Fərdiləşdirilmiş molekulyar onkologiyada mühüm addım – Roma tədqiqatı

Xərçəngdə genetik testlər dövründəyik

Bu gün bir çox xərçəng pasiyentinə və yaxınlarına müalicə zamanı genetik testlərdən danışılır. Bəzən qan, bəzən şiş toxuması nümunələri ilə aparılan bu testlər müxtəlif səbəblərlə istənilir və bu, pasiyentlər arasında çaşqınlıq yarada bilir. Patoloji müayinələrdən daha irəli gedən testlər xərçəngin müalicəsində fərdi yanaşmalar təqdim edir. Bəs genetik testlər nə verir və niyə bu qədər vacibdir? Hansı hallarda istənilir və müalicəyə necə istiqamət verir?

Xərçəng müalicəsindəki yeni inkişaflar fərdiləşdirilmiş müalicələrin xərçəngin biologiyasına uyğun formalaşdırılmasını hədəfləyir. Xüsusilə son illərdə bu yanaşmaların pasiyentlərin həyat keyfiyyətini artırmaqda nə dərəcədə təsirli ola biləcəyi barədə çoxlu tədqiqat aparılır. Roma tədqiqatı bu sahədə mühüm dönüş nöqtəsi hesab olunur və Avropa Klinik Onkologiya Cəmiyyətinin (ESMO) 2024-cü il illik toplantısında təqdim olunmuş nəticələr gələcək müalicə strategiyaları üçün böyük ümid verir.

Xərçəngdə genetik testlər nə verir və niyə bu qədər vacibdir?

Genetik testlər xərçəngin biologiyasını daha yaxşı anlamağa imkan verir və fərdi müalicə seçimlərini müəyyənləşdirməkdə mühüm rol oynayır. Şişdəki genetik dəyişiklikləri aşkarlamaqla hansı müalicələrin daha təsirli ola biləcəyini göstərir. İrsi genetik testlər şəxsin xərçəngə meyilliliyini müəyyənləşdirdiyi halda, genomik profilləmə ilə hədəfli müalicələr tətbiq oluna bilər. Həmçinin şişin mutasiya yükü (TMB) və mikrosatellit qeyri-sabitliyi (MSI) kimi biomarkerlər immunoterapiyaya həssaslığı müəyyən etməyə kömək edir. Beləliklə, pasiyentlər üçün ən uyğun müalicə strategiyaları seçilir və yan təsirlər azalır.

Hansı hallarda istənilir?

Genetik testlər adətən ailəsində xərçəng tarixçəsi olanlara, erkən yaşda xərçəng diaqnozu qoyulanlara, nadir xərçəng növləri olan pasiyentlərə və irəli mərhələli xərçənglərdə istənilir – yəni çox geniş əhatə dairəsində. Məsələn, ailəsində birdən çox birinci dərəcəli qohumda eyni xərçəng növü olan şəxslər irsi genetik meyillilik baxımından araşdırılır. Həmçinin spesifik genetik mutasiyalar aşkar edildikdə onlara yönəlmiş müalicə seçimləri qiymətləndirilir.

Müalicəyə necə istiqamət verir?

Genetik testlər xərçəngin müalicəsində ən təsirli müalicələri müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunur. İrsi mutasiyalar erkən diaqnoz və riskin azaldılması strategiyalarına istiqamət verdiyi halda, şişin genomik profillənməsi hədəfli müalicələrin seçilməsinə imkan verir. İmmunoterapiyaya həssaslıq testləri immunoterapiyaların effektivliyini proqnozlaşdırır, cfDNA və ctDNA analizləri isə müalicədən sonrakı residivi izləyərək müalicə prosesini optimallaşdırır. Bu testlər xərçəng müalicəsini fərdiləşdirərək daha təsirli nəticələr əldə etməyə imkan verir.

Roma tədqiqatı nədir və niyə vacibdir?

İtaliyanın 40 müxtəlif mərkəzində aparılan və ESMO 2024-də təqdim olunan Roma tədqiqatı molekulyar şiş şuralarının (MTK) hərtərəfli genomik profilləmə ilə inteqrasiyasının fərdiləşdirilmiş xərçəng müalicələrini seçməyə necə kömək etdiyini göstərib.

• Molekulyar şiş şurası: Digər adı mütəxəssislər paneli ola bilər. Müxtəlif ixtisaslardan mütəxəssislərin pasiyent üçün ən uyğun fərdiləşdirilmiş müalicəni müəyyən etmək məqsədilə bir araya gələrək klinik halı qiymətləndirdiyi paneldir. Şura xüsusilə molekulyar test nəticələrini və klinik məlumatları nəzərə alaraq müalicə qərarlarına istiqamət verir.
• Hərtərəfli genomik profilləmə: Əslində hərtərəfli genetik test kimi bildiyimiz tətbiqdir. Pasiyentin şişindəki genetik dəyişiklikləri aşkar etmək üçün aparılan ətraflı genetik analiz üsuludur. Bu analiz hansı müalicə seçimlərinin ən təsirli ola biləcəyini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunur.

Genetik testlərə əsasən qərar verən mütəxəssislər panelində hansı pasiyentlərin profillənməli olduğu, test nəticələrinin necə şərh ediləcəyi və hər hal üçün ən uyğun müalicənin necə seçiləcəyi kimi mühüm suallara cavab axtarılıb. Tədqiqata rəhbərlik edən Dr. Andrea Botticelli bu yanaşma ilə pasiyent nəticələrinin yaxşılaşdırılmasında mühüm addım atıldığını bildirir.

