درس‌های فاجعهٔ PFAS در ایتالیا؛ مواد شیمیایی سمی در آب
در این مقاله
آلودگی PFAS؛ فاجعه در سایهٔ شهرهای باشکوه
ونتو در شمال‌شرق ایتالیا، میزبان مقصدهای مشهوری چون کانال‌های ونیز، ورونا شهر رومئو و ژولیت و دریاچهٔ زیبای گارداست. اما شاید این منطقه هم‌زمان یکی از بزرگ‌ترین آلودگی‌های جهان با مواد پِر و پلی‌فلوئوروآلکیل (PFAS) را نیز در خود داشته باشد.
در سال 2013 کشف شد مواد شیمیایی حاوی PFAS وارد آب آشامیدنی «منطقهٔ قرمز» شامل 30 شهرداری در استان‌های ویچنزا، ورونا و پادووا شده‌اند. این مواد بحرانی جدی برای سلامت عمومی ایجاد کردند که حدود 350000 نفر را تحت تأثیر قرار داد ؛ بحرانی برای مردم ساکن منطقه.
PFAS چیست؟
PFAS (per- polyfluoroalkyl substances) ترکیبات شیمیایی ساختهٔ انسان‌اند که از دههٔ 1940 به‌دلیل مقاومت در برابر آب، حرارت و چربی، کاربرد گسترده داشته‌اند.
- در محصولات بسیاری، از ظروف تفلون و لباس ضدآب تا بسته‌بندی غذا و کف اطفای حریق، وجود دارند.
- اما در طبیعت به‌آسانی تجزیه نمی‌شوند و با انباشت در محیط و بدن، ممکن است مشکلات بلندمدت سلامت ایجاد کنند.
- مواد PFAS برای دوام ساخته شده‌اند و تمایل دارند پیوسته در محیط باقی بمانند.
PFOA، مخفف perfluorooctanoic acid (اسید پرفلوئورواکتانوئیک) است و یکی از رایج‌ترین و زیان‌بارترین مواد گروه PFAS به شمار می‌رود.
بحران PFAS در ونتو
مردم ونتو سال‌ها بی‌خبر آب آلوده را نوشیدند و با آن غذا پختند. منشأ آلودگی در تریسینوِ ویچنزا، کارخانهٔ شیمیایی Miteni بود. این کارخانه که از دههٔ 1960 تا تعطیلی در 2018 فعال بود، پساب خود را در دومین منبع بزرگ آب شیرین اروپا، آبخوان آلمیسانو (منبع آب زیرزمینی) تخلیه می‌کرد.
در بهار 2013، شورای ملی پژوهش ایتالیا، مقادیر بسیار خطرناک PFAS را در آب زیرزمینی و رودها یافت. غلظت در بعضی مناطق به 1000 برابر حدود ایمنی بین‌المللی می‌رسید. مشخص شد 120000 نفر با مواجههٔ طولانی با آب آلوده، در خطر جدی‌اند.
مقام‌ها پس از این یافته‌ها سریع اقدام کردند. در 6 ماه، در منابع آب آسیب‌دیده، سامانه‌های فیلتراسیون کربنی دوگانه نصب شد. به مردم توصیه شد آب بطری بنوشند و از غذاهای محلی پرهیز کنند.
دولت ونتو در 2015-2016 برنامهٔ پایش زیستی آغاز کرد. نمونهٔ خون 507 نفر از مناطق آلوده و پاک مقایسه شد و نشان داد در خون ساکنان منطقهٔ قرمز، PFAS برابر با 8 برابر بیشتر وجود دارد.
در طرح پایش سلامت آغازشده در 2017، تعداد 90000 ساکن و کارکنان پیشین Miteni آزمایش خون دادند و عملکرد کلیه، کبد، متابولیسم و تیروئید بررسی شد. تا 2022، بیش از 55000 نفر شرکت کردند و در 60%، آسیب اندامی یا متابولیک مرتبط با مواجههٔ PFAS یافت شد.
