جدال بر سر تقدم در بیهوشی با اتر – اندوه‌بارترین مجموعه زندگی‌نامه‌های پزشکی مدرن
در این مقاله
بیماری که در 16 اکتبر 1846 در بوستون آرام شد، چهار مخترع رقیب و یک رسوایی ثبت اختراع
صبح جمعه 16 اکتبر 1846، در آمفی‌تئاتر Massachusetts General Hospital در بوستون — در آن اتاق عمل با گنبد نیم‌کره‌ای که امروز به نام Ether Dome شناخته می‌شود — از گردن یک نقاش ساختمان اهل بوستون به نام Edward Gilbert Abbottبا ایجاد برشی به طول سه اینچ، یک تومور عروقی برداشته شد. جراح، دکتر John Collins Warrenبود؛ و اتر را یک دندان‌پزشک محلی به نام William T.G. Mortonتجویز می‌کرد. بیمار در تمام طول عمل حتی یک صدا هم از خود درنیاورد؛ وقتی بیدار شد، به یاد نمی‌آورد چه اتفاقی افتاده است. Warren رو به پزشکان و دانشجویان شکاک نشسته در آمفی‌تئاتر کرد و یکی از پرنقل‌ترین جمله‌های تاریخ پزشکی مدرن را گفت: «آقایان، این حقه نیست.» ("Gentlemen, this is no humbug.") تاریخ‌نگاران پزشکی این روز را «روز اتر» نامیدند؛ و شماره مورخ 17 اکتبر 1846 نشریه Scientific Americanنخستین خبر سراسری جهان در معرفی بیهوشی را منتشر کرد. اگر داستان همین‌جا پایان می‌یافت، تاریخی بی‌لکه بود. اما پایان نیافت. زیرا درست چهار سال و شش ماه و شانزده روز پیش ازنمایش Morton در MGH، در شهر کوچک جفرسون، جورجیا، پزشکی روستایی به نام دکتر Crawford W. Long توموری کیستیک را از گردن دانشجویی به نام James Venable، پس از بیهوش کردن او با بخار اتر، بدون درد برداشته بود. 30 مارس 1842. همچنین دو سال پیش از نمایش Morton در MGH، در دسامبر 1844، دندان‌پزشک اهل هارتفورد Horace Wells دندان آسیای خودش را تحت تأثیر نیتروز اکسید (گاز خنده) بدون درد کشیده بود. و کسی که استفاده از اتر را به Morton پیشنهاد داد، شیمی‌دان و فیزیک‌دان بوستونی Charles T. Jacksonبود. چهار مرد، چهار ادعای «من کشف کردم»، یک حق ثبت اختراع (شماره 4848، 12 نوامبر 1846)، پیشنهادی به کنگره آمریکا برای جایزه‌ای به مبلغ 200.000 دلارکه هرگز اعطا نشد، دهه‌ها نزاع قضایی، از دست رفتن اعتبار حرفه‌ای و پایان‌های تراژیکی که سه نفر از چهار نفر را از پا درآورد. در این مقاله، سویه تاریک پشت داستان درخشان تولد بیهوشی — اندوه‌بارترین مجموعه زندگی‌نامه‌های تاریخ پزشکی مدرن — را بررسی می‌کنیم.
گالری مخترعان: چهار آمریکایی، چهار ادعا
Crawford Williamson Long
Horace Wells
William Thomas Green Morton
Charles Thomas Jackson
یک پزشک روستایی و هفت سال سکوت او
داستان Crawford Long تصویری از طبابت رایج در آمریکای روستاییِ میانه قرن 19 است. پس از دریافت مدرک MD از دانشگاه پنسیلوانیا در 1839، به مدت 18 ماه دوره‌های چرخشی جراحی را در بیمارستان Bellevue نیویورک گذراند؛ سپس به زادگاهش جورجیا بازگشت و در 1841 در جفرسون، شهرستان جکسون، مطب کوچکی گشود. شهر 700 نفر جمعیت داشت؛ مطب او به مرکزی اجتماعی برای گردهمایی مردان شهر نیز تبدیل شد.
در میان جوانان آمریکایی آن دوره، سرگرمی محبوبی وجود داشت: ether frolic و nitrous oxide party. افرادی که اتر یا نیتروز اکسید استنشاق می‌کردند، می‌خندیدند و می‌رقصیدند؛ حتی اگر بعضی از صندلی می‌افتادند و کبود می‌شدند، دردی احساس نمی‌کردند. خود Long نیز از شرکت‌کنندگان همیشگی این مهمانی‌ها بود؛ یک شب پس از افتادن، روز بعد از دیدن کبودی‌های بازوانش شگفت‌زده شد — چون افتادن را به یاد نمی‌آورد و هنگام افتادن هم درد نداشت.
