آیا گرسنگی طولانی‌مدت بیمار مبتلا به سرطان در طول درمان، سیستم ایمنی را بازسازی می‌کند؟

یک مطالعه جدید که نتایج اولیه آن هفته گذشته منتشر شد، نشان داده است که دوره‌های طولانی گرسنگی به مدت 2-4 روز، نه‌تنها از عوارض جانبی شیمی‌درمانی محافظت می‌کنند، بلکه تبدیل سلول‌های بنیادی خفته به سلول‌های ایمنی و پاک‌سازی سلول‌های قدیمی یا آسیب‌دیده را نیز تحریک می‌کنند.

این مطالعه که در مجله سلول‌های بنیادی منتشر شده و توسط پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیای جنوبی انجام شده است، نخستین مطالعه‌ای است که نشان می‌دهد می‌توان بازسازی یک اندام یا سیستم سلول‌های بنیادی را از طریق یک مداخله طبیعی امکان‌پذیر کرد.

اختلالات سیستم ایمنی در مرکز فرایند پیری و مجموعه‌ای از بیماری‌ها قرار دارند. پژوهشگران بر این باورند که این یافته‌ها می‌توانند برای افرادی که سیستم ایمنی آسیب‌دیده‌ای دارند، مانند افرادی که برای درمان سرطان شیمی‌درمانی دریافت می‌کنند، مفید باشند. همچنین به نظر می‌رسد این یافته‌ها برای افراد سالمندی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند و آسان‌تر به بیماری‌ها مبتلا می‌شوند نیز سودمند باشند.

پژوهش‌های انجام‌شده نشان داده‌اند که دوره‌های طولانی‌تر گرسنگی موجب کاهش چشمگیر گلبول‌های سفید می‌شوند. در مرحله نخست پژوهش که روی موش‌ها انجام شد، مشخص شد که این وضعیت با تحریک تغییری در مسیرهای پیام‌رسانی سلول‌های بنیادی خون‌ساز، یعنی گروهی از سلول‌های بنیادی که سلول‌های خونی و سلول‌های سیستم ایمنی را ایجاد می‌کنند، موجب فعال‌سازی آن‌ها می‌شود. پس از تغذیه مجدد، تعداد سلول‌های خونی به سطح قبلی خود بازگشت. در پی این امر، پژوهشگران شروع به بررسی علت این وضعیت کردند.

هنگامی که گرسنگی را آغاز می‌کنید، بدن به‌ترتیب از گلوکز ذخیره‌شده، چربی و کتون‌ها استفاده می‌کند؛ همچنین چرخه‌های تکرارشونده گرسنگی، سلول‌های ایمنی آسیب‌دیده موجود را مصرف می‌کنند. در موش‌ها، دوره‌های گرسنگی به مدت 2-4 روز تا 6 ماه ادامه یافت و در نتیجه مشخص شد که سلول‌های ایمنی با سلول‌های جدید جایگزین می‌شوند.

پژوهشگران دریافتند که گرسنگی به مدت 2-4 روز، میزان آنزیمی به نام PKA را کاهش می‌دهد؛ این آنزیم در جانداران ساده وجود دارد و تصور می‌شود با افزایش طول عمر مرتبط باشد. مطالعات دیگری که آنزیم PKA را بررسی کرده‌اند، نشان داده‌اند که این آنزیم بر کنترل تبدیل سلول‌های بنیادی به انواع دیگر سلول‌ها تأثیر دارد.

گرسنگی طولانی‌مدت همچنین موجب کاهش سطح IGF-1 می‌شود؛ IGF یک عامل رشد است که با فرایندهای پیری و سرطان مرتبط دانسته شده است.

تغییر ژنتیکی برای متوقف کردن تولید PKA، مرحله‌ای کلیدی برای بازسازی سلول‌های بنیادی است. وقوع این مرحله به سلول‌های بنیادی دستور می‌دهد که برای بازسازی کل سیستم و آغاز تکثیر آماده شوند.

آیا گرسنگی 3 روزه می‌تواند از بیماران مبتلا به سرطان در برابر عوارض جانبی شیمی‌درمانی محافظت کند؟

در مطالعه‌ای که روی گروه کوچکی از بیماران مبتلا به سرطان انجام شد، مشخص شد بیمارانی که در 3 روز پیش از شیمی‌درمانی به‌صورت کنترل‌شده گرسنه نگه داشته شدند، عوارض جانبی مرتبط با درمان کمتری داشتند.

شیمی‌درمانی در حالی که جان افراد را نجات می‌دهد، آسیب چشمگیری به سیستم ایمنی وارد می‌کند. پژوهشگران امیدوارند که بتوان بخشی از این عوارض جانبی را با گرسنگی کاهش داد. بااین‌حال، گرسنه نگه داشتن طولانی‌مدت بیماران اقدامی است که باید حتماً تحت نظارت پزشکی انجام شود. از آنجا که برای ارزیابی اثربخشی این رویکرد و همچنین عوارض جانبی آن به پژوهش‌های بالینی بیشتری نیاز است، مطالعات در این زمینه ادامه دارند.

آن‌ها همچنین اظهار کرده‌اند که پژوهش جدیدی را برای سنجش تأثیر بازسازی رخ‌داده در سیستم ایمنی طی دوره گرسنگی [از طریق کاهش سریع تعداد سلول‌ها (از جمله سلول‌های خونی) و اندازه اندام‌ها و بافت‌ها و به حداقل رساندن مصرف انرژی] بر اندام‌ها و سیستم بدن، هنگامی که بیمار دوباره شروع به تغذیه می‌کند، انجام خواهند داد.