آیا شراب قرمز برای سلامت مفید است؟ مزایا و معایب

شراب قرمز، نوشیدنی الکلی حاصل از تخمیر انگورهای تیره‌رنگ است. این نوشیدنی قرن‌ها بخشی از سفره و زندگی اجتماعی بوده و درباره آن اغلب از «فواید شراب قرمز» صحبت می‌شود. اما آیا واقعاً شراب سالم است؟ گاهی اطلاعات متناقضی می‌شنویم: از یک سو گفته می‌شود آنتی‌اکسیدان‌های آن برای قلب مفیدند و از سوی دیگر، درباره زیان‌های الکل هشدار داده می‌شود. در این نوشته، مزایا و معایب شراب قرمز به‌تفصیل بررسی می‌شود؛ فواید، زیان‌های احتمالی و اثرهای آن بر سلامت، مانند فشار خون و سرطان، در پرتو داده‌های علمی مطرح خواهند شد. همچنین به پرسش‌های رایج در قالب پرسش‌وپاسخ پاسخ می‌دهیم.

ارزش غذایی شراب قرمز

ابتدا ترکیب غذایی شراب قرمز را بررسی کنیم. شراب قرمز غذایی غنی از ویتامین و مواد معدنی نیست. جدول زیر ارزش‌های غذایی اصلی را برای 100 ml شراب قرمز، تقریباً نصف یک جام کوچک، و 150 ml، یک جام معمولی، نشان می‌دهد:

1مقدار شکر بسته به نوع شراب متفاوت است؛ در شراب قرمز خشک یا غیرشیرین ، شکر بسیار کم است و در شراب‌های شیرین بیشتر است.

نکته: همان‌طور که دیده می‌شود، شراب قرمز به‌جز کالری، ارزش غذایی چشمگیری ندارد. سطح ویتامین و مواد معدنی آن تقریباً ناچیز است. بنابراین درست نیست شراب قرمز را نوشیدنی‌ای مغذی بدانیم؛ اثرهای سلامت آن بیشتر با الکل و ترکیبات پلی‌فنولی موجود در آن مرتبط‌اند.

فواید شراب قرمز

سال‌هاست درباره برخی فواید احتمالی مصرف متعادل شراب قرمز بحث می‌شود. مطرح شده است که به‌ویژه به کمک آنتی‌اکسیدان‌ها و پلی‌فنول‌ها ممکن است اثرهای مثبتی داشته باشد. برخی فواید احتمالی مصرف شراب قرمز چنین‌اند:

• سلامت قلب و عروق: تصور می‌شود مصرف متعادل شراب قرمز از سلامت قلب پشتیبانی کند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند در افرادی که روزانه یک جام می‌نوشند، سطح کلسترول HDL یا کلسترول خوب بالا می‌رود و خطر سخت شدن رگ‌ها کمتر می‌شود. آنتی‌اکسیدان موجود در شراب قرمز به نام رزوراترول ممکن است به جلوگیری از تشکیل پلاک در رگ‌ها کمک کند. این مشاهده‌ها پایه «پارادوکس فرانسوی» مشهور نیز هستند: پایین‌تر بودن نسبی بیماری قلبی در کشورهای مدیترانه‌ای مانند فرانسه، با وجود تغذیه پرچرب، به مصرف متعادل شراب همراه غذا نسبت داده شده است. اما نباید فراموش کرد که این فایده تنها با مصرف متعادل دیده می‌شود.

• اثر آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی: شراب قرمز ترکیبات آنتی‌اکسیدانی قوی برخاسته از پوست انگور، مانند رزوراترول, فلاونوئیدها و آنتوسیانین‌ها دارد. این آنتی‌اکسیدان‌ها با خنثی کردن رادیکال‌های آزاد آسیب‌زننده به سلول‌ها، استرس اکسیداتیو را کم می‌کنند. کاهش استرس اکسیداتیو ممکن است با کاهش التهاب مزمن، خطر بیماری‌های بسیاری، از جمله بیماری قلبی و برخی سرطان‌ها را پایین بیاورد. بنابراین شراب قرمز به کمک ترکیبات طبیعی خود ممکن است اثر ضدالتهابی ، یعنی کاهش‌دهنده التهاب، داشته باشد.

• قند خون و دیابت: برخی مطالعات مطرح کرده‌اند مصرف متعادل شراب قرمز همراه شام، برای نمونه 1 جام، ممکن است در بیماران دارای دیابت نوع 2 عوامل خطر قلبی‌متابولیک را اندکی بهتر کند. برای نمونه، مطالعه‌ای در 2015 در افراد دیابتی مصرف‌کننده منظم مقدار کم شراب قرمز، بهبود قند خون و نمایه کلسترول را یافت. تصور می‌شود اتانول شراب در سوخت‌وساز گلوکز نقش داشته باشد و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی نیز مؤثر باشند. اما یافته‌ها یکسان نیستند؛ فراتحلیلی در 2018 بیان کرد که مصرف شراب، کنترل گلوکز بیماران دیابتی را به‌طور چشمگیری بهتر نمی‌کند. بنابراین در صورت دیابت، تأیید پزشک و مصرف بسیار محدود ضروری است.