این مشاهده او را به یک فرضیه رساند: اگر اتر درد را موقتاً از بین می‌برد، آیا می‌توان از آن هنگام جراحی استفاده کرد؟
مطب Crawford Long · روز نخست واقعیِ بیهوشی‌شناسی مدرن
بیمار: James M. Venable، دانشجویی 21 ساله. دو تومور کیستیک عروقی در گردن؛ هر دو نیازمند برداشتن جراحی هستند. Venable از جراحی می‌ترسد و عمل را سال‌ها به تعویق انداخته است. Long پیشنهاد امتحان اتر را به او می‌دهد — هزینه 2 دلار.
Venable می‌پذیرد. Long حوله‌ای آغشته به اتر سولفوریک را مقابل صورت بیمار نگه می‌دارد. پس از چند دقیقه، Venable بیهوش می‌شود. Long با چاقوی جراحی برش می‌زند و کیست نخست را خارج می‌کند. کل عمل چند دقیقه طول می‌کشد. Venable پس از بیدار شدن «دکتر، چه وقت شروع می‌کنید؟» می‌پرسد.
سه شاهد واقعه را تأیید می‌کنند. Long در چهار سال بعد، دست‌کم در نه مورد دیگر از اتر استفاده می‌کند — سایر برداشت‌های جراحی، قطع انگشت و حتی زایمان دوم همسرش Caroline در 1845. در همه موارد موفق است.
اما Long منتشر نمی‌کند. چرا؟ چون به‌عنوان پزشکی در یک شهر کوچک، به مشاهدات خودش اعتماد ندارد؛ فکر می‌کند «شاید عوامل دیگری وجود داشته باشد»؛ می‌خواهد منتظر موارد بیشتری بماند و نمی‌داند چگونه به جامعه علمی دسترسی پیدا کند. هیچ ارتباطی با مجلات بزرگ پزشکی بوستون و نیویورک ندارد.
Long خاموش ماند — در مجموع هفت سال. این سکوت، تنها علت از دست رفتن به‌رسمیت‌شناسی تقدم او خواهد شد.
یک دندان‌پزشک، یک نمایش گاز خنده، یک دندان آسیا
Horace Wells دندان‌پزشکی اهل هارتفورد بود که در 1815 به دنیا آمده بود (همان سال تولد Crawford Long). در بوستون دندان‌پزشکی آموخته بود؛ در 1836 در هارتفورد مطب گشود. در 1843 به بوستون رفت و شراکتی کوتاه با دندان‌پزشکی جوان به نام William T.G. Morton آغاز کرد؛ شراکت شش ماه دوام آورد و سودی نداشت. Morton در بوستون ماند، Wells به هارتفورد بازگشت. این شراکت بذر جدالی را در خود داشت که ده سال بعد رخ خواهد داد.
شامگاه سه‌شنبه 10 دسامبر 1844، Wells همراه همسرش Elizabeth در یک Grand Exhibitionدر Hartford Union Hall شرکت کرد. بر صحنه، هنرمند دوره‌گرد Gardner Quincy Colton حضور داشت؛ Colton که دانشجوی پزشکی ناموفقی بود، با نمایش‌های عمومی «laughing gas»، یعنی نیتروز اکسید (N₂O)، امرار معاش می‌کرد. داوطلبان به صحنه دعوت می‌شدند، گاز را استنشاق می‌کردند و سپس با رقص و خنده و حتی کشتی گرفتن با یکدیگر، تماشاگران را سرگرم می‌کردند.
یکی از داوطلبانی که آن شب روی صحنه رفت، فروشنده‌ای به نام Samuel Cooley بود. تحت تأثیر گاز، هنگام پایین آمدن از صحنه تلاش کرد از روی نیمکتی بپرد؛ پایش به‌شدت زخمی و خون‌آلود شد. اما هنگام آسیب دیدن هیچ دردی احساس نکرد — Wells این را از میان تماشاگران دید.
دندان آسیای خود Wells · لحظه تولد بیهوشی مدرن دندان‌پزشکی
Wells تمام شب نخوابید. نزدیک صبح تصمیمی گرفت: دندان آسیای خودش پوسیده بود و باید کشیده می‌شد. اگر نیتروز اکسید جلوی درد جراحی را می‌گرفت، آن را در دهان خودش امتحان می‌کرد.
صبح Colton را به مطب خودش فراخواند؛ همچنین همکار و دوستش Dr. John Mankey Riggsرا دعوت کرد (Riggs بعدها یکی از بنیان‌گذاران پریودنتولوژی خواهد شد). Colton نیتروز اکسید را از بادکنک گازی که آورده بود به صورت Wells رساند؛ Wells بیهوش شد. Riggs دندان آسیای پوسیده Wells را به‌سرعت کشید.
