چرا سرطان قلب نادر است؟ علائم، علت‌ها و درمان سارکوم قلبی

در اینترنت، با جست‌وجوی سرطان قلب, تومور قلبی یا سارکوم قلبی ممکن است به اطلاعات رضایت‌بخشی، مانند نتایج پژوهش‌های بالینی، فراتحلیل‌ها یا راهنماهای درمان، دست نیابید. درباره این تومورهای قلبیِ بسیار نادر، معمولاً با گزارش‌های موردی جداگانه روبه‌رو می‌شوید. زیرا قلب افزون بر اینکه نماد مفاهیمی مانند محبت، شفقت و عشق است، زیبایی دیگری هم دارد: مقاومت بیشتر در برابر سرطان. با توجه به اهمیت قلب در بدن، این ویژگی نیز زیبایی بزرگی است.

تومور قلب چیست؟ سارکوم قلبی

سرطان‌های قلب بسیار نادرند و شایع‌ترین آن‌ها سارکوم قلبی است. سارکوم قلبی نوعی سرطان اولیه نادر است که در قلب پدید می‌آید (از بافت خودِ قلب منشأ می‌گیرد). تومور اولیه قلب، توموری است که در قلب آغاز می‌شود. اما تومور ثانویه قلب در جای دیگری از بدن آغاز می‌شود و سپس به قلب متاستاز می‌دهد (گسترش می‌یابد). احتمال متاستاز یک سرطان به قلب پایین است.

تومورهای اولیه قلب نادرند و در حدود %0,001-0,3 کالبدگشایی‌ها دیده می‌شوند. فراوانی برخورد بالینی با این تومورها در مراکز بزرگ، در هر 500 مورد جراحی قلب، حدود 1 مورد است. حدود %75 تومورهای اولیه قلب خوش‌خیم و %25 بدخیم‌اند. حدود %75 تومورهای بدخیم قلبی سارکوم (سرطان بافت نرم) هستند.

در بزرگسالان، میکسوما که نوعی تومور خوش‌خیم، کمی خمیری و ژلاتینی است، شایع‌ترین تومور قلب به شمار می‌رود؛ در نوزادان و کودکان، رابدومیوم‌ها که معمولاً با سندرم توبروس اسکلروز ارتباط دارند غالب‌اند. تومورهای قلب می‌توانند در سطح بیرونی قلب، در یک یا چند حفره آن (داخل‌حفره‌ای) یا در بافت عضلانی قلب پدید آیند. زیرنوعی از سارکوم‌ها (سرطان بافت نرم)، یعنی آنژیوسارکوم‌ها، شایع‌ترین تومور بدخیم اولیه قلب هستند.

بیشتر تومورهای بدخیم قلب ثانویه‌اند و با متاستاز از تومورهای اولیه در اندام‌های نزدیک، مانند کلیه‌ها یا ریه‌ها، پدید می‌آیند. وجود متاستاز در قلب نشان می‌دهد که سرطان بسیار پیشرفت کرده است.

چرا تومورهای قلب نادرند؟

چرا سرطان قلب یا تومور قلبی این‌قدر نادر است؟ شاید پاسخ این پرسش در میوسیت‌های قلبی، یعنی سلول‌های عضله قلب، باشد.

به نظر می‌رسد قلب برخلاف دیگر اندام‌ها چندان قادر به ترمیم بافت آسیب‌دیده نیست. علت آن، تمایز بسیار زیاد سلول‌های سازنده عضله، یعنی میوسیت‌های قلبی، است. به بیان دیگر، این سلول‌ها در زندگی فرد بسیار زود به نقطه‌ای می‌رسند که برای همیشه از چرخه سلولی خارج می‌شوند و تقسیم را متوقف می‌کنند. پس از آن، رشد بیشتر آن‌ها نه از راه تقسیم سلولی، بلکه با افزایش اندازه سلول انجام می‌شود.

این کنترل بسیار سخت‌گیرانه چرخه سلولی در کاردیومیوسیت‌ها مانند شمشیری دولبه عمل می‌کند. این وضعیت نه‌تنها از ورود دوباره آن‌ها به چرخه سلولی برای تکثیر و ترمیم بافت آسیب‌دیده جلوگیری می‌کند، بلکه شاید توضیح دهد که چرا در برابر تشکیل تومور نیز تا این اندازه مقاوم‌اند.

علائم سارکوم قلبی چیست؟

علائم سارکوم قلب با توجه به محل تومور متفاوت است.