• فشار خون و سلامت عروق: نشان داده شده رزوراترول و دیگر پلی‌فنول‌های شراب قرمز ممکن است اثر کاهنده فشار خون داشته باشند. به گفته انجمن قلب آمریکا، رزوراترول می‌تواند با شل کردن رگ‌ها، فشار خون را اندکی کم و کلسترول خوب یا HDL را بیشتر کند. نکته جالب این است که انگور و فرآورده‌های آن، مانند آب انگور تازه، نیز فواید مشابهی نشان داده‌اند. بنابراین بدون ضرورت تخمیر و الکلی شدن، خود انگور نیز ممکن است برای قلب و فشار خون اثر مثبت داشته باشد. با این حال، اگر قرار باشد نوشیدنی الکلی سازگارتر با قلب و بدون زیاده‌روی انتخاب شود، شراب قرمز در مقایسه با شراب سفید مزیت بیشتری دارد.

• مغز و دستگاه عصبی: پژوهش‌های رزوراترول آنتی‌اکسیدان نشان می‌دهد این ماده ممکن است در مغز اثر محافظتی داشته باشد. مروری در 2015 گزارش کرد رزوراترول می‌تواند به کاهش آسیب مغزی پس از سکته مغزی کمک کند. همچنین در مطالعه‌ای حیوانی در 2018، دادن رزوراترول به موش‌های صحرایی دارای آسیب تروماتیک مغزی، استرس اکسیداتیو و مرگ سلول عصبی را کاهش داد. این یافته‌ها مطرح می‌کنند که پلی‌فنول‌های شراب قرمز ممکن است اثر محافظت عصبی داشته باشند. همچنین افراد بسیاری می‌گویند مقدار کم الکل، مانند یک لیوان شراب در شب، استرس و تنش را کم و آرامش ایجاد می‌کند؛ این نیز ممکن است به‌طور غیرمستقیم اثری مثبت بر بهزیستی روانی و کیفیت خواب تلقی شود.

• فواید احتمالی دیگر: شراب قرمز در سنت، کمک‌کننده هضم نیز نامیده می‌شود. مقداری شراب همراه غذا ممکن است با تحریک اسید معده، هضم را آسان کند. همچنین لذت و آرامش مصرف شراب قرمز در بافت اجتماعی و فرهنگی و کمک آن به مدیریت استرس، از جنبه‌های مثبت آن شمرده می‌شوند. پژوهش‌هایی نیز مطرح کرده‌اند پلی‌فنول‌ها ممکن است بر میکروبیوتای روده اثر مثبت بگذارند و مانند پری‌بیوتیک، رشد باکتری‌های مفید را پشتیبانی کنند. برای نمونه، مطالعه‌ای در 2018 پیشنهاد کرد پلی‌فنول‌های شراب قرمز می‌توانند تعادل باکتری‌های مفید روده را بهتر کنند. اما باید تأکید کرد همه این فواید ممکن است تنها برای مصرف ملایم، منظم اما متعادل معتبر باشند؛ با افزایش دوز، فواید از بین می‌روند و زیان‌ها برجسته می‌شوند.

سلامت قلب و عروق

مطالعات بسیاری میان مصرف متعادل شراب قرمز و سلامت بهتر قلب، ارتباط مثبت یافته‌اند. به‌ویژه داده‌های مشاهده‌ای مطرح می‌کنند شراب قرمز ممکن است خطر بیماری قلبی‌عروقی را کاهش دهد. مروری گسترده در 2019 گزارش کرد که خطر بیماری عروق کرونر ممکن است در مصرف‌کنندگان شراب قرمز کمتر باشد و مطرح کرد شراب قرمز می‌تواند اثر محافظت‌کننده قلب داشته باشد. تصور می‌شود این اثر با حفاظت از رگ‌ها به کمک رزوراترول و دیگر آنتی‌اکسیدان‌ها، و افزایش سطح کلسترول خوب یا HDL مرتبط باشد.

اما مشخص نیست این ارتباط، علّی باشد. انجمن قلب آمریکا (AHA) تأکید می‌کند رابطه نوشیدن شراب قرمز و سلامت قلب ممکن است از عوامل دیگر سبک زندگی ناشی شود. برای نمونه، افرادی که متعادل شراب قرمز می‌نوشند، ممکن است به الگوهایی مانند رژیم مدیترانه‌ای گرایش داشته باشند و به‌طور کلی از یک الگوی تغذیه سالم و شیوه زندگی سالم پیروی کنند. بنابراین ممکن است این عادت‌های سالم همراه، نه خود شراب، از قلب محافظت کنند.