Wells بیدار شد. دندان خون‌آلود را دید. دهانش درد نداشت. «این دوران تازه‌ای در بیهوشی است!» یا، به نقل مشهور، "A new era in tooth-pulling!" فریاد زد. جمله مشهور او: «حتی به اندازه یک سوزن زدن هم نبود.»
هفته‌های بعد برای Wells سرشار از پیروزی بود. نیتروز اکسید را به دندان‌پزشکان و پزشکان هارتفورد معرفی کرد و دندان پانزده بیمار را بدون درد کشید. یکی از آخرین حلقه‌های این داستان به بوستون می‌رسید — شریک سابقش Morton در بوستون این خبر را شنید و Wells را به Massachusetts General Hospitalبرای یک نمایش عمومی دعوت کرد. Wells پذیرفت.
در ژانویه 1845Wells به بوستون رفت. در MGH، در برابر دانشجویان جراحی Warren، دندان آسیای یک دانشجوی پزشکی را تحت تأثیر نیتروز اکسید کشید. اما اشتباهی کرد: گاز را زود قطع کرد و به مدت کافی به بیمار نرساند. پیش از آنکه بیمار کاملاً بیهوش شود، Wells شروع به کشیدن دندان کرد؛ بیمار از درد فریاد زد. دانشجویان و پزشکان تماشاگر فریاد زدند: «Humbug! تقلب!» Wells با اعتبار حرفه‌ای کاملاً درهم‌شکسته به هارتفورد بازگشت.
در واقع بیمار بعدها خواهد گفت «کمی احساس کردم، اما حتی به یاد نمی‌آوردم». گاز اثر کرده بود، اما نه به‌طور کامل. آن اشتباه یک‌دقیقه‌ای به تمام حرفه Wells پایان داد.
صحنه William Morton: پیروزی و حق ثبت اختراع
پس از ناکامی Wells در 1845، حرفه Morton در بوستون به مسیر دیگری رفت. بهار 1844، به‌عنوان شاگرد شیمی Charles T. Jackson درس خواندن را آغاز کرده بود؛ Jackson فارغ‌التحصیل دانشکده پزشکی هاروارد و شیمی‌دان، فیزیک‌دان و زمین‌شناس آموزش‌دیده در پاریس بود. در درس‌ها، Jackson درباره آثار عصبی اتر — به‌ویژه انسداد غیرمستقیم عصبی — صحبت کرد. صبح 30 سپتامبر 1846، وقتی به مطب Morton آمد، پیشنهاد مشخص‌تری به او داد: برای درد موضعی بیماران دندان‌پزشکی از اتر سولفوریک خالص استفاده کن.
شامگاه همان روز — چهارشنبه 30 سپتامبر 1846 — Morton دندان آسیای یک معلم موسیقی به نام Eben Frost را با اتر بدون درد کشید. گواهی کتبی Frost بعدها به‌صورت آگهی در مطبوعات منتشر خواهد شد. این نخستین مورد موفق و مستند در عمل مدرن بیهوشی دندان‌پزشکی است.
Morton سریع اقدام کرد. پیشنهاد کتبی‌ای برای دکتر John Collins Warren در MGH فرستاد: «ترکیب تازه‌ای کشف کرده‌ام؛ درد جراحی را از بین می‌برد؛ پیشنهاد می‌کنم آن را در یک مورد عمومی آزمایش کنید.» Warren پذیرفت.
Edward Gilbert Abbott · برداشت تومور گردن · "Gentlemen, this is no humbug"
بیمار: Edward Gilbert Abbott، 24 ساله، نقاش ساختمان اهل بوستون. یک تومور عروقی به طول سه اینچ در ناحیه زیر فک، سمت چپ گردن. جراحی لازم است.
جمعیت گردآمده در آمفی‌تئاتر: دانشجویان، پزشکان و مدیران بیمارستان از جامعه پزشکی بوستون. همه شکاک‌اند. از ناکامی Wells در 1845 خبر دارند؛ نسبت به آنچه «Yankee gas trick» نامیده می‌شود، محتاط‌اند.
Morton دیر رسید — ده دقیقه تأخیر، چون سامانه‌ای از محفظه شیشه‌ای + اسفنج که خودش طراحی کرده بود (Morton's ether inhaler)، در آخرین لحظه آماده می‌شد. تنش در سالن بالا می‌رود. Warren به ساعتش نگاه کرد: «گمان می‌کنم دکتر Morton گرفتار است."
Morton آمد. اتر را به Abbott رساند. ظرف چند دقیقه Abbott بیهوش شد. Warren چاقوی جراحی را بالا برد و برش زد. تومور را برداشت. عمل حدود پنج دقیقه طول کشید. Abbott هیچ صدایی از خود درنیاورد.
