داروهای آزمودهشده علیه کرونای جدید و مؤثر بر MERS-CoV و SARS-CoV پیشین

کرونا نام کلی یک گروه ویروس است که افزون بر همهگیری کنونی، در بیست سال گذشته دو بیماری جدی عفونی تنفسی ایجاد کردهاند:
- نشانگان تنفسی حاد شدید (SARS)
- نشانگان تنفسی خاورمیانه (MERS)
SARS که اواخر 2002 پدیدار شد، شیوع بزرگی ناشی از کرونای جدیدی بهنام SARS-CoV ایجاد کرد. تا 15 اوت 2003، در جهان 8.422 مورد تأییدشده عفونت SARS گزارش شد و 916 نفر جان باختند. مرگومیر حدود %10,9 بود.
MERS، بیماری بسیار بیماریزای دیگر، ناشی از MERS-CoV بود که نخست در 2012 در خاورمیانه شناسایی شد. این ویروس با عفونت شدید مجاری تنفسی تحتانی، مرگومیری تا %35 ایجاد کرد. با وجود تلاش فراوان برای جلوگیری از گسترش جهانی، در بیش از 27 کشور مورد گزارش شد. بنابراین پنومونی کرونا را میتوان بیماریای جدی با میزان بالای عفونت و مرگومیر دانست.
سرانجام، اواخر دسامبر 2019 نخستین مورد کرونای جدید در ووهان چین شناسایی شد. سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیماری ناشی از کرونای جدید SARS-CoV-2 را کووید-19 نامید.
SARS-CoV-2 نوعی بتاکروناویروس است که ویژگی ژنتیکی آن بهوضوح از MERS-CoV یا SARSr-CoV متمایز است و بهترتیب حدود %50 و تا %78 همسانی نوکلئوتیدی دارد. کووید-19 ناشی از آن بیماریای بسیار مسری است که در جهان گسترش یافته و همهگیری ایجاد کرده است.
- شاید برایتان جالب باشد: June Almeida، کاشف نخستین کرونای انسانی، و داستان او
در حال حاضر دارویی «اختصاصی» برای SARS-CoV-2 و در نتیجه کووید-19 ساخته نشده است؛ داروهای موجود پیشتر برای ویروسهای دیگر ساخته و برای این بیماری بازکاربرد یافتهاند. با توجه به زمان 5-10 ساله ساخت دارو، این طبیعی و حتی مورد انتظار است. یافتن دارویی درمانی مناسب برای کووید-19 همچنان فوریت دارد.
با توجه به شباهت SARS-CoV-2 به دو عضو همخانواده SARS-CoV و MERS-CoV، مطالعات بسیاری داروهای ضدویروسیِ دارای اثربخشی مشاهدهشده در این دو عامل را برای SARS-CoV-2 نیز بررسی میکنند.
داروهای تأییدشده یا توصیهشده درمان کووید-19 چیست؟
تا اکتبر 2021، برای درمان کووید-19، این 5 دارو قویترین شواهد را دارند:
- یک داروی کورتونی، دگزامتازون، با نامهای رایج Dekort و Kordexa: در جهان برای کووید-19 متوسط و شدید پذیرفته شده است. در کشور ما موجود است و مصرف آن برای کووید-19 به مجوز ویژه نیاز ندارد.
- یک داروی ضدویروسی، رمدسیویر (Veklury): برای بیماران بستریِ لولهگذارینشده تأیید FDA دارد. در کشور ما مجوز ندارد.
- آنتاگونیست گیرنده IL-6، توسیلیزوماب (Actemra): برای بیماران بستری بالاتر از 2 سال مبتلا به کووید-19، مجوز مصرف اضطراری FDA یا EUA دارد. در کشور ما برای آرتریت روماتوئید، آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانانِ چندمفصلی و سیستمیک مجوز دارد. مصرف برای کووید-19 به مجوز خارج از موارد ثبتشده نیاز دارد.