از سوی دیگر، مصرف بیش‌ازحد الکل به‌وضوح برای قلب زیان‌بار است. مقدار زیاد الکل ممکن است باعث فشار خون بالا شود، ریتم قلب را مختل و آریتمی ایجاد کند و با اثر سمی بر سلول‌های عضله قلب، زمینه کاردیومیوپاتی یا آسیب عضله قلب را فراهم سازد. بنابراین برای حفظ سلامت قلب، مصرف الکل همواره باید محدود شود. مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) و نهادهای رسمی مشابه، مصرف روزانه شراب را برای زنان، حداکثر 1 جام و برای مردان، حداکثر 2 جام ، معیار نوشیدن متعادل تعریف می‌کنند. مصرف بیش از این مقدارها می‌تواند به‌سرعت فواید احتمالی را به زیان تبدیل کند.

اثر بر خطر سرطان

اثر شراب قرمز بر سرطان، موضوعی مهم و بحث‌برانگیز است. برخی پژوهش‌ها یافته‌هایی درباره کاهش احتمالی خطر بعضی سرطان‌ها با مصرف متعادل گزارش کرده‌اند. برای نمونه، مطرح شده اثر آنتی‌اکسیدانی ترکیبات شراب قرمز ممکن است با کاهش آسیب سلولی، از شکل‌گیری سرطان جلوگیری کند. حتی چند مطالعه همه‌گیرشناختی، بعضی سرطان‌ها را در مصرف‌کنندگان شراب قرمز کمتر مشاهده کرده‌اند. اما این یافته‌ها هنوز قطعی نیستند و رابطه علّی برقرار نشده است.

از سوی دیگر، نهادهایی مانند مؤسسه ملی سرطان (NCI) تأکید می‌کنند مصرف الکل ارتباط قوی با سرطان دارد. الکل در بدن به مواد سمی تبدیل می‌شود، به سلول‌ها آسیب می‌زند و باعث آسیب DNA و رشد مهارنشده سلول می‌شود. بنابراین در موضوع سرطان، فواید احتمالی الکل ممکن است زیر سایه زیان‌های بالقوه قرار گیرد. به گفته NCI و سازمان جهانی بهداشت، مصرف الکل به‌ویژه خطر این سرطان‌ها را افزایش می‌دهد: سرطان دهان، گلو، مری، کبد، پستان و کولون ؛ این‌ها در صدر فهرست دست‌کم هفت نوع سرطان متفاوت قرار دارند. خطر سرطان پستان ممکن است حتی در مقدار کم، مانند روزی یک جام، افزایش یابد.

تحلیل‌های گسترده سال‌های اخیر نشان می‌دهد سطح «ایمن» برای الکل وجود ندارد. گزارشی از سازمان جهانی بهداشت در 2023 بر اساس شواهد موجود توضیح داد که هیچ سطح مصرف الکلی وجود ندارد که از نظر سلامت کاملاً بدون خطر باشد. حتی گفته شده حدود نیمی از سرطان‌های مرتبط با الکل در منطقه اروپا، از مصرف فقط 1,5 لیتر شراب در هفته، حدود ~1-2 جام در روز، یعنی مصرف کم تا متوسط ناشی می‌شود. در پرتو این داده‌ها، نباید فراموش کرد خطر سرطان با دوز افزایش می‌یابد و فواید احتمالی، به‌ویژه در مصرف زیاد، در مقایسه با خطر سرطان بسیار اندک‌اند.

دیابت نوع 2 و اثرهای متابولیک

اثر شراب قرمز بر بیماران دارای دیابت نوع 2 و سلامت متابولیک نیز بررسی شده است. کارآزمایی تصادفی‌شده‌ای در افراد دیابتی در 2015 گزارش کرد نوشیدن یک جام شراب قرمز همراه شام، در پایان 2 سال، عوامل خطر قلبی‌متابولیک را اندکی بهبود داد. در آن مطالعه، مصرف متعادل شراب قرمز در افراد دارای دیابت نوع 2 به‌طور کلی ایمن بود و سطح HDL یا کلسترول خوب را کمی افزایش داد. پژوهشگران گفتند اتانول ممکن است در سوخت‌وساز گلوکز نقش داشته باشد و اجزای غیرالکلی مانند پلی‌فنول‌ها نیز به این اثر کمک کنند. فرضیه‌هایی نیز درباره جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون و بهبود حساسیت به انسولین با شراب همراه غذا مطرح‌اند.