Abbott بیدار شد. پرسیدند: «چه احساس کردید؟» «انگار گردنم را خاراندند. دردی نبود."
Warren رو به دانشجویان و پزشکان آمفی‌تئاتر کرد: «آقایان، این حقه نیست.» ("Gentlemen, this is no humbug.") سالن در سکوت خالی شد. بیهوشی‌شناسی مدرن آغاز شده بود.
شماره مورخ 17 اکتبر 1846 نشریه Boston Daily Journal خبر را منتشر کرد؛ همان روز Scientific American خبر سراسری را چاپ کرد. خبر عمل با کشتی‌های بخار از اقیانوس اطلس گذشت؛ دو ماه بعد، در میانه دسامبر، به لندن رسید. در 21 دسامبر 1846Robert Liston (روز 77) نخستین عمل بریتانیا تحت بیهوشی با اتر را انجام خواهد داد.
خطای اخلاقی بزرگ Morton
Morton پس از موفقیت 16 اکتبر 1846، تصمیم غیرمنتظره‌ای گرفت: ثبت اختراعِ کشف خود. نه خود اتر، بلکه ترکیب را با نام «Letheon» — اتر + روغن پرتقال — ثبت کرد (حق ثبت اختراع شماره 4848، 12 نوامبر 1846). درخواست ثبت به‌گونه‌ای تنظیم شد که سهم حق امتیاز Jackson برابر 10% باشد.
این اقدام در جامعه پزشکی بوستون رسوایی آفرید. پزشکان گفتند او از اخلاق بقراطی فاصله گرفته است؛ ثبت اختراع یک ترکیب پزشکی و عرضه آن به پزشکان دیگر در ازای مجوز، مانع به‌اشتراک‌گذاری یک مسکن همگانی می‌شد. پزشکان برجسته بوستون Morton را محکوم کردند؛ جراحان MGH استفاده از Letheon را نپذیرفتند؛ حق ثبت اختراع به‌سرعت عملاً بی‌اثر شد، زیرا همه دریافتند «Letheon» اتر خالص است.
⚖ حق ثبت اختراع شماره 4848 — فروپاشی اخلاقی
درخواست ثبت اختراع Morton یکی از نقاط عطف تاریخ اخلاق پزشکی دانسته می‌شود. فروپاشی عملی حق ثبت اختراع چند دقیقه طول کشید — تحلیل‌های شیمی‌دانان اتر را قبلاً ترکیبی خالص معرفی کرده بود — اما آسیب آن ماندگار شد. از آن روز، حرفه Morton در دعواهای ثبت اختراع، لابی‌گری در کنگره، نشریات جعلی و باتلاق بدهی فرسوده شد.
این پرونده یکی از خاستگاه‌های اصل زیر در اخلاق پزشکی مدرن باقی می‌ماند: «نمی‌توان هر ترکیبی را که یک نیاز بالینی فراگیر را برطرف می‌کند، ثبت اختراع کرد». ثبت اختراع داروها امروز بسیار پیچیده‌تر و منظم‌تر است؛ اما خطای Letheonِ Morton نقش روشنی در جاافتادن این انتظار در فرهنگ پزشکی غرب داشت که کشف پزشکی باید یک دارایی عمومی باشد.
سکوت هفت‌ساله Long شکست
در دسامبر 1846، در Medical Examinerسرمقاله‌ای درباره حق ثبت اختراع و «کشف» Morton منتشر شد. این نوشته سرانجام به جورجیا، به مطب Crawford Long رسید. Long هنگام خواندن مجله خشکش زد: فرد دیگری کار Long در 1842 را به نام خودش اعلام می‌کرد.
اما Long باز هم کند عمل کرد. دو سال دیگر منتظر ماند. سپس در دسامبر 1849، یافته‌هایش را در نشست Medical College of Georgia در آگوستا، جورجیا (بعدها Georgia Health Sciences University)، ارائه داد؛ همان ماه مقاله‌ای طولانی در Southern Medical and Surgical Journalمنتشر کرد. شهادت‌های کتبی James Venable و دیگر بیمارانش را ضمیمه کرد.
این مقاله که هفت سال بعد تقدم زمانی را ثابت کرد، آغاز یک بحث دانشگاهی ماندگار نیز بود. در دوران زندگی Long، جدال به نفع او پایان نیافت — Long پول نمی‌خواست، فقط به‌رسمیت‌شناخته‌شدن می‌خواست، اما آن هم حاصل نشد. وقتی Charles Jackson در 1854 به آتنز رفت، به Long گفت: «در تقدم زمانی تو جلو هستی؛ اما در تقدم انتشار، ما جلو هستیم.» این جمله خلاصه سیاست علم مدرن است: نه اینکه چه کسی زودتر انجام داد، بلکه چه کسی زودتر منتشر کرد.