- مهارکننده ژانوسکیناز (JAK)، باریسیتینیب (Unamity): برای بیماران بستری نیازمند O2 مبتلا به کووید-19، مجوز مصرف اضطراری FDA دارد. در کشور ما برای آرتریت روماتوئید و درماتیت آتوپیک مجوز دارد. مصرف برای کووید-19 به مجوز خارج از موارد ثبتشده نیاز دارد.
- ترکیب پادتنهای casirivimab و imdevimab (REGEN-COV): این ترکیب هم برای پیشگیری پس از تماس در افراد پرخطر و هم درمان افراد با آزمایش مثبت و خطر کووید-19 شدید، مجوز مصرف اضطراری FDA گرفته است. در کشور ما موجود نیست.
- موضوع مرتبط: نخستین قرص درمان کووید-19 ممکن است تا پایان سال آماده شود
برخی داروهای ضدویروسی بررسیشده برای SARS-CoV-2
مایکوفنولیک اسید (MPA)، مادهای است که بهویژه در پیوند کلیه کودکان و نیز پیوند کبد و سلول بنیادی خونساز، نفریت لوپوسی، نشانگان نفروتیک، بیماری روماتیسمی و اختلالات خودایمنی استفاده میشود. MPA سرکوبگر ایمنی و مهارکننده تکثیر لنفوسیت است و تکثیر RNA ویروس را نیز مهار میکند. در آزمایشگاه، مهار قوی MERS-CoV با MPA نشان داده شده است. در مطالعه دیگری بر مدل نخستیها، تمام حیوانات درمانشده با MPA در مقایسه با حیوانات درماننشده، بهطور میانگین شدت بار ویروسی کمتری داشتند و/یا دچار بیماری کشنده شدند.
یک آنالوگ نوکلئوزیدی، ریباویرین، ساخت RNA ویروس را مهار میکند و طیف گستردهای از فعالیت ضدویروسی دارد. اثر بالینی مصرف تنها در SARS ناسازگار بود. در مطالعات آزمایشگاهی، ترکیب آن با IFN-β علیه هر دو عامل SARS و MERS فعالیت ضدویروسی بهتری داشت، اما اثر بالینی همچنان محل بحث ماند. افزون بر این، در ترکیب با ریباویرین، نه IFN-a2a و نه IFN-β1a در کاهش مرگومیر MERS-CoV مؤثر نبودند. IFN-a2b همراه ریباویرین، تکثیر ویروس و پاسخ سلول میزبان را در ماکاک رزوس آلوده به MERS-CoV کاهش داد و پیامد بالینی را بهتر کرد.
ریباویرین در تحلیل رایانهای، اثری وسیع علیه پروتئینهای مختلف SARS-CoV-2 نشان میدهد. براساس روشهای دقیق مولکولی، ریباویرین در 48 ساعت پس از درمان، بیان TMPRSS2، آنزیم اجازهدهنده همجوشی غشای ویروس و سلول میزبان، را در سطح mRNA و پروتئین کاهش داد. اثر مهاری آن بر بیان پروتئین ACE2 به نوع سلول وابسته بود. همچنین در آزمون فعالیت پروتئولیتیک، مهار آنزیم TMPRSS2 دیده شد. پژوهشگران نتیجه گرفتند ریباویرین داروی ضدویروسی بالقوهای برای درمان SARS-CoV-2 است.
لوپیناویر (LPV) و ریتوناویر (RTV) مهارکنندههای پروتئازیاند که میتوانند پروتئاز شبه 3C در MERS-CoV را مهار و آپوپتوز سلول انسانی را تنظیم کنند. افزودن لوپیناویر/ریتوناویر به ریباویرین در بیماران SARS، در مقایسه با ریباویرین تنها، با پیامد بالینی بهتر مرتبط بود. هرچند لوپیناویر در آزمایشگاه علیه MERS-CoV فقط غلظت سیتوتوکسیک مؤثر کمتر از %50 نشان داد، درمان آزمایشی LPV/RTV پیامد عفونت را در مدل حیوانی بهبود داد. در مطالعه دیگری، ترکیب INF-β1b نوترکیب و لوپیناویر/ریتوناویر در بیماران بستری MERS نسبت به دارونما به مرگومیر کمتر منجر شد.