با این حال، همه مطالعات نتیجه مثبت مشابهی نداده‌اند. در 2018 یک فراتحلیل نشان داد که در افراد دارای دیابت نوع 2، مصرف متعادل الکل، از جمله شراب قرمز، بهبود معناداری در کنترل قند خون یا دیگر عوامل خطر قلبی‌عروقی ایجاد نکرده است. این نشان می‌دهد شواهد کافی برای توصیه معمول شراب قرمز در مدیریت دیابت وجود ندارد. چون اثر الکل در بیماران دیابتی به وضعیت فردی سلامت بستگی دارد، باید پیش از مصرف شراب یا دیگر نوشیدنی‌های الکلی حتماً با پزشک مشورت کنند. به‌ویژه در مصرف‌کنندگان انسولین یا داروهای دیگر دیابت، نباید افزایش خطر هیپوگلیسمی یا افت قند خون با الکل را فراموش کرد.

اثرها بر فشار خون

اثر شراب قرمز بر فشار خون از هر دو جنبه مثبت و منفی بررسی می‌شود. انجمن قلب آمریکا (AHA) می‌گوید رزوراترول شراب قرمز با شل کردن رگ‌ها ممکن است فشار خون را کاهش دهد و هم‌زمان سطح لیپوپروتئین با چگالی بالا، یعنی HDL یا کلسترول «خوب»، را بیشتر کند. گزارش شده برخی پلی‌فنول‌ها مانند پروآنتوسیانیدین‌ها نیز از سلامت عروق محافظت و به کنترل فشار خون کمک می‌کنند. برای نمونه، فراتحلیلی در 2021 نشان داد ترکیباتی به نام procyanidin در شراب قرمز، به سالم نگه داشتن رگ‌ها کمک می‌کنند.

از سوی دیگر، درباره اثر شراب قرمز بر فشار خون نکات مهمی وجود دارد. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند فرآورده‌های غیرالکلی انگور، مانند انگور قرمز یا آب انگور ، نیز اثر کاهنده فشار خون مشابهی دارند. دو مطالعه در 2017 و 2021، مصرف منظم آب انگور قرمز تخمیرنشده و فرآورده‌های انگور را با کاهش اندک فشار خون مرتبط یافتند. این یافته‌ها نشان می‌دهد برای کاهش فشار خون، الکل ضروری نیست و خود انگور نیز ممکن است سودمند باشد. انگور همان پلی‌فنول‌های موجود در شراب را دارد؛ بنابراین مصرف انگور یا آب انگور ممکن است راه ایمن‌تری برای دستیابی به اثر مثبت بر فشار خون بدون پذیرفتن خطرهای الکل باشد.

البته، مصرف بیش‌ازحد الکل، افزایش‌دهنده فشار خون است. هرچند در کوتاه‌مدت ممکن است الکل در بعضی افراد با گشاد کردن رگ‌ها، فشار خون را موقتاً کم کند، دریافت منظم مقدار زیاد در بلندمدت خطر فشار خون بالا را افزایش می‌دهد. الکل با ایجاد آریتمی و آسیب عضله قلب نیز سلامت قلبی‌عروقی را تهدید می‌کند. بنابراین حتی اگر شراب قرمز برای کنترل فشار خون مصرف شود، باید بسیار محدود باشد و افراد دارای فشار خون بالا یا بیماری قلبی، درباره مصرف الکل از توصیه پزشک پیروی کنند.

سلامت مغز و دستگاه عصبی

پلی‌فنول‌های شراب قرمز از نظر سلامت مغز و دستگاه عصبی نیز بررسی شده‌اند. رزوراترول به‌عنوان آنتی‌اکسیدانی قوی، قابلیت محافظت از آسیب عصبی دارد. یک مرور علمی در 2015 گزارش کرد که رزوراترول ممکن است پس از سکته مغزی یا فلج یا آسیب دستگاه عصبی مرکزی، در محافظت از آسیب ثانویه مغز کمک کند. گفته شده این اثر با کاهش التهاب, کم کردن استرس اکسیداتیو و جلوگیری از مرگ سلولی ایجاد می‌شود. همچنین در مطالعه‌ای حیوانی در 2018، هنگامی که به موش‌های صحرایی دارای آسیب تروماتیک مغزی آزمایشی رزوراترول داده شد، آسیب اکسیداتیو و مرگ سلولی مغز کمتر شد. این یافته‌ها مطرح می‌کنند رزوراترول شراب قرمز ممکن است اثر محافظت عصبی داشته باشد.

با این حال، باید تأکید کرد این مطالعات با تجویز مستقیم رزوراترول انجام شده‌اند؛ یعنی این نتایج مستقیماً با مصرف شراب قرمز نشان داده نشده‌اند. دستیابی به اثرهای آزمایشگاهی یا مکمل‌های پُردوز رزوراترول با نوشیدن روزانه یک یا دو جام شراب ممکن است آسان نباشد. گفته می‌شود برای دریافت مقدار معنادار رزوراترول از شراب، شاید لازم باشد مقداری زیان‌بار برای سلامت نوشید. بنابراین برای محافظت از مغز، به‌جای مکمل دانستن شراب قرمز، مصرف مستقیم خوراکی‌های حاوی رزوراترول و پلی‌فنول‌های مشابه، مانند انگور، بلوبری و توت ، انتخاب ایمن‌تری خواهد بود.

