چرا به نگرانی‌های جنسی زنانی که سرطان را پشت سر گذاشته‌اند نمی‌پردازیم؟

نکات کلیدی

• یک پژوهش درباره بیماران مبتلا به سرطان، تغییر در عملکرد جنسی را در 87% بیماران گزارش کرد.
• مشخص شد که از بیماران زن نسبت به بیماران مرد کمتر درباره سلامت جنسی سؤال می‌شود.
• درمان سرطان می‌تواند عوارض جانبی گوناگونی ایجاد کند که عملکرد جنسی زنان را مختل می‌کنند، مانند خشکی واژن، درد هنگام رابطه جنسی و کاهش میل جنسی.
• انکولوژیست‌ها در موقعیت مناسبی برای پرداختن به نگرانی‌های سلامت جنسی بیماران زن پس از درمان قرار دارند. آن‌ها می‌توانند استفاده از مرطوب‌کننده‌های واژینال، روان‌کننده‌ها و استروژن واژینال را پیشنهاد کنند و در صورت نیاز بیمار را برای همکاری با درمانگر جنسی و درمانگر کف لگن ارجاع دهند.

مشکلات جنسی در زنان پس از تشخیص و درمان سرطان بسیار شایع است؛ اما از بیشتر زنان هرگز توسط انکولوژیست‌هایشان درباره این علائم و شکایت‌های آزاردهنده سؤال نمی‌شود.

Dr. Laila S. Agrawal در بخشی از مجموعه توییت‌های خود درباره سلامت جنسی زنان مبتلا به سرطان، یک نظرسنجی غیررسمی در Twitter انجام داد و پرسید آیا از آن‌ها درباره مشکلات سلامت جنسی سؤال شده است. هشتاد درصد از 497 پاسخ «خیر» بود.

Agrawal گفت: «وقتی این پاسخ را دیدم ترسیدم، اما نباید تعجب می‌کردم. من بیماران را در یک برنامه سلامت جنسی زنان در مرکز سرطان دولتی می‌بینم. می‌دانم که پس از درمان سرطان، زنان نمی‌توانند رابطه جنسی داشته باشند و برای از دست دادن زندگی جنسی سالمشان سوگواری می‌کنند. اغلب می‌شنوم که این زنان در برابر تغییرات جنسی «غافلگیر» شده‌اند و احساس می‌کنند برای این تغییرات بدنشان کاملاً آماده نبوده‌اند.».

متخصصان، بیماران و نزدیکان آنان همگی در گفت‌وگو درباره مشکلات جنسی ناکام‌اند.

می‌دانیم که اختلال عملکرد جنسی پس از درمان سرطان مشکلی شایع و آزاردهنده است. علائم آن را 70% زنان مبتلا به سرطان پستان، زنان مبتلا به سرطان‌های زنان (ویژه زنان)، که 65% تا 90% آن‌ها این علائم را دارند، و زنان مبتلا به سرطان کولورکتال، که 60% آن‌ها این علائم را دارند، گزارش می‌کنند.

راهنماهای جامع درمان مشکلات سلامت جنسی در بیماران مبتلا به سرطان در سال 2016 توسط شبکه ملی جامع سرطان آمریکا و در 2018 توسط ASCO منتشر شد. سؤال این است: «چرا در عمل هنوز به‌طور منظم به مسائل جنسی نمی‌پردازیم و به‌جای آن بیمارانمان را رها می‌کنیم تا ‘در سکوت رنج بکشند’ ؟”

متخصصان پزشکی درباره زندگی جنسی در سرطان گزارش کردند که

• به‌اندازه کافی آموزش ندیده‌اند،
• احساس شرم می‌کنند،
• زمان کافی ندارند و
• آگاهی محدودی درباره درمان دارند.

انکولوژیست‌ها معمولاً زمانی موضوع را مطرح می‌کنند که نگرانی‌های جنسی برای بیمار بسیار مهم باشد. اما معمولاً چنین اتفاقی نمی‌افتد. بیشتر بیماران حتی اگر برای این موضوع درمان بخواهند، درباره نگرانی‌های جنسی خود درخواست کمک نمی‌کنند. مسئولیت پرسیدن از بیماران درباره مشکلات سلامت جنسی بر عهده انکولوژیست است.

نابرابری جنسیتی

در پرداختن به مشکلات سلامت جنسی افراد مبتلا به سرطان نابرابری جنسیتی آشکاری وجود دارد و احتمال ارزیابی عملکرد جنسی زنان کمتر از مردان است.