Fərdi müalicə seçimində dəqiqlik

Roma tədqiqatı 1800-ə yaxın müxtəlif solid (toxuma/orqan mənşəli) şişi olan pasiyent üzərində aparılmış faza 2 çoxsəbətli randomizə tədqiqat kimi diqqət çəkir. Tədqiqatda hədəflənə bilən molekulyar dəyişiklikləri olan pasiyentlər üçün molekulyar şiş şuralarının seçdiyi hədəfli müalicə (TT= hədəfli müalicə) ilə standart qulluq müqayisə edilib. Halların qiymətləndirilməsində NGS texnologiyasından istifadə edən qabaqcıl genetik testlərlə solid toxuma və qan nümunələri üzərində molekulyar profilləmə aparılıb.

Ümumilikdə molekulyar şiş şuraları ilə müzakirədən sonra 400 pasiyent təsadüfi qaydada iki qrupa ayrılıb. 200 pasiyent hədəfli müalicə qrupuna, 200 pasiyent isə standart qulluq qrupuna daxil edilib.

Nəticələr nə deməkdir?

• Tədqiqatın əsas sonlanma nöqtəsi müalicəyə obyektiv cavab göstəricisi kimi müəyyənləşdirilib və hədəfli müalicə qrupunda 17%, standart qulluq qrupunda isə 9,5% bildirilib.
• Bu nəticələr fərdiləşdirilmiş müalicə yanaşmasının standart müalicədən daha təsirli olduğunu göstərir.
• Proqressiyasız sağqalım (PFS) müddəti də hədəfli müalicə qrupunda median 3,7 ay olmaqla standart müalicə qrupundakından (2,8 ay) daha uzun olub.
• Xüsusilə 12-ci ayda proqressiyasız sağqalım göstəricisi 22,3%-ə qarşı cəmi 7,5% kimi qeydə alınıb.

Bu məlumatlar hədəfli müalicə alan pasiyentlərin xərçəngin irəliləməsini yavaşlatmaq baxımından daha üstün vəziyyətdə olduğunu göstərir.

Bununla yanaşı, iki qrup arasında ümumi sağqalım göstəricisində əhəmiyyətli fərq tapılmayıb. Həmçinin hədəfli müalicə qrupundakı pasiyentlərin 35%-ində ciddi yan təsirlər (xüsusilə ishal və sistemik infeksiyalar), standart müalicə qrupundakıların isə 40%-ində (neytropeniya və yorğunluq) ciddi yan təsirlər müşahidə olunub. Yan təsirlər arasındakı fərq hər iki qrupda istifadə olunan dərmanların fərqli quruluşu ilə əlaqələndirilir.

Molekulyar onkologiyada şiş şuralarının rolu

Roma tədqiqatındakı mühüm yenilik hər pasiyentin molekulyar şiş şurasında (MTK) qiymətləndirilməsi olub. Botticelli bildirir ki, MTK hər pasiyentdə bir və ya daha çox hədəflənə bilən molekulyar dəyişikliklə yanaşı klinik xüsusiyyətləri, şiş histologiyasını və potensial müqavimət mexanizmlərini nəzərə alıb. Bu inteqrə yanaşma əvvəlki modellərdəki bəzi məhdudiyyətləri aşa və daha təsirli fərdiləşdirilmiş müalicələrin seçilməsinə imkan verə bilər.

Fərdiləşdirilmiş onkologiyanın gələcəyi: yalnız mutasiyaya baxmaqla kifayətlənməyin

Roma tədqiqatının nəticələri fərdiləşdirilmiş onkologiyada yeni modellərin yaradılmalı olduğunu vurğulayır. Xüsusilə müalicəyə həssas mutasiyalara əsaslanan strategiyalar pasiyentlərin çıxışını sürətləndirərək təsirli müalicə seçimlərinə çatma ehtimalını artıra bilər. Lakin Turin Universitetindən Dr. Federica Di Nicolantonionun bildirdiyi kimi, yalnız mutasiya əsaslı müalicələrə yönəlmək kifayət deyil; şiş histologiyası və digər klinik amillər də nəzərdən qaçırılmamalıdır.

Nəticə: fərdiləşdirilmiş müalicələrlə xərçəngin daha təsirli idarə olunması

Roma tədqiqatı xərçəngin müalicəsində fərdiləşdirilmiş yanaşmaların əhəmiyyətini bir daha sübut edib. Pasiyentlərin molekulyar profilləri nəzərə alınaraq ən uyğun müalicənin seçilməsi hətta irəli mərhələli xərçənglərdə müalicə uğurunu artırmaq potensialı daşıyır. Hədəfli müalicə seçimlərinin inkişafı fərdiləşdirilmiş onkologiyada böyük addımdır və gələcəkdə pasiyentlərin həyat keyfiyyətini artırmaqda mühüm rol oynaya bilər.

Bu tədqiqat molekulyar onkologiyanın və fərdiləşdirilmiş müalicə seçimlərinin gələcək rolunu anlamaq üçün mühüm yol xəritəsi təqdim edir. Roma tədqiqatının nəticələri klinik praktikada fərdiləşdirilmiş yanaşmaların geniş yayılmasına ümid verir.