FDA نخستین داروی خوراکی برای درمان فئوکروموسیتوما و پاراگانگلیوما را تأیید کرد: بلزوتیفان

14 مه 2025 تاریخی بود که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، بلزوتیفان را با نام تجاری Welireg(Merck & Co.) برای درمان بیماران بزرگسال و کودکان 12 ساله و بالاتر مبتلا به بیماری موضعی پیشرفته، غیرقابل برداشت یا متاستاتیک فئوکروموسیتوما یا پاراگانگلیوما (PPGL) تأیید کرد.

اهمیت این تأیید در آن است که برای فئوکروموسیتوما یا پاراگانگلیوما، نخستین گزینه درمان خوراکی محسوب می‌شود.

فئوکروموسیتوما و پاراگانگلیوما چیستند؟

فئوکروموسیتوما و پاراگانگلیوما تومورهایی با منشأ دستگاه عصبی بدن هستند که نادرند و معمولاً هورمون تولید می‌کنند . فئوکروموسیتوما از غدد فوق‌کلیه منشأ می‌گیرد، در حالی که پاراگانگلیوما در دیگر نواحی دارای سلول‌های عصبی، مانند گردن، قفسه سینه و شکم، ایجاد می‌شود. این تومورها به‌ویژه با هورمون‌های تنظیم‌کننده فشار خون مانند آدرنالین مرتبط‌اند که ترشح بیش‌ازحد آن‌ها می‌تواند بحران‌های شدید فشار خون ایجاد کند. در صورت درمان نشدن، ممکن است هم عوارض موضعی و هم متاستاز دوردست به وجود آورند.

مطالعه LITESPARK-015: اثربخشی بلزوتیفان و یافته‌ها

تأیید FDA بر مطالعه LITESPARK-015 استوار است؛ یک کارآزمایی بالینی باز و چندکوهورتی. کوهورت A1 شامل 72 بیمار مبتلا به فئوکروموسیتوما یا پاراگانگلیومای غیرقابل برداشت یا متاستاتیک با بیماری قابل‌اندازه‌گیری بود.

یافته‌های اصلی:

• نرخ پاسخ عینی (ORR): 26% (فاصله اطمینان 95%: 17–38)

• مدت پاسخ (DOR): میانه 20.4 ماه (فاصله اطمینان 95%: 8.3، حد بالایی حاصل نشد)

• از 60 بیمار مصرف‌کننده داروی ضدفشار خون، 19 نفر (32%)توانستند دوز دست‌کم یکی از داروهایشان را 50% کاهش دهند و این وضعیت دست‌کم 6 ماه ادامه داشت.

عوارض جانبی:

شایع‌ترین عوارض گزارش‌شده با بلزوتیفان عبارت بودند از:

• کم‌خونی (83%)

• خستگی (32%)

• درد عضلانی‌ـ‌اسکلتی، سرگیجه و تنگی نفس

• افزایش آنزیم‌های کبدی، سردرد، تهوع، هیپوکسی و اختلال کلسیم و پتاسیم

دوز مصرف و روش تجویز

• در بزرگسالان، دوز توصیه‌شده: 120 mg در روز (خوراکی)

• در کودکان با وزن ≥40 kg: 120 mg در روز

• در کودکان با وزن <40 kg: 80 mg در روز
  درمان تا پیشرفت بیماری یا ایجاد سمیت غیرقابل‌تحمل ادامه می‌یابد.

درباره بلزوتیفان (Welireg) و تأییدهای پیشین FDA

بلزوتیفان به‌عنوان یک مهارکننده HIF-2α ساخته شده است؛ عاملی هدفمند و خوراکی که رشد تومور وابسته به هیپوکسی را مهار می‌کند.

تأییدهای FDA:

1. 13 اوت 2021 – تومورهای مرتبط با بیماری فون هیپل‌ـ‌لیندو (VHL)

2. 14 دسامبر 2023 – RCC (سرطان کلیه) پیشرفت‌کرده پس از مهارکننده PD-1/PD-L1 + VEGF-TKI

3. 14 مه 2025 – فئوکروموسیتوما / پاراگانگلیوما (PPGL) → تأیید نخستین درمان خوراکی

سازوکار اثر:

• با مسدود کردن فعالیت بیش‌ازحد پروتئین HIF-2α پاسخ‌دهنده به هیپوکسی:

  • رشد تومور را کند می‌کند.

  • از تشکیل عروق جدید جلوگیری می‌کند.

  • مسیرهای بقای سلول‌های تومور را سرکوب می‌کند.

وضعیت در ترکیه:

• هنوز در ترکیه مجوز ندارد.

• می‌توان آن را با مجوز ویژه از خارج از کشور تأمین کرد.

نتیجه و دیدگاه بالینی

در تومورهای نادر اما بالقوه تهدیدکننده زندگی، مانند فئوکروموسیتوما و پاراگانگلیوما، تأیید یک عامل هدفمند قابل مصرف خوراکی پیشرفتی مهم در کار بالینی به شمار می‌رود. بلزوتیفان علاوه بر کنترل بیماری، به‌دلیل آثار مثبت خود در تنظیم فشار خون نیز برجسته است.

این پیشرفت جایگاه درمان‌های هدف‌گیرنده HIF-2α را در درمان سرطان تقویت می‌کند و به‌ویژه برای بیماران دارای استعداد ژنتیکی، گزینه‌ای امیدبخش فراهم می‌سازد.