جایزه‌ای که هرگز اعطا نشد
در 1847، پزشکان و جراحان بوستون دادخواستی به کنگره آمریکا ارائه کردند: به مخترع واقعی بیهوشی جراحی جایزه‌ای فدرال داده شود. دادخواست بی‌نتیجه ماند. خود Morton شخصاً به کنگره درخواست داد؛ 200.000 دلار طلب کرد — مبلغی عظیم با ارزش پول آن زمان، معادل 7-8 میلیون دلار امروز.
دو طرح قانونی جداگانه در سه دوره کنگره ارائه شد؛ هیچ‌یک تصویب نشد. زیرا درباره اینکه جایزه به چه کسی داده شود، توافق نبود: Morton؟ Jackson؟ Elizabeth، بیوه Wells؟ Long؟ حامیان همه آنها در راهروهای کنگره لابی می‌کردند و یکدیگر را تخریب می‌کردند. جدال بر سر تقدم علمی به بن‌بستی سیاسی تبدیل شد و بدون اعطای جایزه به هیچ طرفی پایان یافت.
اندوه‌بارترین مجموعه زندگی‌نامه‌های تاریخ پزشکی مدرن
سی سال پس از کشف بیهوشی برای سه نفر از چهار مخترع دوره‌ای ویرانگر بود. چهار تراژدی، به چهار شکل متفاوت:
📜 پایان زندگی چهار مخترع
- Horace Wells — 24 ژانویه 1848، خودکشی، در 33 سالگی. سه سال افول حرفه‌ای در هارتفورد پس از ناکامی MGH در 1845. زمستان 1847-48 به نیویورک رفت؛ هنگام آزمایش با اسید سولفوریک و مواد شیمیایی دیگر، به کلروفرم وابسته شد. در 21 ژانویه 1848 به دو زن اسید سولفوریک پرتاب کرد (تحت توهمات ناشی از کلروفرم)؛ بازداشت شد. در نیویورک، در زندان Tombs، روز 24 ژانویه 1848 کلروفرم استنشاق کرد و شریان رانی خود را با تیغ برید. همسرش Elizabeth همان روز به نیویورک رسیده بود؛ جسد شوهرش را یافت. دو سال پس از روز اتر بود.
- William T.G. Morton — 15 ژوئیه 1868، انسداد عروق مغزی، در 48 سالگی. رسوایی ثبت اختراع، مبارزات لابی‌گری در کنگره، آسیب به اعتبار در دادگاه‌ها؛ ورشکستگی. همسر و پنج فرزندش را به‌سختی تأمین می‌کرد. مزرعه‌اش در ماساچوست به بانک رسید. یک بعدازظهر گرم ژوئیه برای کار به نیویورک رفت؛ دچار بحران فشارخون شد، نزدیک سنترال پارک در منهتن از کالسکه پیاده شد، از شدت گرما با صورت به درون برکه شهری پرید و بیهوش بیرون آورده شد؛ دو روز بعد در بیمارستان St. Luke's بر اثر انسداد عروق مغزیدرگذشت.
- Charles T. Jackson — 28 اوت 1880، McLean Asylum، در 75 سالگی. مردی که بر سر سه تقدم علمی جداگانه جنگیده بود: تلگراف (Samuel Morse)، زمین‌شناسی (William Beaumont) و بیهوشی (Morton). در 1873 دچار فروپاشی روانی شد؛ روایت می‌گوید در کنار قبر Morton در گورستان Mount Auburn گرفتار بحران شد. هفت سال باقی‌مانده را در Somerville McLean Asylum(امروز McLean Hospital، بلمونت، MA) گذراند. با هوشیاری تیره و مختل درگذشت.
- Crawford W. Long — 16 ژوئن 1878، سکته مغزی هنگام انجام زایمان، در 62 سالگی. نیم‌قرن طبابت روستایی در آتنز، جورجیا. زندگی درستکارانه، باوقار و آرام. پس از مقاله 1849، تقدم Long در جامعه پزشکی آمریکا به‌تدریج شناخته شد؛ جراحانی مانند Joseph M. Marion Sims به نفع او مطلب منتشر کردند. هنگام انجام یک زایمان دچار سکته مغزی شد؛ «اول به بچه رسیدگی کنید، بعد به مادر» گفت و کنار بیمار خود درگذشت. مادر و کودک زنده ماندند. تنها پایان آرام در میان آن چهار نفر.
