عصری تازه در سرطان سر و گردن با ایمنی‌درمانی ترکیبی پیش از جراحی

کارسینوم سلول سنگفرشی سر و گردن (HNSCC)، هفتمین سرطان شایع جهان است و با حدود 890000 مورد تازه و 450000 مرگ در سال، مشکلی مهم برای سلامت محسوب می‌شود. این سرطان می‌تواند در حفرهٔ دهان، حلق، هیپوفارنکس، حنجره، حفرهٔ بینی و غدد بزاقی ایجاد شود و کیفیت زندگی را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. جراحی و درمان‌های موجود اغلب به تغییر شکل و از دست رفتن عملکرد می‌انجامند. ازاین‌رو، کوچک کردن تومور پیش از جراحی ممکن است به حفظ اندام‌های حیاتی مانند زبان یا حنجره کمک کند.

در سال‌های اخیر، ایمنی‌درمانی به‌تنهایی نتایج امیدوارکننده‌ای داشته، اما فقط در تعداد محدودی از بیماران مؤثر بوده است. بر اساس پژوهشی تازه که در 13 مارس 2025 در Cancer Cell منتشر شد و به درمان نئوادجوانت، یعنی کوچک‌کردن تومور پیش از جراحی، می‌پردازد، ترکیب دو داروی ایمنی‌درمانی ممکن است پاسخ درمانی را در مقایسه با ایمنی‌درمانی تنها، به‌طور چشمگیری افزایش دهد.

روش و نتایج مطالعه

پژوهشگران در این مطالعه، 42 بیمار مبتلا به کارسینوم سلول سنگفرشی سر و گردن مرحلهٔ II / IVa را تصادفی به سه رژیم متفاوت ایمنی‌درمانی اختصاص دادند:

• نیوولومب + ایپیلیمومب

• نیوولومب + رلاتلیمب

• نیوولومب به‌تنهایی

بیشتر بیماران HPV منفی و دارای تومور قابل‌برداشت جراحی بودند.

پژوهشگران اثربخشی برابر هر دو ترکیب ایمنی‌درمانی را مشاهده کردند. برای شناخت سلول‌های ایمنی فعال‌شده پس از درمان، بافت تومور را تحلیل کردند. یافته‌ها نشان داد ترکیب‌ها با فعال کردن لنفوسیت‌های T اختصاصی تومور، مستقیماً سلول‌های سرطانی را هدف می‌گیرند.

اثربخشی بر اساس معیار پاسخ پاتولوژیک تومور (pTY) دسته‌بندی شد:

• pTY-0 (≥91% تومور زنده)،
• pTY-1 (51-90% تومور زنده) و
• pTY-2 (≤50% تومور زنده).

وضعیت HPV و بیان PD-L1/LAG-3 نیز تحلیل شد، اما ارتباط معناداری با پاسخ پاتولوژیک پیدا نشد.

یافته‌های چشمگیر:

• درمان‌های ترکیبیِ دو داروی ایمنی‌درمانی، نسبت به یک دارو، میزان پاسخ پاتولوژیک تومور را 2 تا 3 برابر بیشتر کردند (≤50% تومور زنده):

  • ترکیب نیوولومب + ایپیلیمومب: 36,4%
  • ترکیب نیوولومب + رلاتلیمب: 26,7%
  • نیوولومب به‌تنهایی: 8,4%

• در یک‌سوم بیماران، فقط پس از یک ماه درمان، بیش از 50% تومور از بین رفت.

• پس از برداشتن جراحی تومورها، مشاهده شد که سلول‌های T فعال به گردش در بدن ادامه می‌دهند و به این ترتیب، بیماران مزیت بقای بلندمدت پیدا می‌کنند.

آیا می‌توان انتخاب درمان را شخصی کرد؟

پژوهشگران نشان دادند بعضی نشانگرهای زیستی می‌توانند به تعیین مناسب‌ترین ترکیب ایمنی‌درمانی کمک کنند. برای نمونه:

• پروتئین LAG-3 برای بعضی بیماران نشانگر خوبی بود.

• پروتئین CTLA-4 در گروه‌های دیگر بیماران، هدف مناسب‌تری شناخته شد.

نویسندگان مطالعه می‌گویند نشانگرهای ایمنی‌شناختی ممکن است در انتخاب درمان نقشی حیاتی داشته باشند و اعلام کردند که برای این رویکرد، به‌عنوان الگویی تشخیصی، درخواست ثبت اختراع داده‌اند.

نتیجه‌گیری و دیدگاه

این نتایج با کارآزمایی‌های قبلی ایمنی‌درمانی در سرطان سر و گردن متفاوت به نظر می‌رسند و شاید بتوان بر ناکارآمدی ایمنی‌درمانی در کوچک کردن تومور پیش از جراحی غلبه کرد.

پژوهشگران بر اساس این نتایج قصد دارند کارآزمایی را گسترش دهند و 40 بیمار دیگر وارد کنند. در گروه تازه، با دوز بیشتر رلاتلیمب به‌دنبال پاسخ قوی‌تر و بقای طولانی‌تر هستند.

این مطالعه می‌تواند گامی مهم برای افزایش اثر ایمنی‌درمانی در سرطان سر و گردن باشد. در آینده، توسعهٔ درمان‌های شخصی ممکن است به پاسخ درمانی بهتر و افزایش بقا کمک کند.

در پایان، اثربخشی محدود ایمنی‌درمانی تنها در سرطان سر و گردن، نیاز به ترکیب‌های تازه را بیشتر کرده است. این مطالعه نشان می‌دهد ترکیب نیوولومب با ایپیلیمومب یا رلاتلیمب، در مقایسه با ایمنی‌درمانی تنها، پاسخ بسیار بیشتری ایجاد می‌کند. کارآزمایی‌های بزرگ‌تر آینده برای تعیین امکان ورود این رویکرد به پروتکل‌های استاندارد، حیاتی خواهند بود.