• سارکوم‌های قلبی بیشتر به‌عنوان آنژیوسارکوم تشخیص داده می‌شوند و بیشتر آنژیوسارکوم‌ها در دهلیز راست پدید می‌آیند. آن‌ها می‌توانند جریان ورود یا خروج خون را مسدود کنند و این انسداد ممکن است علائمی مانند ورم پاها، ساق‌ها، مچ پا و/یا شکم و برجسته شدن رگ‌های گردن ایجاد کند. این علائم به این علت پدید می‌آیند که خونِ بازگشته به قلب پس از گردش در بدن، نمی‌تواند به‌آسانی وارد دهلیز راست شود یا از آن به بیرون پمپ شود.
• آنژیوسارکوم‌های قلبیِ پدیدآمده در پریکارد (غشای نازک پیرامون قلب) ممکن است مایع درون غشا را افزایش دهند. اگر مایع زیادی در غشای پریکارد جمع شود، توانایی قلب برای پمپ کردن خون تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد و ممکن است برخی علائم نارسایی قلب، مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، خستگی و تپش قلب، رخ دهد.
• قطعه‌های کوچک سارکوم قلبی (آمبولی) ممکن است جدا شوند و از راه گردش خون به بخش‌های دیگر بدن بروند. آمبولی می‌تواند جریان خون یک اندام یا بخشی از بدن را مسدود کند و در اندام یا قسمت بدنِ پس از محل انسداد، درد و آسیب ایجاد کند. آمبولی می‌تواند مغز (با ایجاد سکته)، ریه‌ها (با ایجاد مشکل تنفسی) و/یا دیگر اندام‌ها و بخش‌های بدن را درگیر کند.
• هموپتیزی (خلط خونی)
• مشکلات ریتم قلب
• گرفتگی‌ها در بخش بالایی صورت

علائم قلبی دیگری نیز وجود دارد که به محل تومور در قلب مربوط نیستند. این علائم ممکن است به نشانه‌های دیگر مشکلات قلبی یا پزشکی شباهت داشته باشند. علائم شامل این موارد است:

• تب
• کاهش وزن
• تعریق شبانه
• بی‌حالی (خستگی، فرسودگی یا احساس ناخوشی)
• انگشتانی که با وارد شدن فشار تغییر رنگ می‌دهند یا آبی می‌شوند (پدیده رینود).
• انحنای ناخن همراه با بزرگ شدن بافت نرم انگشت.

روش‌های تشخیص سارکوم قلبی چیست؟

روش‌های تشخیص سارکوم قلبی با توجه به علائم موجود تا حدی متفاوت‌اند. افزون بر پیشینه پزشکی و معاینه بدنی بیمار، روش‌های تشخیص سارکوم قلبی می‌تواند شامل این موارد باشد:

• اکوکاردیوگرام (با نام EKO نیز شناخته می‌شود): این آزمون غیرتهاجمی با استفاده از امواج صوتی تصویری ایجاد می‌کند تا حرکت حفره‌ها و دریچه‌های قلب بررسی شود. اکوکاردیوگرافی به سودمندترین ابزار تشخیص سارکوم قلبی تبدیل شده است و به متخصصان امکان می‌دهد اندازه و محل دقیق تومور را ببینند. همچنین در اکوی از راه مری، لوله‌ای انعطاف‌پذیر با مبدلی در انتها از گلو و مری به پایین فرستاده می‌شود؛ چون مری درست پشت قلب قرار دارد، امکان دریافت تصویری دقیق‌تر از قلب فراهم می‌شود.
• الکتروکاردیوگرام (EKG): این آزمون فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند، ریتم‌های غیرطبیعی (آریتمی‌ها یا آریتمی‌ها) را نشان می‌دهد و آسیب عضله قلب را شناسایی می‌کند. تغییرات EKG ممکن است نشان‌دهنده مشکلات دیگر قلب هم باشد، اما سارکوم قلبی نیز می‌تواند ریتم قلب را تغییر دهد. بنابراین برای تشخیص قطعی سارکوم قلبی یا هر نوع تومور دیگر قلب، به ابزارهای تشخیصی دیگری نیاز است.
• توموگرافی کامپیوتری (BT): این روش تصویربرداری تشخیصی، ترکیبی از پرتو X و فناوری رایانه را برای تهیه تصاویر افقی یا محوری بدن (که معمولاً برش نامیده می‌شوند) به کار می‌گیرد. اسکن BT تصاویر دقیقی از هر بخش بدن، از جمله استخوان‌ها، عضلات، چربی و اندام‌ها، نشان می‌دهد. از رادیوگرافی معمولی دقیق‌تر است و برای تعیین بیشتر اندازه، محل و ویژگی‌های دیگر تومور استفاده می‌شود.
• تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRG): این روش تشخیصی ترکیبی از آهنرباهای بزرگ، فرکانس‌های رادیویی و رایانه را برای تهیه تصاویر دقیق از اندام‌ها و ساختارهای درون بدن به کار می‌گیرد. تصاویر برای تعیین بیشتر اندازه، محل و ویژگی‌های دیگر تومور استفاده می‌شوند.
• رادیوگرافی ریه: این آزمون تشخیصی با پرتوهای انرژی الکترومغناطیسی، تصاویر بافت‌های داخلی، استخوان‌ها و اندام‌ها را روی فیلم ایجاد می‌کند. می‌تواند بزرگ شدن قلب یا احتقان ریوی را شناسایی کند.
• کاتتریزاسیون قلب: در این روش که آنژیوگرافی کرونر هم نامیده می‌شود، پس از تزریق ماده حاجب (رنگ) به شریان، رادیوگرافی انجام می‌شود. تصاویر برای یافتن تنگی، انسداد و دیگر ناهنجاری‌های برخی شریان‌ها استفاده می‌شوند.
• بیوپسی: این روش شامل برداشتن مقداری بافت برای بررسی زیر میکروسکوپ است. آزمایش‌های دیگر ممکن است سرطانی بودن تومور را نشان دهند، اما تنها راه دانستن قطعی آن، انجام بیوپسی است. قطعه برداشته‌شده تومور را پاتولوژیستی تحلیل می‌کند که در ارزیابی سلول‌ها، بافت‌ها و اندام‌ها برای تشخیص بیماری تخصص دارد.
• آزمایش‌های خون