🗿 BOSTON PUBLIC GARDEN — ETHER MONUMENT (1868)
در 1868 — سال مرگ Morton — در Boston Public Garden، کنار ورودی Beacon Street، نخستین یادمان عمومی جهان برای یک کشف پزشکی برپا شد. ستون گرانیتی 12 متری معروف به Ether Monument، با چهار لوح برجسته و پیکره «سامری نیکوکار» بر فراز آن.
ویژگی یادمان این است که نام هیچ مخترعی را بر خود ندارد. زیرا اهداکنندگان — به رهبری بازرگان بوستونی Thomas Lee — نتوانستند به توافق برسند: Morton؟ Jackson؟ Wells؟ Long؟ یادمان بی‌نام ساخته شد. تصمیمی هم سخاوتمندانه و هم خردمندانه بود: «کشف بیهوشی را گرامی می‌داریم، نه مخترع آن را.» مخترعان را به داوری تاریخ سپردند.
یادمان هنوز پابرجاست. Oliver Wendell Holmes Sr. — پزشک بوستونی که در 1846 اصطلاح «anesthesia» را پیشنهاد کرده بود — این نوشته را برای یادمان پیشنهاد داد: «به خداوند، که رهایی از درد را به بشریت هدیه کرد."
رسیدن خبر بیهوشی به پزشکی عثمانی
پس از صحنه 16 اکتبر 1846، عبور بیهوشی با اتر از اقیانوس اطلس دو ماه طول کشید (Liston، لندن، 21 دسامبر 1846)؛ گسترش به دیگر پایتخت‌های بزرگ اروپا سه تا شش ماه دیگر زمان برد؛ و رسیدن خبر به استانبول حدود یک سال و نیم طول کشید. Tıphane-i Âmire (روز 75) — مدرسه پزشکی مدرن عثمانی که Mustafa Behçet Efendi در 14 مارس 1827 گشوده بود — در بهار 1848 پیوسته مجلات پزشکی اروپا را دنبال می‌کرد؛ اخبار اتر و کلروفرم در نشست‌های علمی Tıphane بررسی شد.
در استانبول، نخستین عمل مستند تحت بیهوشی با اتر در اواخر 1847 انجام شد؛ جراح به احتمال زیاد استاد ارشد اتریشی Tıphane-i Âmire، Dr. Karl Ambros Bernard بود. در مطبوعات ترکی‌زبان، نخستین بار اوایل 1848 از بیهوشی سخن گفته شد. ظرف چند سال، اتر در بخش‌های پزشکی Galatasaray Sultanisi و بیمارستان‌های نظامی وارد کاربرد روزمره شد.
چهره بنیان‌گذار جراحی مدرن ترکیه، Cemil Topuzlu Paşa (1866-1958) (روز 92)، 20 سال پس از روز اتر به دنیا آمد. هنگام آموزش در پاریس در دهه 1880، جراحی مدرن با کاربرد معمول اتر و کلروفرم را آموخت؛ سپس در برلین و وین کار کرد و پس از بازگشت به ترکیه، سرعت آناتومیک Liston + ضدعفونی Lister + بیهوشی Morton-Long-Wells — هر سه — را به مدرسه پزشکی آورد. بیهوشی عمومی که امروز در جراحی مدرن ترکیه به هر بیمار داده می‌شود، ریشه در صحنه بوستونِ 16 اکتبر 1846 دارد.
🔗 خطوط متقاطع تاریخ بیهوشی
🔍 اطلاعات تأییدشده در این مقاله
- Crawford W. Long: تولد: 1 نوامبر 1815، دنیلزویل، GA — مرگ: 16 ژوئن 1878، آتنز، GA. 30 مارس 1842: برداشت تومور کیستیک گردن James Venable، جفرسون، GA. MD دانشگاه پنسیلوانیا، 1839؛ دوره تخصص در Bellevue Hospital. انتشار در 1849 در Southern Medical and Surgical Journal .
- Horace Wells: تولد: 21 ژانویه 1815، هارتفورد، VT — مرگ: 24 ژانویه 1848، زندان Tombs نیویورک (خودکشی). 10 دسامبر 1844: نمایش Gardner Quincy Colton در Hartford Union Hall؛ 11 دسامبر 1844: کشیدن دندان آسیای خودش (Dr. John M. Riggs). ژانویه 1845: نمایش ناموفق در MGH.
- William T.G. Morton: تولد: 9 اوت 1819، چارلتون، MA — مرگ: 15 ژوئیه 1868، شهر نیویورک. 30 سپتامبر 1846: بیهوشی دندان‌پزشکی با اتر برای Eben Frost؛ 16 اکتبر 1846: Edward Gilbert Abbott، MGH Ether Day؛ 12 نوامبر 1846: حق ثبت اختراع شماره 4848 (Letheon). شریک سابق Wells (1843)؛ شاگرد شیمی Jackson (1844).