مطالعه‌ای دیگر در سال 2022 بر 105000 نفر نشان داد PFOA، رایج‌ترین نوع PFAS، در خون ساکنان منطقهٔ قرمز ونتو به 20 برابر میانگین ایتالیا می‌رسد.
آثار مواجهه با PFAS بر سلامت
این مقادیر بالای PFAS آثار جدی دارند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند از 1985-2018 در منطقهٔ قرمز ونتو، 3890 مرگ بیش از معمول رخ داد؛ یعنی هر 3 روز، یک مرگ اضافه. بیماری‌های قلبی‌عروقی, سرطان کلیه و سرطان بیضه از شایع‌ترین بیماری‌ها بودند.
همچنین دربارهٔ سلامت باروری نگرانی وجود دارد. تحلیل‌های هنوز منتشرنشدهٔ پروفسور آنیباله بیگری نشان می‌دهند PFAS در بارداری از جفت به جنین منتقل می‌شود. نتایج مطالعه‌ای در دانمارک نیز نشان داده بود مواجههٔ بیشتر می‌تواند بر حرکت و شکل اسپرم اثر منفی بگذارد.
آثار روانی؛ اضطراب ناشی از خطر نامرئی
نگرانی آلودگی PFAS تنها جسمی نیست. مردم منطقه سال‌ها با بار روانی مواجهه با این مواد نیز دست‌وپنجه نرم کرده‌اند.
دکتر ماریالوئیزا منه‌گاتو، روان‌شناس و پژوهشگر دانشگاه پادووا، فرایند را در سه مرحله می‌بیند:
-
شوک و ناباوری: مردم با فهمیدن آلودگی محل زندگی، سرخوردگی شدیدی یافتند و احساس کردند حریم شخصی آنان نقض شده است.
-
تغییر سبک زندگی: خانواده‌ها برای پرهیز از آب آلوده، عادت‌های روزانه را تغییر دادند؛ از غذای محلی دوری و آب بطری مصرف کردند و گاهی مجبور به جابه‌جایی شدند.
-
زندگی با PFAS: با گذر زمان، مردم ناچار به پذیرش شدند، اما پذیرش با عدم قطعیت دائمی همراه بود. ندانستن اثر بلندمدت بر کودکان، به‌ویژه در مادران، احساس گناه شدید ایجاد کرد.
«برخلاف بلای طبیعی، مشخص نیست چنین فاجعه‌های ساختهٔ انسان چه زمانی پایان می‌یابند،» منه‌گاتو می‌گوید. «به همین دلیل، افراد آسیب‌دیده در استرس، اضطراب و افسردگی دائمی زندگی می‌کنند.»
فقط ایتالیا نیست!
آلودگی PFAS به ونتو محدود نیست. در اروپا، در بلژیک, هلند, آلمان, فرانسه و انگلستان نیز مقادیر بالا یافت شده است. آمریکا، استرالیا، چین و کشورهای بسیار دیگری هم مشکلات مشابه محیطی دارند.
برنامهٔ پایش زیستی انسان (HBM4EU) که آژانس محیط‌زیست اروپا و کمیسیون اروپا در سال 2016 آغاز کردند، برای تعیین سطح موادی مانند PFAS در انسان و ارزیابی خطر سلامت اجرا می‌شود. مشارکت مواد شیمیایی برای ارزیابی خطر (PARC)، آغازشده در 2022، نیز بهبود مدیریت خطر شیمیایی را هدف دارد.
شناخت آثار احتمالی مواجهه با PFAS توسط متخصصان سلامت حیاتی است. به‌ویژه در بیماری کلیه، اختلال متابولیک، عدم تعادل هورمونی و برخی سرطان‌ها باید این مواجهه را در نظر گرفت.
با وجود سال‌ها پژوهش و تلاش‌های مقرراتی، آثار بلندمدت PFAS هنوز کاملاً روشن نیست. اما فاجعهٔ ونتو، شاهدی عینی برای لزوم تدابیر قوی‌تر در برابر این «مواد شیمیایی همیشگی» شده است.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.