Baş-boyun xərçəngində əməliyyatdan əvvəl kombinə immunoterapiya ilə yeni dövr

Baş-boyun yastıhüceyrəli karsinomaları (BBYHK) dünyada ən yayılmış yeddinci xərçəngdir; ildə təxminən 890.000 yeni hal və 450.000 ölümlə mühüm sağlamlıq problemidir. Ağız, farinks, hipofarinks, larinks, burun və tüpürcək vəzilərində yaranaraq həyat keyfiyyətinə ciddi təsir edə bilər. Mövcud cərrahi və digər üsullar çox vaxt görünüş və funksiya itkisi yaradır. Buna görə şişin əməliyyatdan əvvəl kiçilməsi dil və səs qutusu kimi həyati orqanları qorumağa imkan verə bilər.

Son illər tək immunoterapiya ümidverici olsa da, az sayda xəstədə təsirli olub. Lakin 13 mart 2025 tarixində Cancer Cell jurnalında dərc olunan yeni neoadyuvant (əməliyyatdan əvvəl kiçildici) araşdırmaya görə iki immunoterapiya preparatının birləşdirilməsi tək immunoterapiyadan əhəmiyyətli dərəcədə yüksək cavab verə bilər.

Araşdırmanın üsulları və nəticələri

II / IVa mərhələ baş-boyun yastıhüceyrəli karsinoması olan 42 xəstə təsadüfi üç rejimə ayrılıb:

• Nivolumab + ipilimumab

• Nivolumab + relatlimab

• Yalnız nivolumab

Əksəriyyət HPV-mənfi, şişləri isə cərrahi çıxarıla bilən olub.

Tədqiqatçılar hər iki kombinasiyanı eyni dərəcədə təsirli görüblər. Müalicədən sonra hansı immun hüceyrələrinin aktivləşdiyini anlamaq üçün şiş toxumasını təhlil ediblər. Kombinasiyalar şişə xüsusi T limfositlərini aktivləşdirərək birbaşa xərçəng hüceyrələrini hədəfləyib.

Təsir patoloji şiş cavabı (pTY) ilə qruplaşdırılıb:

• pTY-0 (≥91% canlı şiş),
• pTY-1 (51-90% canlı şiş) və
• pTY-2 (≤50% canlı şiş).

HPV statusu və PD-L1/LAG-3 ifadəsi də təhlil edilib, lakin patoloji cavabla əhəmiyyətli əlaqə tapılmayıb.

Diqqətçəkən nəticələr:

• İki immunoterapiyanın birləşdirildiyi müalicələr tək preparatdan 2 ilə 3 dəfə yüksək patoloji şiş cavabı  (≤50% canlı şiş) verib:

  • Nivolumab + ipilimumab: 36,4%
  • Nivolumab + relatlimab: 26,7%
  • Yalnız nivolumab: 8,4%

• Xəstələrin üçdə birində yalnız bir aylıq müalicədən sonra şişin 50% hissəsindən çoxu yox olub.

• Müalicədən sonra şiş cərrahi çıxarılanda aktiv T hüceyrələrinin dövr etməyə davam etdiyi və xəstələrə uzunmüddətli sağqalım üstünlüyü verdiyi görülüb.

Müalicə seçimini fərdiləşdirmək mümkündürmü?

Tədqiqatçılar bəzi bioloji markerlərin ən uyğun kombinasiyanı seçməyə kömək edə biləcəyini göstəriblər. Məsələn:

• LAG-3 zülalı bəzi xəstələr üçün yaxşı marker olub.

• CTLA-4 zülalı digər qruplarda daha uyğun hədəf sayılıb.

Müəlliflər immunoloji markerlərin seçimdə həlledici ola biləcəyini deyərək yanaşma üçün diaqnostik paradiqma kimi patentə müraciət etdiklərini bildiriblər.

Nəticə və şərh

Nəticələr əvvəlki baş-boyun immunoterapiya sınaqlarından fərqli görünür; əməliyyatdan əvvəl şiş kiçiltmədəki məhdud təsiri aşmaq mümkün ola bilər.

Tədqiqatçılar sınağa daha 40 xəstə əlavə etməyi planlayırlar. Yeni qrupda daha yüksək relatlimab dozası ilə güclü cavab və daha uzun sağqalım hədəflənir.

Bu iş baş-boyun xərçəngində immunoterapiya təsirini artırmaq üçün mühüm addım ola bilər. Fərdi yanaşmaların hazırlanması daha yüksək cavaba və sağqalım artımına kömək edə bilər.

Nəticə olaraq, tək immunoterapiyanın məhdud təsiri yeni kombinasiya ehtiyacını artırıb. Araşdırma nivolumabın ipilimumab və ya relatlimab ilə tək immunoterapiyadan əhəmiyyətli yüksək cavab verdiyini göstərir. Gələcək böyük sınaqlar standart protokollara daxil edilib-edilməyəcəyini müəyyən etməkdə həlledici olacaq.