- Charles T. Jackson: تولد: 21 ژوئن 1805، پلیموث، MA — مرگ: 28 اوت 1880، McLean Asylum، سامرویل، MA. Harvard MD، آموزش در پاریس. جدال‌های تقدم: تلگراف با Morse، زمین‌شناسی با Beaumont، بیهوشی با Morton.
- Edward Gilbert Abbott: نقاش ساختمان بوستونی، 24 ساله، تومور عروقی گردن در ناحیه زیر فک.
- John Collins Warren: جراح ارشد MGH، جراح عمل 16 اکتبر 1846. نقل‌قول «Gentlemen, this is no humbug».
- حق ثبت اختراع شماره 4848: 12 نوامبر 1846، «Letheon» (اتر + روغن پرتقال). فروپاشی عملی بلافاصله رخ داد.
- جایزه کنگره به مبلغ 200.000 $: در سه دوره جداگانه کنگره پیشنهاد شد؛ هیچ‌یک تصویب نشد. دادخواست پزشکان بوستون در 1847 بی‌نتیجه ماند.
- Boston Public Garden Ether Monument: 1868، ورودی Beacon Street، 12 متر گرانیت، طراحی بی‌نام. اهدای Thomas Lee.
- Oliver Wendell Holmes Sr.: در 1846 اصطلاح «anesthesia» را پیشنهاد داد.
- 30 مارس، Doctors' Day: 1933: اعلام محلی در ویندر، GA؛ 1991: رسمیت‌بخشی ملی توسط رئیس‌جمهور George H.W. Bush.
- James Young Simpson: 1847: کشف کلروفرم در ادینبرو.
- Karl Ambros Bernard: استاد ارشد اتریشی Tıphane-i Âmire، نخستین عمل با اتر در استانبول در 1847-48.
James Young Simpson و کلروفرم — ادینبرو 1847، آزمایشی در مهمانی شام و تولد بیهوشی مامایی
هنگامی که خبرهای اتر از آمریکا به بریتانیا و اروپا می‌رسید، متخصص مامایی اهل ادینبرو، Sir James Young Simpson (1811-1870)، معایب عملی اتر را مشاهده کرد (اثر آهسته، بوی ماندگار، تهوع پس از عمل) و در پی جایگزین بود. شامگاه 4 نوامبر 1847، در مهمانی شام در خانه‌اش در Queen Street 52، ادینبرو، سه ماده شیمیایی را روی مهمانانش و خودش امتحان کرد. سومی — کلروفرم — همه را ناگهان بیهوش کرد. وقتی Simpson بیدار شد، تاریخ پزشکی پیرامون او تغییر کرده بود. فردا تمام این داستان را بررسی خواهیم کرد — از جمله دریافت کلروفرم توسط Queen Victoria هنگام تولد شاهزاده Leopold در 1853 و شکستن تابوی بیهوشی مامایی.
یادداشت نویسنده: نقل‌قول Crawford Long در این مقاله اقتباسی مفهومی است که از مقاله او در 1849 در Southern Medical and Surgical Journal گردآوری شده؛ متن اصلی انگلیسی در آرشیوهای Linda Hall Library و Smithsonian موجود است. خودکشی تراژیک Horace Wells یکی از تکان‌دهنده‌ترین لحظه‌های زندگی‌نامه‌ای تاریخ بیهوشی است؛ امروز یادمان Wells در Bushnell Park هارتفورد، نماد اعاده اعتبار حرفه‌ای او پس از مرگ است. سنگ قبر Morton در ماساچوست کتیبه‌ای دارد که دوستش Henry Jacob Bigelow نوشته است: "Inventor and Revealer of Anaesthetic Inhalation — by whom pain in surgery was averted and annulled — since whom Science has control of pain." این جمله تقدم را بی‌ابهام مشخص می‌کند — اما جدال را پایان نمی‌دهد. در روز 89، شیمی و فارماکولوژی اتر؛ در روز 92، سنت جراحی مدرن ترکیه از مسیر Cemil Topuzlu Paşa؛ و در روز 110، ماستکتومی رادیکال William Halsted به‌تفصیل بررسی خواهد شد.
منابع و مطالعه بیشتر
- Long CW. An account of the first use of sulphuric ether by inhalation as an anaesthetic in surgical operations. Southern Medical and Surgical Journal، دسامبر 1849;5:705-713. (مقاله بنیادینی که Long در آن موارد 1842 خود را منتشر کرد.)
- Bigelow HJ. Insensibility during surgical operations produced by inhalation. Boston Medical and Surgical Journal 1846;35:309-317. (نخستین انتشار پزشکیِ نمایش Ether Day توسط Morton.)