از سوی دیگر، مصرف بیش‌ازحد الکل می‌تواند به سلامت مغز آسیب جدی بزند. مصرف طولانی و سنگین، باعث اختلال شناخت، مشکلات حافظه و افزایش خطر دمانس یا زوال عقل می‌شود. حتی اگر برخی پژوهش‌ها در مصرف‌کنندگان متعادل نسبت به افراد غیرمصرف‌کننده خطر کمتر دمانس دیده باشند، که احتمالاً به تفاوت‌های همراه سبک زندگی مربوط است، جامعه پزشکی تأکید می‌کند الکل ابزاری قابل توصیه برای پیشگیری از دمانس یا بیماری‌های تحلیل‌برنده عصبی نیست. خلاصه اینکه ترکیبات شراب قرمز ممکن است در آزمایش بر مغز اثر محافظتی داشته باشند، اما در عمل استفاده از الکل برای سلامت مغز توصیه نمی‌شود. در مقابل، خوردن میوه و سبزی غنی از آنتی‌اکسیدان و داشتن عادت‌های سالم کلی، مؤثرتر است.

زیان‌ها و خطرهای سلامت شراب قرمز

با وجود برخی فواید احتمالی مطرح‌شده، شراب قرمز در نهایت نوشیدنی‌ای الکلی است و زیان‌های الکل برای بدن به‌خوبی شناخته شده‌اند. متخصصان می‌گویند هیچ نوشیدنی الکلی، از جمله شراب قرمز، «برای سلامت ضروری» نیست و مصرف الکل صرفاً برای فایده گرفتن توصیه نمی‌شود. زیان‌های احتمالی و جنبه‌های پرخطر شراب قرمز چنین‌اند:

• خطر سرطان: میان مصرف الکل و سرطان ارتباط مستقیم وجود دارد. سازمان جهانی بهداشت (WHO) الکل را در رده مواد دارای اثر قطعی سرطان‌زایی در انسان، یعنی سرطان‌زای گروه 1 طبقه‌بندی کرده است. چون شراب قرمز نیز نوعی الکل است، مصرف منظم آن خطر برخی سرطان‌ها را بیشتر می‌کند. سرطان دهان، گلو، مری، کبد، روده بزرگ یا کولون و در زنان، سرطان پستان در صدر این فهرست‌اند. برای نمونه، در پژوهشی گسترده در 2021 در Lancet Oncology نشان داده شد مصرف الکل حتی در سطح کم و متوسط، خطر سرطان پستان در زنان و کولون در هر دو جنس را به‌طور معناداری بیشتر می‌کند. همچنین مطالعه‌ای در 2019 محاسبه کرد که نوشیدن فقط 1 بطری شراب در هفته، خطر مادام‌العمر سرطان را، همانند سیگار، در مردان 1% و در زنان 1.4% بالا می‌برد. به‌ویژه درباره سرطان پستان یافته مهمی وجود دارد: حتی در زنانی که فقط 1-2 جام الکل در روز مصرف می‌کنند، که متعادل شمرده می‌شود، خطر سرطان پستان نسبت به کسانی که نمی‌نوشند به‌وضوح بیشتر است. خلاصه اینکه آنتی‌اکسیدان‌های شراب قرمز مانند رزوراترول، هرچند در آزمایشگاه اثر ضدسرطان دارند، در زندگی واقعی اثر آسیب‌زننده الکل بر سلول و تسهیل ایجاد سرطان، این فایده بالقوه را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. بنابراین به‌ویژه برای افراد دارای سابقه خانوادگی سرطان یا کسانی که می‌خواهند خطر سرطان را کمینه کنند، ایمن‌ترین راه، پرهیز از الکل یا مصرف بسیار نادر آن است.

• سلامت کبد و وابستگی به الکل: یکی از اندام‌هایی که الکل، از جمله شراب قرمز، در بلندمدت بیشترین آسیب را به آن می‌زند، کبد است. دریافت منظم مقدار زیاد الکل با آسیب سلول‌های کبد می‌تواند به کبد چرب, هپاتیت الکلی, سیروز و نارسایی کبد بینجامد. حتی بعضی افراد به دلیل عوامل ژنتیکی یا خطرهای دیگر، با مقدار کمتر نیز مستعد آسیب کبدی‌اند. همچنین الکل ماده‌ای با قابلیت وابستگی زیاد است. عادت نوشیدن شراب قرمز که برای لذت آغاز شده، در برخی افراد ممکن است با گذشت زمان به تحمل و افزایش مهارنشده مصرف بینجامد. وابستگی به الکل یا الکلیسم، بیماری جدی‌ای با اثرهای ویرانگر بر کبد، مغز، قلب و سلامت روان است. بنابراین نباید فراموش کرد مصرف منظم روزانه شراب، حتی با تصور «مفید بودن»، خطر وابستگی دارد.

• فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی: پیش‌تر گفته شد مقدار کم شراب قرمز ممکن است فشار خون را متعادل کند. اما مصرف بیش‌ازحد الکل بی‌تردید باعث فشار خون بالا می‌شود. در مصرف‌کنندگان مداوم مقدار زیاد الکل، فشار خون به‌مرور بالا می‌رود و خطر حمله قلبی و سکته افزایش می‌یابد. الکل بر ریتم قلب نیز اثر منفی دارد و زمینه آریتمی یا ضربان نامنظم را فراهم می‌کند. به‌ویژه در «سندرم قلب تعطیلات»، پس از مصرف سنگین ممکن است اختلال جدی ریتم مانند فیبریلاسیون دهلیزی دیده شود. الکل مستقیماً برای عضله قلب نیز سمی است؛ مصرف زیاد، عضله را ضعیف و باعث کاردیومیوپاتی و نارسایی قلب می‌شود. متخصصان بخش قلب بیمارستان Memorial نیز با بیان اینکه «نمی‌گوییم الکل برای قلب مفید است»، تأکید می‌کنند اگر قرار است نوشیدنی الکلی مصرف شود، به روزی یک جام شراب قرمز محدود باشد؛ حتی اگر فرد نمی‌نوشد، آغاز نکند و به‌جای آن انگور بخورد که سالم‌تر است. بنابراین با وجود بعضی مواد بالقوه مفید برای قلب در شراب قرمز، زیان مصرف زیاد بسیار بیشتر از فایده آن است.

• کالری اضافی و افزایش وزن: الکل در هر گرم 7 kcal انرژی می‌دهد و هر جام شراب قرمز حدود ~100-150 کالری دارد. این کالری‌ها ارزش تغذیه‌ای برای بدن ندارند و «کالری خالی» نامیده می‌شوند. مصرف منظم شراب، به‌ویژه بدون توجه به اندازه وعده، ممکن است دریافت کالری روزانه را نامحسوس بیشتر کند و در بلندمدت به افزایش وزن و تجمع چربی بینجامد. اضافه‌وزن، عامل خطر بیماری قلبی‌عروقی، دیابت و فشار خون بالاست. بنابراین افراد مراقب تناسب اندام یا دارای رژیم غذایی باید در مصرف شراب نیز تعادل داشته باشند. افزایش اشتها و خوردن تنقلات پرکالری هنگام نوشیدن الکل نیز شایع است و کنترل وزن را دشوار می‌کند.

• دستگاه گوارش و زیان‌های دیگر: چون الکل معده و پانکراس را تحریک می‌کند، مصرف زیاد شراب ممکن است خطر گاستریت یا التهاب معده، رفلاکس و پانکراتیت را بالا ببرد. شراب با معده خالی به‌ویژه می‌تواند با افزایش اسید، دیواره معده را آزار دهد. همچنین در بعضی افراد، شراب قرمز ممکن است سردردهای میگرنی را برانگیزد؛ به دلیل موادی مانند تیرامین و هیستامین. شراب قرمز به مینای دندان نیز آسیب می‌زند و ممکن است باعث تغییر رنگ و لک دندان شود. علاوه بر این، در بارداری هیچ مقدار الکل ایمن نیست ؛ چون الکل در بارداری می‌تواند آسیب دائمی به رشد جنین، مانند سندرم الکل جنینی، وارد کند، مادران باردار باید از همه انواع الکل، از جمله شراب قرمز، پرهیز کنند. در شیردهی نیز نباید فراموش کرد الکل به شیر می‌رود و برای نوزاد خطر دارد.

• مقدار مصرف ایمن و احتیاط‌های دیگر: نهادهای سلامت توصیه می‌کنند اگر قرار است الکل مصرف شود، برای زنان در روز از 1 جام و برای مردان در روز از 2 جام بیشتر نباشد. در اینجا «1 جام» حدود 140-150 ml شراب تعریف می‌شود. اما مهم است بدانیم حتی ماندن زیر این حدود، خطر را صفر نمی‌کند. مطالعات سال‌های اخیر مطرح می‌کنند که «هیچ مقدار الکل کاملاً ایمن نیست». بنابراین به‌جای نوشیدن شراب صرفاً برای فواید احتمالی، اگر کسی هم‌اکنون به‌دلایل اجتماعی می‌نوشد، مصرفش متعادل باشد؛ و اگر نمی‌نوشد، آغاز مصرف فقط برای سلامت توصیه نمی‌شود. خوردن میوه‌های سرشار از آنتی‌اکسیدان مانند انگور، انار و بلوبری یا نوشیدن آب طبیعی آن‌ها، برای دریافت فایده انتخابی بسیار سالم‌تر از شراب است.

