FAPI PET چیست؟ تصویربرداری نسل جدید با هدف سلول سرطانی
در این مقاله
FAPI PET چیست؟
FAPI PET نسل جدیدی از تصویربرداری سرطان است که برای شناسایی سلول‌های سرطانی، پروتئین فعال‌کنندهٔ فیبروبلاست (FAP) را هدف می‌گیرد.
پروتئین فعال‌کنندهٔ فیبروبلاست (FAP) مولکولی است که در فیبروبلاست‌های مرتبط با سرطان، به مقدار زیاد تولید می‌شود. مهارکننده‌های پرتوزای FAP یا FAPIها که این مولکول را هدف می‌گیرند، ردیاب PET هستند و امکان تصویربرداری تومورها را تقریباً در مقیاس سلولی فراهم می‌کنند.
توضیح شکل: FAPI که به‌عنوان نشانگر پرتوزا طراحی شده است، پس از تزریق وریدی به بیمار، به‌وسیلهٔ فیبروبلاست‌های مرتبط با سرطان که در ریزمحیط تومور فراوان‌اند، جذب می‌شود و به‌این‌ترتیب تومور قابل‌تصویربرداری می‌شود.
پروتئین فعال‌کنندهٔ فیبروبلاست (FAP) در برخی تومورها فراوان است. به‌ویژه سرطان‌های پستان، کولون و پانکراس ریزمحیط توموری قوی و متراکمی دارند؛ به‌طوری‌که ممکن است % 90 کل تودهٔ تومور از سلول‌های استرومایی، یعنی بافت همبند غیرسرطانی، تشکیل شده باشد.
فیبروبلاست‌ها، سلول‌های بافت همبند، در سراسر بدن یافت می‌شوند، اما فیبروبلاست‌های مرتبط با سرطان در ریزمحیط تومور قرار دارند و از نظر ترشح FAP با فیبروبلاست‌های عادی متفاوت‌اند. بر اساس این کشف، مهارکننده‌های FAP یا FAPIها از پیش به‌عنوان داروی سرطان توسعه یافته‌اند.
این مهارکنندهٔ اختصاصی FAP، مولکولی طراحی‌شده بر پایهٔ کینولین است. هدف‌گیری فیبروبلاست‌های مرتبط با سرطانِ تولیدکنندهٔ FAP، آن را به نشانگری بسیار امیدوارکننده برای تصویربرداری سرطان تبدیل کرده است.
تصور می‌شود FAPIها نه‌فقط برای تصویربرداری، بلکه به‌عنوان عامل درمانی نیز قابل‌استفاده باشند.
مهم‌ترین شرط درمان خوب سرطان، بهترین تصویربرداری از آن است
با رادیوگرافی ساده که در پزشکی X-Ray نامیده می‌شود، تومور پیش از رسیدن به اندازه‌ای نسبتاً بزرگ، مثلاً 3-5 cm، دیده نمی‌شود. با ورود توموگرافی رایانه‌ای (BT) و سپس تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRG) به پزشکی، شناسایی تومورهای کوچک‌تر، مثلاً 1 cm و حتی 0.5 cm، ممکن شد. پس از این پیشرفت، با PET-BT و PET-MR و دیگر تصویربرداری‌های تلفیقی، هم اندازهٔ تومور و هم میزان فعالیت متابولیک آن مشخص شد؛ یعنی تصویربرداری هم کالبدشناختی و هم عملکردی. در این شکل، PET پیشرفته‌ترین تصویربرداری سرطان به شمار می‌رود.
تلاش برای بهبود بیشتر تصویربرداری سرطان با PET
PET یا توموگرافی گسیل پوزیترون، اهداف مولکولی را در نوعی تصویربرداری هسته‌ای هدف می‌گیرد. در PET، مولکول‌های مشخصِ مصرف‌شده توسط سلول‌ها بررسی می‌شوند. برای مثال، همهٔ سلول‌ها گلوکز مصرف می‌کنند؛ سلول سرطانی به دلیل متابولیسم سریع‌تر، قند بیشتری مصرف می‌کند. در FDG PET-BT، رایج‌ترین روش، مولکول قندِ نشان‌دارشده با مادهٔ پرتوزا به کار می‌رود تا سلول‌های پرمصرف دیده شوند. این روش امروزه در تشخیص و درمان بسیاری از سرطان‌ها اطلاعات ارزشمند و راهنما فراهم می‌کند، اما FDG PET ضعف‌هایی هم دارد.
در FDG PET، اندام‌های پرمصرف گلوکز، مانند مغز، قلب و کبد، به‌طور طبیعی جذب فعالیت نشان می‌دهند. به همین دلیل، برای تفکیک بهتر سلول سرطانی از سلول عادی، جست‌وجوی اهداف مولکولی تازه آغاز شد.
در FAPI PET، به‌جای قند پرتوزا، از FAPI برای هدف‌گیری FAP تولیدشده توسط فیبروبلاست‌های مرتبط با سرطان استفاده می‌شود تا سلول‌های سرطانی هدف قرار گیرند.
تفاوت‌های FDG PET و FAPI PET در پایین دیده می‌شود:
توضیح شکل: FAPI PET ممکن است به‌ویژه در سرطان‌هایی مفید باشد که FDG PET معمول در آن‌ها کافی نیست. در برخی سرطان‌ها با ریزمحیط برجسته، تصویر بالا نشان می‌دهد FAPI PET تومور را بهتر نمایش می‌دهد. همان‌گونه که دیده می‌شود، در سرطان معده، پانکراس، کبد و تخمدان، FAPI PET تصویربرداری بسیار بهتری فراهم می‌کند.
برای FAPI PET، برخلاف FDG PET، ناشتا بودن لازم نیست و تنظیمات قند خونِ لازم پیش از FDG PET در بیماران دیابتی نیز نیاز نیست. همچنین پس از تزریق FDG PET باید 60 دقیقه منتظر ماند، اما در FAPI PET از دقیقهٔ دهم می‌توان تصویربرداری کرد.
نه‌فقط تصویربرداری، بلکه درمان: ترانوستیک
مهم‌ترین ویژگی FAPI آن است که عامل ترانوستیک، یعنی هم تشخیصی و هم درمانی، است. با سنتز آن با 68Ga می‌توان PET انجام داد (68Ga-FAPI PET/CT). با سنتز همراه رادیوایزوتوپ‌های درمانی، مانند 90Y (ایتریم) و 177Lu (لوتسیم)، می‌توان آن را برای درمان اتمی به کار برد (90Y-FAPI, 177Lu-FAPI).
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.