یک مطالعه درباره بیماران مبتلا به سرطان گزارش کرد که 87% بیماران تغییر عملکرد جنسی داشتند، اما احتمال پرسش درباره سلامت جنسی از زنان کمتر از مردان بود (53% مردان و 22% زنان؛ P < .001). به‌طور مشابه، یک مطالعه قبلی گزارش کرد که 80% بیماران مبتلا به سرطان پروستات درباره تغییرات سلامت جنسی اطلاعات دریافت کرده‌اند، اما فقط 33% بیماران مبتلا به سرطان پستان این اطلاعات را دریافت کرده‌اند.

اگرچه این تفاوت چشمگیر در مراقبت پزشکی مردان و زنان ناامیدکننده است، قابل انتظار است. در آموزش سنتی پزشکی، لذت نبردن زنان از رابطه جنسی نگرانی پزشکی معتبری در نظر گرفته نشده است. Dr. Laila S. Agrawal گفت: «به‌عنوان دانشجوی پزشکی، به من آموزش داده شد که شرح‌حال جنسی زن را درباره بارداری، سقط خودبه‌خودی، سقط القایی، استفاده از روش‌های پیشگیری از بارداری، تعداد شرکای جنسی و خطر عفونت‌ها بگیرم؛ در اصل فقط بر جنبه‌های فرزندآوریِ مسائل جنسی آنان تمرکز می‌شد. اما به ما آموزش داده نشد که از زنان بپرسیم رابطه جنسی دردناک است یا لذت‌بخش. برای پرسیدن اینکه آیا میل جنسی پایینی دارند که آزارشان می‌دهد یا درباره رسیدن به ارگاسم نگرانی دارند، آموزش ندیدیم. وقت آن رسیده است که پزشکی بپذیرد مسائل جنسی زنان یک موضوع پزشکی مهم است.»

تأثیر درمان سرطان بر زندگی جنسی زنان

عملکرد جنسی تحت تأثیر عوامل جسمی،, روانی و اجتماعی قرار دارد و تشخیص و درمان سرطان می‌تواند هر سه پایه سلامت را تحت تأثیر قرار دهد. شیمی‌درمانی، برداشتن تخمدان‌ها و پرتودرمانی لگنی (ناحیه کشاله ران) همگی می‌توانند یائسگی زودرس ایجاد کنند. زنان ممکن است خشکی واژن، کاهش روان‌سازی، درد هنگام رابطه جنسی و شکایت‌های ادراری را همراه با علائم سیستمیک مانند میل جنسی پایین، گرگرفتگی، درد مفاصل، اختلال خواب و تغییرات خلق تجربه کنند.

زنان پس از یائسگی که درمان‌های مسدودکننده هورمون مانند مهارکننده‌های آروماتاز دریافت می‌کنند نیز ممکن است این علائم را تجربه کنند. برای زنان مبتلا به سرطان پستان، جراحی‌هایی مانند ماستکتومی می‌تواند باعث از دست رفتن حس نوک پستان و پستان شود؛ حسی که در بسیاری از زنان با برانگیختگی جنسی، لذت و ارگاسم ارتباط دارد. جراحی سرطان‌های زنان ممکن است باعث از دست رفتن حس کلیتوریس یا تشکیل بافت اسکار در بافت فرج یا واژن شود. پرتودرمانی لگنی اغلب می‌تواند تنگی و کوتاه‌شدن واژن ایجاد کند. این وضعیت نه‌تنها فعالیت جنسی واژینال را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه ممکن است معاینه‌های پزشکی لگن را به‌شدت دردناک، ناممکن یا آسیب‌زا کند.

خشکی واژن

درمان خشکی واژن و کاهش روان‌سازی شامل مرطوب‌کننده‌های واژینال، روان‌کننده‌ها و هورمون‌درمانی موضعی واژینال است (جدول زیر را ببینید). برای زنان مبتلا به سرطان‌های حساس به هورمون، مانند سرطان پستان با گیرنده استروژن مثبت، راهنماها استفاده از مرطوب‌کننده‌های واژینال سه بار در هفته یا بیشتر را به‌عنوان خط اول پیشنهاد می‌کنند. درحالی‌که مرطوب‌کننده‌ها به‌طور منظم برای حفظ بافت واژن به کار می‌روند، روان‌کننده‌های بر پایه آب و سیلیکون برای کاهش ناراحتی ناشی از اصطکاک هنگام فعالیت جنسی استفاده می‌شوند.

