آیا می‌توان هورمون‌درمانی را در سرطان پستان با گیرندهٔ استروژن کم‌مثبت کنار گذاشت؟

سرطان پستان با گیرندهٔ استروژن کم‌مثبت

در درمان سرطان پستان، هورمون‌درمانی (درمان اندوکرین) به‌ویژه برای بیماران با گیرندهٔ استروژن (ER) مثبت، یکی از پایه‌های اصلی درمان است. اما در سال‌های اخیر ویژگی‌های تومورهایی که  سطح گیرندهٔ استروژن در رنگ‌آمیزی ایمونوهیستوشیمی (IHK) آن‌ها بین %1–10 است ، یعنی تومورهای با «گیرندهٔ استروژن پایین» (ER-low)، از نظر زیستی و بالینی موضوع بحث بوده است. آیا ممکن است سود هورمون‌درمانی در این گروه بیماران روشن نباشد؟

در 11 آوریل 2025، در مجلهٔ Journal of Clinical Oncology مطالعه‌ای گسترده منتشر شد که در آن Choong و همکاران به دنبال پاسخ این پرسش بودند. پژوهشگران اثر حذف هورمون‌درمانی بر نتایج بقا را در بیماران سرطان پستان مرحلهٔ زودرس با سطح پایین گیرندهٔ استروژن بررسی کردند.

طراحی مطالعه

• منبع داده: پایگاه ملی سرطان (National Cancer Database)؛ تحلیل گذشته‌نگر داده‌ها. 

• گروه بیماران: بیماران سرطان پستان پرخطر مرحلهٔ I–III با سطح گیرندهٔ استروژن بین %1–10

• درمان: بیمارانی که شیمی‌درمانی (نئو)ادجوانت دریافت کرده و هورمون‌درمانی را آغاز کرده یا آغاز نکرده بودند

• نکتهٔ مهم: تمام بیماران در مرحلهٔ زودرس بودند، اما در گروه پرخطر طبقه‌بندی شدند.

یافته‌های مهم

تعداد بیماران و ویژگی‌های عمومی

• در مجموع 10362 بیمار تحلیل شدند.

• از این میان 7018 بیمار شیمی‌درمانی دریافت کردند و وارد مطالعه شدند.

میزان آغازنکردن هورمون‌درمانی

• در پیگیری 12 ماهه، برای هورمون‌درمانی میزان آغازنکردن %42 گزارش شد.

• آغازنکردن هورمون‌درمانی در گروه‌های زیر شایع‌تر بود:

  • گیرندهٔ پروژسترون (PR) منفی در تومورها

  • HER2 منفی در تومورها

  • درجهٔ بالاتر تومور (درجهٔ 2–3)

  • شاخص تکثیر Ki67 برابر ≥ %20 در تومورها

  • شیمی‌درمانی نئوادجوانت در بیماران دریافت‌کنندهٔ آن

• تمام این یافته‌ها از نظر آماری معنادار بودند (P < 0.001).

نتایج بقا

• میانهٔ مدت پیگیری: 3 سال

• تعداد کل مرگ‌ها: 586

• در تحلیل‌های چندمتغیره، حذف هورمون‌درمانی، از نظر خطر مرگ، با افزایش %23 ارتباط داشت:

  • نسبت مخاطره (HR): 1.23 (فاصلهٔ اطمینان [GA]: 1.04–1.46؛ P = 0.02)

• خطر بر اساس سطح گیرندهٔ استروژن متفاوت بود:

  • در افراد دارای ER %6–10: خطر مرگ %42 افزایش یافت (HR: 1.42؛ GA: 1.00–2.02؛ P = 0.048)

  • در افراد دارای ER %1–5: افزایش معناداری در خطر مرگ دیده نشد (HR: 1.15؛ GA: 0.91–1.45؛ P = 0.24)

یافته‌ها در دریافت‌کنندگان شیمی‌درمانی نئوادجوانت

• 4377 بیمار (%62) شیمی‌درمانی نئوادجوانت دریافت کردند.

• پس از درمان نئوادجوانت، در بیماران دارای بیماری باقی‌مانده (رزیدوئال) ، حذف هورمون‌درمانی با بقای بدتر ارتباط داشت:

  • در بیماری باقی‌مانده: HR = 1.26 (GA: 1.00–1.57؛ P = 0.046)

• اما در بیمارانی که پاسخ کامل پاتولوژیک (pTY) به دست آورده بودند، حذف هورمون‌درمانی بر بقا تأثیر نداشت:

  • HR = 1.06 (GA: 0.62–1.80؛ P = 0.84)

تفسیر

در سرطان پستان مرحلهٔ زودرس با سطح پایین گیرندهٔ استروژن، حذف هورمون‌درمانی، به‌ویژه در بیمارانی که پس از شیمی‌درمانی نئوادجوانت بیماری باقی‌مانده دارند و میزان گیرندهٔ استروژن آن‌ها بین %6–10 است ، با بقای کلی به‌طور قابل‌توجهی بدتر ارتباط دارد.

تا زمان دستیابی به داده‌های آینده‌نگر، در این گروه بیماران  سودهای بالقوهٔ هورمون‌درمانی حتماً باید در نظر گرفته شوند.

این مطالعه با داده‌های عددی پیام مهم زیر را مطرح می‌کند:

• حتی با سطح گیرندهٔ استروژن بین %1–10 ، حذف هورمون‌درمانی ممکن است بر بقا اثر منفی بگذارد.

• به‌ویژه در بیماران دارای ER %6–10 و در مواردی که بیماری باقی‌مانده در آن‌ها شناسایی شده است، خطر مرگ به‌طور معناداری افزایش می‌یابد .

بنابراین در کار بالینی، در این گروه بیماران دارای گیرندهٔ استروژن پایین، توصیهٔ فعال هورمون‌درمانی و دربارهٔ منافع بالقوهٔ قابل دستیابی با درمان، آگاه‌کردن بیماران اهمیت زیادی دارد.