جدول زیر اثرهای اصلی مثبت و منفی شراب قرمز بر سلامت را خلاصه می‌کند:

فواید و زیان‌های شراب قرمز؛ جدول خلاصه

جدول: مقایسه اثرهای مثبت و منفی شراب قرمز. مصرف متعادل معمولاً به 1 جام در روز محدود دانسته می‌شود. احتمال زیان با مصرف بیشتر از این مقدار به‌وضوح افزایش می‌یابد.

پرسش‌های رایج؛ پرسش‌وپاسخ

پرسش: آیا شراب قرمز فشار خون را بالا می‌برد؟

پاسخ: در مقدار متعادل، شراب قرمز معمولاً فشار خون را بالا نمی‌برد؛ برعکس، به کمک رزوراترول ممکن است آن را اندکی کم کند. به گفته انجمن قلب آمریکا، پلی‌فنول‌های شراب قرمز با شل کردن رگ‌ها می‌توانند فشار خون را متعادل کنند. اما این اثر کوچک است و جایگزین اقداماتی مانند ورزش منظم و رژیم بدون نمک نیست. از سوی دیگر، مصرف بیش‌ازحد شراب یا الکل قطعاً فشار خون را بالا می‌برد. صبح پس از شبی با الکل زیاد، ممکن است فشار شما از معمول بیشتر باشد؛ مصرف مداوم زیاد در بلندمدت باعث پرفشاری خون مزمن می‌شود. یعنی اگر کم بنوشید مشکلی نیست، اما با مصرف زیاد، شراب قرمز نیز فشار خون را بالا می‌برد.

پرسش: آیا شراب واقعاً سالم است؟

پاسخ: شراب، به‌ویژه نوع قرمز، گاهی «سالم» معرفی می‌شود؛ اما نباید فراموش کرد که در واقع نوشیدنی الکلی است، نه دارو. آنتی‌اکسیدان‌هایی مانند رزوراترول ممکن است افراد غیرمصرف‌کننده را به فکر «آیا من هم بنوشم؟» بیندازد. اما پزشکان به کسی که اصلاً نمی‌نوشد توصیه نمی‌کنند برای سلامت، نوشیدن شراب را آغاز کند. زیرا احتمال زیان الکل ممکن است از فواید کوچک آن سنگین‌تر باشد. خلاصه، شراب اساساً چیزی سالم نیست، اما کاملاً ممنوع هم نیست؛ اگر دوست دارید گاهی برای لذت بنوشید و آن را در حد کم، مانند 1 جام در روز، نگه دارید، می‌توانید در چارچوب سبک زندگی سالم، بدون آسیب بزرگ مصرف کنید. اما اگر نمی‌نوشید، نباید فقط برای قلب شروع کنید. برای سلامت می‌توان به‌جای شراب، از انگور، میوه‌ها و چای سبز آنتی‌اکسیدان گرفت.

پرسش: آیا شراب قرمز باعث سرطان می‌شود؟

پاسخ: شراب قرمز مستقیماً و فوری سرطان ایجاد نمی‌کند، اما الکل موجود در آن خطر سرطان را بیشتر می‌کند. سازمان جهانی بهداشت، الکل را در بالاترین رده اثر سرطان‌زا قرار می‌دهد. در مصرف‌کنندگان منظم، سرطان دهان، حنجره، مری، کبد، روده بزرگ و در زنان پستان بیشتر دیده می‌شود. حتی پژوهش‌های تازه نشان می‌دهند با مقدار کم، مانند چند جام در هفته، خطر سرطان پستان و کولون نسبت به افراد غیرمصرف‌کننده به‌طور معناداری بیشتر است. نه خود شراب قرمز، بلکه اتانول آن در بدن تغییرات شیمیایی زمینه‌ساز سرطان ایجاد می‌کند. بنابراین باوری مانند «شراب قرمز بنوش؛ خون‌ساز و محافظ سرطان است»، از نظر علمی درست نیست. برعکس، حتی مقدار کم مصرف منظم ممکن است خطر سرطان را اندکی بالا ببرد. اگر قصد پیشگیری از سرطان دارید، باید دریافت الکل را تا حد ممکن محدود کنید.

پرسش: آیا در بارداری می‌توان شراب قرمز نوشید؟

پاسخ: خیر. مصرف شراب قرمز یا هر نوشیدنی الکلی در بارداری به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود. الکل از جفت به جنین می‌رسد و ممکن است به اندام‌های در حال رشد او آسیب بزند. مصرف الکل در بارداری خطر سقط را بالا می‌برد و می‌تواند در نوزاد باعث وضعیتی به نام سندرم الکل جنینی شود که با ناتوانی ذهنی، اختلال رشد و مشکلات رفتاری مشخص می‌شود. هیچ مقدار الکل در بارداری ایمن شناخته نشده است. بنابراین مادر باردار نباید حتی از روی میل یا با تصور «یک بار چیزی نمی‌شود»، شراب قرمز بنوشد. در شیردهی نیز باید احتیاط کرد؛ الکل مصرفی وارد شیر می‌شود و به نوزاد می‌رسد.