 جدول: گزینه‌های درمانی احتمالی برای خشکی واژن

برای بیمارانی که علائم و شکایت‌هایشان با مرطوب‌کننده‌های واژینال و روان‌کننده‌ها بهتر نمی‌شود، می‌توان هورمون‌درمانی موضعی واژینال را طبق راهنماهای ASCO، کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا و انجمن یائسگی آمریکای شمالی به کار برد. مطالعات نشان داده‌اند که خطر ایجاد سرطان پستان یا رحم در زنانی که استروژن واژینال استفاده می‌کنند افزایش نمی‌یابد. برای زنان مبتلا به سرطان پستان که مهارکننده‌های آروماتاز مصرف می‌کنند، برخی پژوهش‌ها افزایش خفیف سطح استرادیول سرم را نشان داده‌اند؛ اما این افزایش با هیچ پیامد بالینی، مانند عود سرطان، ارتباط ندارد.

رابطه جنسی دردناک

دیسپارونیا یا درد هنگام رابطه جنسی، متأسفانه پس از درمان سرطان شکایتی شایع است و ممکن است پیامد تنگی واژن ناشی از پرتودرمانی لگنی باشد. درمان می‌تواند شامل دیلاتورهای واژینال تدریجی (گشادکننده‌ها) و فیزیوتراپی کف لگن باشد. برخی زنان در ورودی یا دهانه واژن احساس درد می‌کنند. یک مطالعه نشان داد که لیدوکائین آبی 4% (بی‌حسی موضعی رقیق‌شده) که پیش از فعالیت جنسی روی وستیبول استفاده شود، علائم دیسپارونیا را کاهش می‌دهد. اختلال عملکرد کف لگن نیز می‌تواند دیسپارونیا ایجاد کند؛ همکاری با درمانگر کف لگن و استفاده از درمان‌هایی مانند بازخورد زیستی، درمان دستی، ورزش و درمان با دیلاتور واژینال می‌تواند مؤثر باشد.

میل جنسی پایین

میل جنسی پایین پس از درمان سرطان در زنان شکایتی شایع و اغلب آزاردهنده است. اگر زن میل جنسی پایینی دارد که برایش آزاردهنده است، باید درمان پیشنهاد شود. مشاوره روانی‌جنسی، ورزش، ذهن‌آگاهی و تمرکز حسی می‌تواند کمک کند. چندین داروی رایج، از جمله برخی ضدافسردگی‌ها مانند مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین، می‌توانند بر میل جنسی تأثیر منفی بگذارند. یک مطالعه اخیر نشان داد که بوپروپیون در بهبود عملکرد جنسی بهتر از دارونما نبود. یکی از محدودیت‌های این مطالعه این بود که ممکن است مشکلات جنسی دیگر مانند رابطه جنسی دردناک، خشکی واژن و کاهش روان‌سازی با شرکت‌کنندگان بررسی نشده باشد. برای درمان میل جنسی پایین در زنان پیش از یائسگی که اختلال کاهش میل جنسی آن‌ها ناشی از دارو یا اثرات پزشکی نیست، 2 داروی مورد تأیید FDA (سازمان غذا و داروی آمریکا) وجود دارد: فلیبانسرین و برملانوتاید. یک مطالعه در حال انجام درباره فلیبانسرین در زنان مبتلا به سرطان پستان (کد مطالعه: NCT03707340) می‌کوشد اثربخشی این داروها را برای درمان زنان با میل جنسی پایین پس از تشخیص سرطان درک کند و به مطالعات بیشتری نیاز است.

در نتیجه، ما به‌عنوان متخصصان انکولوژی در موقعیت ویژه‌ای قرار داریم تا پیامدهای سرطان و درمان آن بر عملکرد جنسی زنان را درک کنیم، نگرانی‌های بیمارانمان را ارزیابی کنیم، مداخلات اولیه را پیشنهاد دهیم و آن‌ها را به مراقبت تخصصی ارجاع دهیم. می‌خواهم شخصاً از تمام متخصصان پزشکی انکولوژی که این مقاله را می‌خوانند دعوت کنم از تک‌تک بیمارانشان درباره عملکرد جنسی سؤال کنند. با این کار می‌توانیم به پرداختن به مسائل جنسی به‌عنوان موضوعی اساسی در کیفیت زندگی افرادی که درمان سرطان را به پایان رسانده‌اند نزدیک‌تر شویم.