان رژیم مدیترانه‌ای خطر کمتری برای ایجاد آرتریت روماتوئید دارند.

در سال 2018 مطالعه دیگری در The Open Rheumatology منتشر شد و درباره آنتی‌اکسیدان فراوان رژیم مدیترانه‌ای،

• مطرح کرد که می‌تواند درد مبتلایان آرتریت روماتوئید را کم کند.

دیگر توصیه‌های کمک‌کننده به بیماران آرتریت:

• ورزش با شدت کم: ورزش‌های آرام مانند پیاده‌روی، شنا و دوچرخه‌سواری کمک می‌کنند بدون آسیب مفاصل فعال بمانید.
• روش‌های پخت: روش پخت ممکن است اتلاف ارزش غذایی را افزایش یا کاهش دهد. بخارپزکردن به جای جوشاندن، یا تفت‌دادن با روغن کم و کباب‌کردن به جای سرخ‌کردن عمیق، برای جلوگیری از کاهش ارزش غذایی و مصرف سالم‌تر غذا مفید است.
• آفتاب‌گرفتن: بعضی غذاها مقدار کمی ویتامین D دارند، اما مصرف آنها برای تأمین نیاز کافی نیست. بنابراین برای دریافت کافی، روزانه 15-20 دقیقه آفتاب‌گرفتن لازم است. ویتامین D دریافتی از خورشید با افزایش جذب کلسیم سلامت استخوان را بهبود می‌دهد.

خلاصه و دیدگاه

مبتلایان آرتریت باید غذاهای افزایش‌دهنده التهاب بدن مانند شکر، چربی ترانس و چربی اشباع را حذف یا محدود کنند. غذاهای پرپورین نیز ممکن است علائم را بدتر کنند و محدودکردنشان مفید است. مصرف سبزی، میوه، چربی غیراشباع و اسید چرب امگا 3 اثر ضدالتهابی دارد. با بررسی این توصیه‌ها، مانند پیشگیری و درمان بسیاری از بیماری‌ها، باز به رژیم مدیترانه‌ای می‌رسیم. پژوهش‌های فراوانی بهبود سلامت و کمک به کاهش التهاب را با این رژیم مطرح می‌کنند. بنابراین برای بهبود سلامت عمومی، کاهش خطر آرتریت و کمک به تسکین علائم می‌توان پیروی از آن را توصیه کرد.