گامی مهم در انکولوژی مولکولی شخصی‌سازی‌شده – مطالعه Roma
در این مقاله
در عصر آزمایش ژنتیکی سرطان هستیم
امروزه در روند درمان بسیاری از بیماران سرطان و نزدیکانشان، صحبت از آزمایش‌های ژنتیکی می‌شود. این آزمایش‌ها که گاهی روی نمونه خون و گاهی روی بافت تومور انجام می‌شوند، به دلایل مختلف درخواست می‌گردند و این موضوع ممکن است بیماران را سردرگم کند. این آزمایش‌ها فراتر از بررسی آسیب‌شناسی می‌روند و رویکردهای فردمحور در درمان سرطان ارائه می‌دهند. اما آزمایش‌های ژنتیکی چه امکاناتی دارند و چرا این‌قدر مهم‌اند؟ در چه شرایطی درخواست می‌شوند و چگونه درمان را هدایت می‌کنند؟
پیشرفت‌های جدید درمان سرطان با هدف شکل دادن درمان‌های شخصی‌سازی‌شده بر اساس زیست‌شناسی سرطان انجام می‌شوند. به‌ویژه در سال‌های اخیر، پژوهش‌های بسیاری درباره میزان اثربخشی این رویکردها در بهبود کیفیت زندگی بیماران صورت گرفته است. مطالعه Roma نقطه عطف مهمی در این حوزه تلقی می‌شود و یافته‌های ارائه‌شده در نشست سالانه انجمن انکولوژی بالینی اروپا (ESMO) در سال 2024 ، برای راهبردهای درمانی آینده امید فراوانی ایجاد می‌کنند.
آزمایش‌های ژنتیکی سرطان چه امکاناتی دارند و چرا این‌قدر مهم‌اند؟
آزمایش‌های ژنتیکی به درک بهتر زیست‌شناسی سرطان کمک می‌کنند و در تعیین گزینه‌های درمان فردمحور نقش مهمی دارند. این آزمایش‌ها با شناسایی تغییرات ژنتیکی تومور نشان می‌دهند کدام درمان‌ها ممکن است مؤثرتر باشند. آزمایش‌های ژنتیکی ارثی استعداد فرد به سرطان را مشخص می‌کنند و با پروفایل‌سازی ژنومی می‌توان درمان‌های هدفمند را به کار برد. همچنین نشانگرهایی مانند بار جهشی تومور (TMB) و ناپایداری میکروساتلایت (MSI) به تعیین حساسیت به ایمنی‌درمانی کمک می‌کنند. به این ترتیب مناسب‌ترین راهبردهای درمانی برای بیماران تعیین و عوارض کاهش داده می‌شوند.
در چه شرایطی درخواست می‌شوند؟
آزمایش‌های ژنتیکی معمولاً برای افراد دارای سابقه خانوادگی سرطان، کسانی که در سنین پایین سرطان در آنها تشخیص داده شده، بیماران دارای انواع نادر سرطان و سرطان‌های پیشرفته درخواست می‌شوند — یعنی دامنه‌ای بسیار گسترده. برای مثال، افرادی که بیش از یک خویشاوند درجه‌اول مبتلا به یک نوع سرطان دارند، از نظر استعداد ژنتیکی ارثی بررسی می‌شوند. همچنین با شناسایی جهش‌های ژنتیکی مشخص، گزینه‌های درمانی هدف‌گیرنده آنها ارزیابی می‌شوند.
چگونه درمان را هدایت می‌کنند؟
آزمایش‌های ژنتیکی برای تعیین مؤثرترین درمان‌ها در سرطان به کار می‌روند. جهش‌های ارثی، تشخیص زودهنگام و راهبردهای کاهش خطر را هدایت می‌کنند و پروفایل‌سازی ژنومی تومور امکان انتخاب درمان هدفمند را می‌دهد. آزمایش‌های حساسیت به ایمنی‌درمانی، اثربخشی آن را پیش‌بینی می‌کنند و تحلیل‌های cfDNA و ctDNA با پایش عود پس از درمان، روند درمان را بهینه می‌سازند. این آزمایش‌ها با فردمحور کردن درمان سرطان، امکان دستیابی به نتایج مؤثرتر را فراهم می‌کنند.
مطالعه Roma چیست و چرا اهمیت دارد؟
مطالعه Roma که در 40 مرکز مختلف ایتالیا انجام و در ESMO 2024 ارائه شد، نشان داد چگونه می‌توان هیئت‌های مولکولی تومور (MTKها) را با پروفایل‌سازی جامع ژنومی ادغام کرد تا به انتخاب درمان‌های شخصی‌سازی‌شده سرطان کمک کنند.
- هیئت مولکولی تومور: نام دیگر آن می‌تواند گروه متخصصان باشد. گروهی است که در آن متخصصان رشته‌های مختلف برای ارزیابی پرونده و تعیین مناسب‌ترین درمان فردمحور بیمار گرد هم می‌آیند. این هیئت با توجه ویژه به نتایج آزمایش‌های مولکولی و داده‌های بالینی، تصمیم‌های درمانی را هدایت می‌کند.
- پروفایل‌سازی جامع ژنومی: در واقع همان چیزی است که با نام آزمایش ژنتیکی جامع می‌شناسیم. روش تحلیل ژنتیکی تفصیلی برای شناسایی تغییرات ژنتیکی تومور بیمار است. این تحلیل برای تعیین مؤثرترین گزینه‌های درمانی به کار می‌رود.
