بروز سرطان ریه در جهان و توزیع آن بر اساس زیرنوع

چرا سرطان ریه مسئله‌ای حیاتی است؟

سرطان ریه همچنان شایع‌ترین سرطان جهان است. اما تغییر بروز بر حسب زیرنوع بافت‌شناختی و تفاوت‌های منطقه‌ای کاملاً روشن نیست. در 3 فوریهٔ 2025، نشریهٔ THE LANCET Respiratory Medicine مطالعه‌ای منتشر کرد که توزیع زیرنوع‌های سرطان ریه را در مناطق جهان در سال 2022، اثر عوامل محیطی بر آن‌ها و روندهای تاریخی از 1988-2017 بررسی کرد.

طراحی مطالعه

این مطالعه با تحلیل داده‌های جمعیتی از Global Cancer Observatory (GLOBOCAN) 2022، Cancer Incidence in Five Continents (VII-XII) و شبکهٔ ثبت سرطان آفریقا استفاده کرد.

در جهان و برای 179 کشور چهار زیرنوع اصلی سرطان ریه، شامل آدنوکارسینوم، کارسینوم سلول سنگفرشی [SCC]، کارسینوم سلول کوچک و کارسینوم سلول بزرگ، بررسی و میزان بروز استانداردشده بر حسب سن محاسبه شد.

میزان بروز استانداردشده بر حسب سن، روشی آماری است که میزان سرطان گروه‌های سنی را با یک توزیع سنی استاندارد تنظیم می‌کند تا مقایسهٔ مستقیم جمعیت‌ها ممکن شود. این کار مقایسه‌ای منصفانه میان مناطق با ترکیب سنی متفاوت فراهم می‌کند.

همچنین سهم موارد آدنوکارسینوم منتسب به ذرات معلق (PM)، یعنی آلودگی هوا، برآورد و روندهای تغییر در طول زمان بررسی شد.

یافته‌ها

در سال 2022 در جهان، در مجموع 2.48 میلیون مورد تازهٔ سرطان ریه برآورد شد:

• مردان: 1.57 میلیون مورد تازه
  • آدنوکارسینوم: 717211 مورد (45.6%)
  • SCC: تعداد 461171 مورد (29.4%)
  • کارسینوم سلول کوچک: 180063 مورد (11.5%)
  • کارسینوم سلول بزرگ: 101861 مورد (6.5%)
• زنان: 908630 مورد تازه
  • آدنوکارسینوم: 541971 مورد (59.7%)
  • SCC: تعداد 155598 مورد (17.1%)
  • کارسینوم سلول کوچک: 87902 مورد (9.7%)
  • کارسینوم سلول بزرگ: 59271 مورد (6.5%)

تفاوت‌های منطقه‌ای چنین بود:

مردان:

• آدنوکارسینوم در شرق آسیا بیشترین فراوانی را داشت (27.12 مورد در 100000 نفر). یعنی سالانه از هر 100000 نفر، 27 نفر تشخیص آدنوکارسینوم می‌گرفتند.
• SCC و کارسینوم سلول کوچک در شرق اروپا بیشترین فراوانی را داشتند (SCC: تعداد 21.70 مورد در 100000 نفر، سلول کوچک: 9.85 مورد در 100000 نفر).
• کارسینوم سلول بزرگ در شمال آفریقا بیشترین میزان را داشت (4.33 مورد در 100000 نفر).

زنان:

1. آدنوکارسینوم در شرق آسیا بیشترین فراوانی را داشت (19.04 مورد در 100000 نفر).
2. SCC و کارسینوم سلول کوچک در آمریکای شمالی بیشترین میزان را داشتند (SCC: تعداد 5.28 مورد در 100000 نفر، سلول کوچک: 4.28 مورد در 100000 نفر).
3. کارسینوم سلول بزرگ در شمال اروپا بیشترین فراوانی را داشت (2.87 مورد در 100000 نفر).

سهم آلودگی هوا در آدنوکارسینوم نیز قابل‌توجه بود:

در مردان 114486 و در زنان 80378 مورد، به آلودگی هوا منتسب بود.

آدنوکارسینوم منتسب به آلودگی PM در مردان، سالانه 2.35 مورد در هر 100000 نفر بود.

در زنان، آدنوکارسینوم منتسب به آلودگی PM برابر 1.46 مورد در هر 100000 نفر بود.

در اینجا، PM (ذرات معلق)ذرات ریز گردوغبار و آلایندهٔ معلق در هوا هستند که با تنفس وارد ریه می‌شوند و می‌توانند مشکلات جدی مانند سرطان ایجاد کنند.

نتیجه‌گیری و دیدگاه

مطالعه نشان می‌دهد سرطان ریه بر حسب زیرنوع تفاوت منطقه‌ای دارد و بروز آدنوکارسینوم به‌ویژه با عوامل محیطی مانند آلودگی هوا مرتبط است. در مناطق صنعتی مانند آسیا، اروپا و آمریکای شمالی، روندهای مشخصی برای برخی زیرنوع‌ها دیده شد.

در چارچوب بار جهانی سرطان، سرطان ریه همچنان شایع‌ترین سرطان جهان است و برآورد می‌شود در سال 2022، تعداد 2.5 میلیون نفر به آن مبتلا شدند. میزان سالانهٔ موارد تازهٔ استانداردشده بر حسب سن، 23.6 مورد در هر 100000 نفر محاسبه شد.

در چند دههٔ اخیر، بروز سرطان ریه در مردان عموماً رو به کاهش بوده، اما در زنان رو به افزایش مانده است. تغییر تولید سیگار و عادت‌های مصرف در طول زمان، بر فراوانی زیرنوع‌های سرطان ریه اثر گذاشته است. همچنین شواهد بیشتری نشان می‌دهند آلودگی هوا، به‌ویژه ذرات معلق (PM)، خطر آدنوکارسینوم را افزایش می‌دهد.

ترکیه با مصرف سیگار در 27.3% بزرگسالان، در میان کشورهای اروپایی، بالاترین میزان مصرف سیگار را دارد. این وضعیت خطر تبدیل شدن سرطان ریه به مسئله‌ای جدی‌تر برای سلامت عمومی کشور ما را افزایش می‌دهد.

تغییر عادت‌های مصرف سیگار و مواجهه با آلودگی هوا، تعیین‌کنندگان اصلی تفاوت امروزی بروز زیرنوع‌های سرطان ریه‌اند. روندهای متفاوت بر حسب جنس، برای متخصصان پیشگیری و سیاست‌گذاران، سرنخ‌هایی مهم جهت تدوین راهبرد کنترل سیگار و آلودگی هوا ویژهٔ جمعیت‌های پرخطر فراهم می‌کنند.