علت‌های سارکوم قلبی چیست؟

علت‌های تومورها متفاوت است، اما معمولاً تصور می‌شود حاصل تنظیم غیرطبیعی تقسیم سلولی باشند. اختلالاتِ دستگاه ایمنی که قادر به شناسایی و مقابله با رشدهای غیرطبیعی نیست نیز می‌تواند به تومور بینجامد. دیگر عوامل ایجادکننده تومور شامل پرتو، تماس طولانی با آفتاب و مواد شیمیایی مانند بنزن است.

• موضوع مرتبط: سرطان‌زایی چیست؟ یک سلول عادی چگونه سرطانی می‌شود؟

گزینه‌های درمان سارکوم قلبی چیست؟

گزینه‌های درمان سارکوم قلبی با توجه به عواملی مانند سن، سلامت عمومی، پیشینه پزشکی، محل تومور و توانایی تحمل برخی داروها متفاوت است. همچنین ممکن است سارکوم قلبی تا زمان پدیدار شدن علائم پیشرفت کرده باشد و اغلب به بخش‌های دیگر بدن متاستاز داده (گسترش یافته) باشد؛ این وضعیت درمان را دشوارتر می‌کند. به‌طور کلی نوع درمان سارکوم قلبی به محل، اندازه و وضعیت متاستاز تومور وابسته است.

جراحی قلب باز

تومور را می‌توان با جراحی قلب باز برداشت، اما این روش به‌دلیل محل تومور معمولاً دشوار است.

پیوند قلب

در برخی موارد سارکوم چنان قلب را فرا گرفته که برداشتن کامل آن ناممکن است. در این وضعیت ممکن است پیوند قلب آزموده شود. اما بیمار باید پس از پیوند، داروهای سرکوب‌کننده ایمنی (داروهای کمک‌کننده به جلوگیری از رد بافت بیگانه توسط بدن) دریافت کند. این دارو ممکن است رشد سارکوم تازه را تحریک کند.

پیوند خودی

امکان جدید و هیجان‌انگیزی برای درمان سارکوم قلبی، پیوند خودی است. در این جراحی، قلب خودِ بیمار خارج می‌شود تا بتوان تومور را کامل‌تر و آسان‌تر از بافت قلب برداشت. هنگام عمل، بیمار به دستگاه بای‌پس قلب و ریه متصل می‌شود و پس از برداشتن تومور، قلب دوباره در بدن او قرار می‌گیرد. چون بیمار قلب فرد دیگری را دریافت نمی‌کند، نیازی به داروهای سرکوب‌کننده ایمنی نیست. پژوهش با کارآزمایی‌های بالینی درباره درمان‌های دارویی جدیدِ قابل دستیابی در این زمینه نیز ادامه دارد.

در برخی وضعیت‌ها، مانند گسترش سرطان به دیگر بخش‌های بدن، برای تسکین علائم یا کمک به افزایش امید به زندگی فرد و بهبود کیفیت زندگی می‌توان پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی داد.

با توجه به نادر بودن بسیار زیاد تومورهای قلب، برای دانستن چگونگی و علت پیدایش آن‌ها و بهترین شیوه درمانشان، به پژوهش بیشتری نیاز است.

چگونه می‌توان از سارکوم قلبی پیشگیری کرد؟

مانند دیگر انواع سرطان، بهترین راه دوری از سارکوم قلبی، دور ماندن از عوامل سرطان‌زاست. این کار خطر توموری را که ممکن است ایجاد شود بسیار کاهش می‌دهد. پرهیز از سیگار یا فرآورده‌های دخانی، دوری از تماس طولانی با پرتو و چاق نبودن از عوامل اصلی پیشگیری به شمار می‌روند. 

غربالگری‌های سرطان، مانند ماموگرافی برای سرطان پستان، پاپ‌اسمیر برای سرطان دهانه رحم و کولونوسکوپی برای سرطان کولون، می‌توانند تومورها را در مراحل زودتر و درمان‌پذیرتر شناسایی کنند. این موضوع عامل بسیار مهمی برای پیشگیری از سارکوم قلبی ثانویه است. همچنین هرچه تومور زودتر شناسایی شود، احتمال نتیجه موفق درمان بیشتر است. سرانجام توصیه می‌شود اعضای خانواده بیمارانی که تومور قلب در آن‌ها تشخیص داده شده نیز غربالگری شوند.