آیا سرطان پوست از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود؟

آیا سرطان پوست مسری است؟

سرطان پوست بیماری منتقل‌شونده از فردی به فرد دیگر نیست. با لمس، تماس یا هیچ راه دیگری به دیگران سرایت نمی‌کند؛ بنابراین مسری نیست.

سرطان پوست از سلول‌های پوست آغاز می‌شود. معمولاً زمانی رخ می‌دهد که مواجههٔ طولانی با فرابنفش (UV) خورشید یا تخت برنزه‌کننده به DNA آسیب بزند.

آیا سلول سرطان را می‌توان از کسی گرفت و به دیگران منتقل کرد؟

خیر، به‌طور کلی سلول سرطان از یک فرد به دیگری قابل‌انتقال نیست. علت‌های اصلی عبارت‌اند از:

1. نقش دستگاه ایمنی

• رد ایمنی: سلول سرطان حتی پس از پیوند به فرد دیگر معمولاً سریع توسط ایمنی گیرنده شناسایی و نابود می‌شود؛ زیرا بدن توان رد سلول بیگانه را دارد.
• MHC (مجموعهٔ اصلی سازگاری بافتی): پروتئین سطح سلول سرطان برای ایمنی گیرنده بیگانه شناخته می‌شود و پاسخ ایمنی را تحریک می‌کند.

2. علت‌های بنیادی سرطان

• سرطان مسری نیست. از سلول خود فرد بر اثر جهش ژنتیکی و عوامل محیطی آغاز می‌شود. جهش‌ها ویژهٔ ساختار ژنتیکی فردند و پس از انتقال به دیگری همان‌گونه عمل نمی‌کنند.

3. وضعیت‌های ویژه

در موارد خاص ممکن است انتقال سلول سرطان به فرد دیگر دیده شود، اما بسیار نادر است:

a. پیوند اندام و بافت

• در پیوند از اندام سرطانی، هرچند بسیار نادر، سلول سرطان ممکن است به گیرنده برسد. بنابراین سابقهٔ سرطان اهداکننده دقیق ارزیابی می‌شود.

b. بارداری و جنین

• سلول سرطان زن باردار ممکن است از جفت به جنین برسد، اما بسیار نادر است و فقط چند مورد گزارش شده است.

c. سرطان‌های ناشی از ویروس

• ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) و برخی ویروس‌های دیگر می‌توانند خطر سرطان را افزایش دهند و منتقل شوند؛ اما آنچه منتقل می‌شود ویروس است، نه سلول سرطان.

نمونه‌ها در حیوانات

در برخی گونه‌های جانوری، سلول سرطان ممکن است مسری باشد:

• شیطان تاسمانی (Tasmanian devil): بیماری تومور صورت با انتقال سلول سرطان از یک فرد به دیگری پخش می‌شود.
• سگ‌ها (CTVT - Canine Transmissible Venereal Tumor): در این گونه سرطانی وجود دارد که با تماس جنسی منتقل می‌شود.

اما این وضعیت‌ها در انسان دیده نمی‌شوند. دستگاه ایمنی انسان معمولاً جلوی چنین انتقالی را می‌گیرد.

در نتیجه، سرطان مسری نیست و انتقال فردبه‌فرد آن ممکن نیست. با این حال، افزایش خطر در افراد سرکوب‌ایمنی یا وضعیت خاص مانند پیوند اندام باید در نظر گرفته شود. چنین مواردی بسیار نادر و به‌خوبی کنترل‌شده‌اند.

انواع سرطان پوست

سه نوع اصلی سرطان پوست وجود دارد:

• کارسینوم سلول بازال (BHK): شایع‌ترین نوع سرطان پوست است؛ معمولاً به شکل برجستگی یا لکهٔ هم‌رنگ پوست ظاهر می‌شود و با آفتاب طولانی‌مدت مرتبط است.

• کارسینوم سلول سنگفرشی (SHK): ممکن است لکه‌ای پوسته‌دار و تغییررنگ‌یافته یا زخمی باز باشد. این نوع نیز اغلب با مواجههٔ UV مرتبط است.

• ملانوما: جدی‌ترین نوع سرطان پوست است. در ملانوسیت، سلول تولیدکنندهٔ رنگدانه، ایجاد می‌شود و اگر زود تشخیص داده نشود ممکن است به دیگر بخش‌های بدن گسترش یابد.