- Welch WH. A consideration of the introduction of surgical anaesthesia: an address delivered at the Massachusetts General Hospital on the 62nd anniversary of Ether Day. The Boston Medical and Surgical Journal 1908;159:309-321. (ارزیابی نهایی گذشته‌نگر Welch در 16 اکتبر 1908.)
- Sims JM. The discovery of anaesthesia. The Virginia Medical Monthly 1877;4:81-100. (مقاله‌ای که در 1877 نخستین بار تقدم Long را به بحث ملی تبدیل کرد.)
- Fenster JM. Ether Day: The Strange Tale of America's Greatest Medical Discovery and the Haunted Men Who Made It. New York: HarperCollins, 2001. (جامع‌ترین گردآوری مدرن داستان چهار مخترع.)
- Hektoen International. The "Ether Controversy". 2021. (مرور خلاصه جدال بر سر تقدم بیهوشی.)
- New Georgia Encyclopedia. Crawford Long (1815-1878). (منبع رسمی زندگی‌نامه Long.)
- Linda Hall Library. Crawford Long, Horace Wells, Ether Dome — مجموعه زندگی‌نامه Scientist of the Day، 2023-2025. (خلاصه دانشگاهی زندگی‌نامه.)
- Smithsonian National Museum of American History. Morton Family Collection (NMAH.AC.0118). (آرشیو شخصی Morton؛ نامه‌ها، اسناد ثبت اختراع، مدارک قضایی.)
- Pernick MS. A Calculus of Suffering: Pain, Professionalism, and Anesthesia in Nineteenth-Century America. New York: Columbia University Press, 1985. (تحلیل جامعه‌شناختی کلاسیک تاریخ بیهوشی آمریکا.)
- Wolfe RJ. Tarnished Idol: William Thomas Green Morton and the Introduction of Surgical Anesthesia. San Anselmo, CA: Norman Publishing, 2001. (جامع‌ترین زندگی‌نامه درباره سقوط شخصی و اخلاقی Morton.)
- Massachusetts General Hospital Archives. Ether Dome historical records, October 16, 1846 operation log. Boston, MA. (سوابق MGH درباره عمل 16 اکتبر 1846.)
- انجمن بیهوشی‌شناسی و احیای ترکیه (TARD). Türkiye'de anestezi tarihi — Tıphane-i Âmire'den Cumhuriyet dönemine. Ankara: انتشارات TARD، مجموعه 2018.
این مقاله روز 78 مجموعه تاریخ سرطان در 365 روز است. جدال بر سر تقدم بیهوشی یکی از اندوه‌بارترین مجموعه‌های زندگی‌نامه در تاریخ پزشکی مدرن را شکل می‌دهد: چهار آمریکایی، چهار ادعای «من کشف کردم»، دهه‌ها روند قضایی، جایزه کنگره به مبلغ 200.000 دلار که هرگز اعطا نشد و پایان‌های تراژیکی که سه نفر از چهار نفر را از پا درآورد. تقدم Crawford Long در 30 مارس 1842 امروز اجماع دانشگاهی محسوب می‌شود؛ اما در حافظه تاریخی عامه، Ether Day در 16 اکتبر 1846، همراه William Morton، روز تولد نمادین بیهوشی مدرن به یاد می‌آید. این تناقض یکی از درس‌های بنیادی تاریخ علم مدرن است که پیچیدگی مفهوم «تقدم علمی» را نشان می‌دهد — نه اینکه چه کسی زودتر انجام داد، بلکه چه کسی زودتر منتشر کرد، چه کسی زودتر در برابر دیدگان عموم مستند کرد و چه کسی زودتر پذیرش بین‌المللی یافت. روند به‌رسمیت‌شناسی بین‌المللی پژوهش مزوتلیوما-اریونیت Y. İzzettin Barış در کاپادوکیه، داستان روستای Karain (که در روزهای آینده بررسی خواهد شد)، هشدار دیگری درباره خطر انحصار این تقدم توسط یک مرکز است. روز 76، Astley Cooper؛ روز 77، Robert Liston؛ روز 78، تقدم بیهوشی — این سه در کنار هم مثلث «آناتومی + سرعت + بی‌دردی» جراحی مدرن را می‌سازند؛ فردا با داستان کلروفرم James Young Simpson، ضلع چهارم (بیهوشی مامایی + شکستن تابو) اضافه خواهد شد. تمام داده‌های تاریخی و زندگی‌نامه‌ای بر اساس Welch 1908، Fenster 2001، Wolfe 2001، Smithsonian Morton Collection، مجموعه زندگی‌نامه Linda Hall Library و انتشار اصلی Long در Southern Medical and Surgical Journal در 1849 تأیید شده‌اند. این مقاله با نگاهی تاریخی و عمومی تهیه شده است و راهنمایی برای درمان پزشکی ارائه نمی‌کند.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.