پرسش: روزانه چه مقدار شراب قرمز می‌توان نوشید؟

پاسخ: به گفته نهادهای عمومی سلامت، برای زنان حداکثر روزانه 1 جام (150 ml) و برای مردان حداکثر 2 جام شراب قرمز، حد معقول دانسته می‌شود. در هفته نیز مجموع 7 جام برای زنان و 14 جام برای مردان می‌تواند سقف مصرف در نظر گرفته شود. اما این یک حداکثر است و مصرف هرروزه این مقدارها به معنای سالم بودن نیست! اگر ممکن است دست‌کم چند روز هفته کاملاً بدون الکل باشد و نباید جام‌های فراوان را پشت سر هم نوشید. این حدود با سن، وزن و وضعیت سلامت فرد نیز تغییر می‌کنند؛ برای بعضی افراد حتی 1 جام در روز زیاد است. به‌ویژه در سنین بالا، به دلیل کند شدن سوخت‌وساز کبد، مقدار کمتر ترجیح دارد. به یاد داشته باشید ماندن زیر این حدود، خطرها را کم می‌کند، اما از بین نمی‌برد. سالم‌ترین رویکرد، مصرف متعادل شراب قرمز در موقعیت‌های خاص و بدون تبدیل آن به عادت منظم است.

پرسش: کدام نوع شراب قرمز سالم‌تر است؟

پاسخ: به‌طور کلی، شراب‌های قرمز خشک یا غیرشیرین سالم‌تر از انواع شیرین دانسته می‌شوند؛ چون شکر بسیار کمی دارند و دریافت کالری غیرضروری را کم می‌کنند. مقدار پلی‌فنول با نوع انگور و روش ساخت تغییر می‌کند، اما تفاوت‌ها بزرگ نیستند و همه شراب‌های قرمز ترکیبات آنتی‌اکسیدانی مشابه دارند. یعنی برتری سلامت شراب «منطقه X» از نظر علمی ثابت نشده است. مهم، کیفیت، نبود افزودنی، در صورت امکان سولفیت کمتر و نگهداری مناسب است. اما باید تأکید کرد: هر نوعی را زیاد بنوشید، ناسالم است. پس بهتر است نوع دلخواهتان را انتخاب کنید و همان را نیز به‌اندازه بنوشید.

پرسش: اگر به‌جای شراب قرمز آب انگور بنوشم، همان فایده را می‌گیرم؟

پاسخ: تا حد زیادی، بله. آب انگور، به‌ویژه اگر تازه از انگور قرمز و بنفش تهیه شده باشد، پلی‌فنول‌ها و آنتی‌اکسیدان‌های مشابه دارد. تفاوت اصلی این است که آب انگور الکل ندارد و کمی شکر طبیعی بیشتر دارد. چون الکل ندارد، موضوعاتی مانند خطر سرطان یا کبد نیز وجود نخواهند داشت. حتی برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند آب انگور قرمز نیز ممکن است برای عروق مفید باشد و فشار خون را کم کند. بنابراین برای پشتیبانی از سلامت قلب، به‌جای ضرورت نوشیدن شراب، یک لیوان آب انگور طبیعی بدون شکر در روز نیز ممکن است فواید مشابهی بدهد. البته باید به شکر آن توجه کرد و در مصرف زیاده‌روی نکرد. در نتیجه می‌توان گفت آب انگور، بخش مفید شراب قرمز، یعنی آنتی‌اکسیدان‌ها، را می‌دهد و بخش زیان‌بار آن، یعنی الکل، را ندارد.

نتیجه

شراب قرمز به کمک آنتی‌اکسیدان‌ها، در مصرف متعادل ممکن است بعضی فواید سلامت داشته باشد؛ اما خطرهای الکل نباید نادیده گرفته شوند. پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد هیچ سطح مصرف الکلی کاملاً ایمن نیست. اگر برای قلب، کنترل قند خون یا فواید احتمالی دیگر به مصرف شراب قرمز فکر می‌کنید، باید با پزشک گفت‌وگو کنید و از حدود توصیه‌شده فراتر نروید. به یاد داشته باشید همین فواید آنتی‌اکسیدانی را از میوه‌هایی مانند انگور، انار و بلوبری یا آب انگور نیز می‌توان گرفت. بهترین رویکرد برای سلامت، سنجیدن خطر و فایده و ترکیب عادت‌های سالم زندگی تا حد ممکن است. شراب قرمز باید در این میان نقش کوچکی داشته باشد و هرگز «دارو» یا جزء اصلی یک دوره سلامت تلقی نشود.