مطالعه دیگری بررسی کرد آیا ترکیب LPV/RTV با داروهای کمکی دیگر پنومونی، اثر درمانی بهتری بر کووید-19 دارد. نشان داده شد این ترکیب ممکن است در بیماران کووید-19 بسیار مؤثرتر از داروی کمکی تنها باشد. با این حال، این دو دارو در کارآزماییهای انسانیِ انجامشده تاکنون برای کووید-19 اثربخشی معناداری نشان ندادهاند و هنوز تأیید نشدهاند.
کلروکین، شکل آمین اسیدوتروپیک کینین است که در 1934 توسط Bayer در آلمان ساخته شد و حدود 70 سال پیش جایگزین مؤثر کینین طبیعی شد؛ اساساً برای مالاریا ساخته شده بود. کینین ترکیبی در پوست درختان سینکونای بومی پرو است و پیشتر داروی ترجیحی مالاریا بود. کلروکین دههها داروی اصلی درمان و پیشگیری مالاریا بود. اثر ضدویروسی آزمایشگاهی آن علیه SARS-CoV از اثرش علیه HCoV-OC43 یا Human Coronavirus OC43 کمتر بود. در بررسی حیوانی SARS-CoV، غلظت پلاسمایی در موش برای محافظت از عفونت کافی نبود. همچنین با وجود آزمودن گسترده در آغاز همهگیری، در مطالعات بالینی کووید-19 مؤثر نبود و دیگر توصیه نمیشود.
رمدسیویر (RDV) دارویی ضدویروسی با طیف گسترده و اثر قوی آزمایشگاهی علیه گروهی از ویروسهای RNA، مانند ابولا (EBOV)، ماربورگ، MERS-CoV، SARS-CoV، ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV)، نیپا (NİV) و هندرا است. با نام تجاری Veklury، در 22 اکتبر 2020 برای بیماران کووید-19 آنقدر شدید که به بستری نیاز دارند، تأیید FDA، سازمان غذا و داروی آمریکا، گرفت. سازوکار ضد MERS-CoV احتمالاً پایان زودرس رونویسی RNA ویروس است، چنانکه آزمونهای زیستشیمیایی با پلیمرازهای نوترکیب EBOV، NiV و RSV نشان دادند. در موشها، RDV هم برای پیشگیری و هم درمان، عملکرد ریه را بهتر و بار ویروسی ریه و آسیب شدید آن را کمتر میکند.
منابع
2. Yin, Yudong, and Richard G. Wunderink. "MERS, SARS and other coronaviruses as causes of pneumonia." Respirology 23.2 (2018): 130-137.
3. Falzarano, Darryl, et al. "Treatment with interferon-α2b and ribavirin improves outcome in MERS-CoV–infected rhesus macaques." Nature medicine 19.10 (2013): 1313-1317.
4. Shalhoub, Sarah, et al. "IFN-α2a or IFN-β1a in combination with ribavirin to treat Middle East respiratory syndrome coronavirus pneumonia: a retrospective study." Journal of Antimicrobial Chemotherapy 70.7 (2015): 2129-2132.
5. Ye, X. T., et al. "Clinical efficacy of lopinavir/ritonavir in the treatment of Coronavirus disease 2019." Eur Rev Med Pharmacol Sci 24.6 (2020): 3390-3396.
6. Keyaerts, Els, et al. "Antiviral activity of chloroquine against human coronavirus OC43 infection in newborn mice." Antimicrobial agents and chemotherapy 53.8 (2009): 3416-3421.
7. World Health Organization. "SOLIDARITY TRIAL PLUS: An international randomized trial of additional treatments for COVID-19 in hospitalized patients who are all receiving the local standard of care." (2021).
8. Unal, Mehmet Altay, et al. "Ribavirin shows antiviral activity against SARS-CoV-2 and downregulates the activity of TMPRSS2 and the expression of ACE2 In Vitro." Canadian Journal of Physiology and Pharmacology 99.5 (2021): 449-460.
9. Arabi, Yaseen M., et al. "Interferon beta-1b and lopinavir–ritonavir for Middle East Respiratory Syndrome." New England Journal of Medicine 383.17 (2020): 1645-1656.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.