علت‌های سرطان پوست

عوامل خطر احتمالی عبارت‌اند از:

1. پرتو UV: مواجهه با آفتاب یا تخت برنزه‌کننده شایع‌ترین علت سرطان پوست است.
2. عوامل ژنتیکی: سابقهٔ خانوادگی سرطان پوست، پوست روشن یا تعداد زیاد خال/«frekans» خطر را افزایش می‌دهد.
3. عوامل محیطی: زندگی در ناحیهٔ آفتابی یا مرتفع و مواجهه با مواد شیمیایی سرطان‌زا.
4. پرتو: سابقهٔ پرتودرمانی.
5. سن: با افزایش سن، به دلیل تجمع مواجهه با آفتاب خطر سرطان پوست بیشتر می‌شود.
6. سابقهٔ شخصی: سرطان پوست قبلی خطر عود را افزایش می‌دهد.

عفونت و سرطان پوست

گرچه عفونت مستقیماً سرطان پوست ایجاد نمی‌کند، برخی عفونت‌ها با آسیب سلول پوست یا سرکوب ایمنی ممکن است خطر را افزایش دهند:

• HPV (ویروس پاپیلومای انسانی): به‌ویژه HPV-16 و HPV-18 ممکن است خطر کارسینوم سلول سنگفرشی را بیشتر کنند.
• HIV/AIDS: با سرکوب ایمنی، خطر سارکوم کاپوزی و دیگر سرطان‌های پوست افزایش می‌یابد.
• زخم و عفونت مزمن: زخم مزمن یا بافت ترمیمی ناشی از سوختگی ممکن است با زمان به کارسینوم سلول سنگفرشی تبدیل شود.
• پلیوماویروس سلول مرکل: با سرطان نادر اما تهاجمی پوست، یعنی کارسینوم سلول مرکل مرتبط است.

علائم سرطان پوست

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• رشد تازه یا زخم بهبودنیابنده: خال یا زخم تازه روی پوست و ضایعه‌ای که خوب نمی‌شود.
• تغییر خال موجود: تغییر شکل، رنگ یا اندازه؛ به‌ویژه خال نامتقارن یا با حاشیهٔ نامنظم.
• خارش یا حساسیت: خارش مداوم، حساسیت یا درد.
• لکهٔ قرمز، قهوه‌ای یا پوسته‌دار: معمولاً با کارسینوم سلول سنگفرشی مرتبط است.
• خط تیره زیر ناخن: لکهٔ تیرهٔ بی‌توضیح ممکن است نشانهٔ ملانوما باشد.

گزینه‌های درمان سرطان پوست

درمان به نوع، مرحله و محل بستگی دارد. تشخیص زودهنگام موفقیت را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد:

1. جراحی: برداشتن بافت سرطانی.
2. جراحی Mohs: روشی به‌ویژه برای نواحی حساس مانند صورت که در آن بافت لایه‌به‌لایه برداشته می‌شود تا همهٔ سلول‌های سرطان پاک شوند.
3. پرتودرمانی: هنگام دشواری جراحی یا بزرگی سرطان به کار می‌رود.
4. سرمادرمانی: منجمدکردن سلول سرطان با نیتروژن مایع.
5. داروی موضعی: دارو به شکل کرم یا ژل برای سرطان سطحی پوست.
6. درمان فوتودینامیک: نابودی سلول سرطان با داروی فعال‌شونده با نور.
7. ایمنی‌درمانی و درمان هدفمند: روش‌های تازه و مؤثرند. هم برای مراحل پیشرفته و اولیهٔ ملانوما و هم برای کارسینوم سلول سنگفرشی پیشرفته تأیید شده‌اند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

با دیدن علامت تازه، زخم خوب‌نشونده، تغییر خال یا ناحیهٔ غیرطبیعی حتماً با پزشک مشورت کنید. تشخیص زودهنگام برای درمان موفق بسیار مهم است.

نتیجه‌گیری

سرطان پوست مسری نیست و فردبه‌فرد منتقل نمی‌شود. با خطرهای فردی مانند UV خورشید و ژنتیک مرتبط است. با مراجعه به پزشک هنگام مشاهدهٔ علامت، شانس مداخلهٔ زودهنگام بیشتر می‌شود.