گروه متخصصانی که بر اساس آزمایش ژنتیکی تصمیم می‌گرفتند، به پرسش‌های اساسی پرداختند: کدام بیماران باید پروفایل‌سازی شوند، نتایج آزمایش چگونه تفسیر شوند و مناسب‌ترین درمان برای هر مورد چگونه تعیین شود؟ دکتر Andrea Botticelli، مجری پژوهش، می‌گوید با این رویکرد گامی مهم برای بهبود نتایج بیماران برداشته شده است.
دقت در انتخاب درمان فردمحور
مطالعه Roma روی نزدیک به 1800 بیمار دارای تومورهای جامد مختلف، یعنی با منشأ بافت یا اندام، به‌عنوان کارآزمایی تصادفی چندسبدی فاز 2 انجام شد. در پژوهش، بیماران دارای تغییرات مولکولی قابل هدف‌گیری، از نظر درمان هدفمند انتخاب‌شده توسط هیئت مولکولی تومور (TT= targeted treatment) با مراقبت استاندارد مقایسه شدند. در ارزیابی موارد، با آزمایش‌های ژنتیکی پیشرفته مبتنی بر فناوری NGS ، روی نمونه‌های بافت جامد و خون پروفایل‌سازی مولکولی انجام شد.
در مجموع، پس از مشورت با هیئت‌های مولکولی تومور، 400 بیمار به‌طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. 200 بیمار در گروه درمان هدفمند و 200 بیمار در گروه مراقبت استاندارد قرار گرفتند.
نتایج چه معنایی دارند؟
- نقطه پایانی اصلی مطالعه، میزان پاسخ عینی به درمان بود که در گروه درمان هدفمند 17% و در گروه مراقبت استاندارد 9.5% گزارش شد.
- این یافته‌ها نشان می‌دهند رویکرد درمان فردمحور در مقایسه با درمان استاندارد مؤثرتر است.
- میانه بقای بدون پیشرفت بیماری (PFS) نیز در گروه درمان هدفمند 3.7 ماه بود و از گروه درمان استاندارد (2.8 ماه) طولانی‌تر گزارش شد.
- به‌ویژه در ماه 12، میزان بقای بدون پیشرفت 22.3% در برابر تنها 7.5% ثبت شد.
این داده‌ها نشان می‌دهند بیماران دریافت‌کننده درمان هدفمند، در کند کردن پیشرفت سرطان وضعیت بهتری دارند.
بااین‌حال، تفاوت معناداری در بقای کلی دو گروه پیدا نشد. همچنین در 35% بیماران گروه درمان هدفمند، عوارض جدی، به‌ویژه اسهال و عفونت‌های سیستمیک، و در 40% بیماران گروه درمان استاندارد (نوتروپنی و خستگی) عوارض جدی مشاهده شد. تفاوت عوارض به ماهیت متفاوت داروهای استفاده‌شده در دو گروه نسبت داده می‌شود.
نقش هیئت‌های تومور در انکولوژی مولکولی
نوآوری مهم مطالعه Roma، ارزیابی هر بیمار در هیئت‌های مولکولی تومور (MTK) بود. Botticelli می‌گوید MTK علاوه بر یک یا چند تغییر مولکولی قابل هدف‌گیری در هر بیمار، ویژگی‌های بالینی، بافت‌شناسی تومور و سازوکارهای احتمالی مقاومت را نیز در نظر می‌گرفت. این رویکرد یکپارچه ممکن است بر برخی محدودیت‌های مدل‌های پیشین غلبه کند و انتخاب درمان‌های فردمحور مؤثرتری را ممکن سازد.
آینده انکولوژی شخصی‌سازی‌شده: به بررسی جهش اکتفا نکنید
نتایج مطالعه Roma بر ضرورت ایجاد مدل‌های جدید در انکولوژی فردمحور تأکید می‌کنند. راهبردهای درمانی که به‌ویژه بر اساس جهش‌های حساس به درمان شکل می‌گیرند، ممکن است با تسریع دسترسی بیماران، احتمال رسیدن به گزینه‌های مؤثر را افزایش دهند. اما همان‌طور که دکتر Federica Di Nicolantonio از دانشگاه تورین اشاره می‌کند، تمرکز صرف بر درمان‌های مبتنی بر جهش کافی نیست؛ بافت‌شناسی تومور و سایر عوامل بالینی نیز نباید نادیده گرفته شوند.
نتیجه‌گیری: مدیریت مؤثرتر سرطان با درمان‌های شخصی‌سازی‌شده
مطالعه Roma بار دیگر اهمیت رویکردهای فردمحور در درمان سرطان را اثبات کرد. انتخاب مناسب‌ترین درمان با توجه به پروفایل مولکولی بیمار، حتی در سرطان‌های پیشرفته نیز ظرفیت افزایش موفقیت درمان را دارد. توسعه گزینه‌های درمان هدفمند، گامی بزرگ در انکولوژی فردمحور است و می‌تواند در آینده نقش حیاتی در بهبود کیفیت زندگی بیماران داشته باشد.
این مطالعه نقشه راه مهمی برای درک نقش آینده انکولوژی مولکولی و گزینه‌های درمان فردمحور ارائه می‌دهد. یافته‌های مطالعه Roma برای گسترش رویکردهای شخصی‌سازی‌شده در کار بالینی امیدبخش‌اند.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.