خون بند ناف چیست، چه کاربردی دارد و چگونه گرفته می‌شود؟

کاربرد خون بند ناف در کشورمان با مقرراتی که در سال 2005 در روزنامه رسمی منتشر و اجرایی شد، یعنی آیین‌نامه بانکداری خون بند ناف قانون‌گذاری شد. همچنین ژوئیه در آمریکا ماه آگاهی خون بند ناف و فرصتی برای شناخت بیشتر این موضوع است. انجماد و نگهداری آن ممکن است در آینده در بیماری‌هایی مانند برخی سرطان‌ها، زندگی این نوزاد یا خانواده را نجات دهد.

خون بند ناف چیست و چه کاربردی دارد؟

خون بند ناف برای استفاده به‌عنوان منبع سلول بنیادی در بیماران نیازمند کنونی یا آینده پیوند سلول بنیادی نگهداری می‌شود. اگرچه شاید در آینده کاربرد دیگری بیابد، هنوز داده علمی قطعی برای نگهداری با اهداف متفاوت وجود ندارد.

- موضوع مرتبط: پیوند سلول بنیادی چیست و در درمان کدام سرطان‌ها استفاده می‌شود؟

داده کنونی نشان می‌دهد احتمال استفاده اهداکننده از خون بند ناف کم است و در صورت نیاز فقط برای برخی بیماری‌ها کاربرد دارد. مطالعات نشان می‌دهند سلول‌های ذخیره‌شده مؤثرتر از سلول بنیادی دیگران نیستند. همچنین خون مورد نظر برای بیماری احتمالی آینده ممکن است از اکنون ویژگی همان بیماری را حمل کند.

بر اساس پژوهش موجود، در خون ذخیره‌شده، احتمال استفاده اهداکننده از خون بند ناف حدود یک در 20.000 است.

با داده امروز خون بند ناف تا 15 سال سالم نگهداری می‌شود، اما سلول بنیادی جمع‌آوری‌شده با روش کنونی برای بیمار بالای 40 kg کافی نیست. بنابراین پس از 12 سال ممکن است برای کودک ناکافی باشد و اگر درخواست ادامه نگهداری با دلیل دیگری نشود، برای استفاده بیماران دیگر نیازمند باز خواهد شد. در صورت تمایل زودتر نیز می‌توان در اختیار دیگران گذاشت.

استفاده آن در پیوند سلول بنیادی خون‌ساز تأیید شده است. این خون سلول بنیادی خون‌ساز دارد و در لوسمی و لنفوم و درمان بیماران سرطان خون و نیز بیماری‌های خون مانند داسی‌شکل و سندرم ویسکوت-آلدریچ و دستگاه ایمنی و اختلالات آن استفاده می‌شود.

در بسیاری از بیماران سرطان خونی و مغز استخوان، بیماری در سلول خون است. شیمی‌درمانی همراه با سلول سرطانی، سلول بنیادی سالم خون‌ساز را نیز می‌کشد. سلول پیوندشده از بند ناف می‌تواند پس از شیمی‌درمانی به تأمین سلول خون سالم کمک کند.

اما، خون بند ناف به‌تنهایی روش درمان نیست. برخی چون خون بند ناف سلول بنیادی دارد فکر می‌کنند هر بیماری را درمان می‌کند؛ از نظر علمی چنین نیست. کاربرد غیر از تأمین سلول بنیادی تازه برای مغز استخوان پاک‌شده هنگام درمان سرطان خونی هنوز تأیید نشده و نمی‌توان برای بیماری دیگر استفاده کرد.

بانکداری خون بند ناف

خون گرفته، منجمد و سال‌ها ایمن در بانک نگهداری می‌شود. روش انجماد برای حفظ یکپارچگی سلول بسیار مهم است و باید با دقت توسط متخصص انجام شود.

با نگهداری در بانک خصوصی می‌توانید امکان استفاده آینده برای کودک یا بستگان درجه اول و دوم را فراهم کنید.

می‌توانید اهدا نیز کنید تا برای بیمار نیازمند پیوند سلول بنیادی خون‌ساز استفاده شود.

بانک خصوصی باید قواعد آیین‌نامه، مانند مقررات کاربرد بافت و آزمایش بیماری عفونی، را رعایت کند. این قواعد با کم کردن خطر عفونت ایمنی محصول زیستی را فراهم می‌کنند.

خون بند ناف چگونه گرفته می‌شود؟

در 3 مرحله برای نگهداری پذیرفته می‌شود:

1. مرحله: با اجازه متخصص زنان و زایمان و نبود مانع در سابقه خانواده و بارداری، آزمایش‌های زردی عفونی، ایدز، سیفلیس و برخی عفونت‌های دیگر (HbsAg، HCV، HIV، سیفلیس، CMV) از 2 ماه پیش از زایمان باید مناسب باشند و پس از تکمیل 35 هفته بارداری، مرحله نخست مناسب بودن زن باردار برای نگهداری خون بند ناف تکمیل می‌شود.
2. مرحله: هنگام زایمان با تأیید نهایی پزشک، پاک بودن مایع آمنیوتیک خارج‌شده، وزن نوزاد بیش از 2000 gr. و دریافت دست‌کم 60 cc. خون بند ناف، مرحله دوم تکمیل می‌شود.
3. مرحله: پس از دو مرحله نخست، تحلیل خون باید دست‌کم %90 زنده‌مانی و 2 x106 سلول بنیادی زنده نشان دهد و آزمایش‌های عفونی بالا مناسب باشند تا موقت نگهداری شود؛ با منفی شدن کشت پس از 24-48 ساعت نگهداری دائمی انجام می‌شود.

پس از این مرحله، اگر نگهداری اتولوگ برای خود کودک باشد، خانواده پذیرفته هزینه جمع‌آوری، پردازش و نگهداری سالانه را بپردازد. تأمین اجتماعی یا بیمه آن را نمی‌پردازد. اگر هزینه سالانه تا 18 ماه پس از موعد پرداخت نشود، خون برای استفاده آلوژنیک دیگران باز می‌شود. همچنین پیش از پایان 12 سال می‌توان آن را به نیازمندان داد. پیش از 12 سال بدون رضایت مالک، تحت هیچ شرایطی خون یا اطلاعات اهداکننده منتقل و خون داده نمی‌شود. در مرگ مالک، حقوق به وارثان می‌رسد. برای باز کردن استفاده به دیگری نمی‌توان هزینه خواست و بدون رضایت دریافت‌کننده یا سرپرست او، حق شناخت فرد نیازمند نیز قابل مطالبه نیست.

می‌خواهیم به ماده‌ای از آیین‌نامه بانکداری خون بند ناف توجه دهیم:

ماده 24: تبلیغ بانکداری خون بند ناف به هر روش ممنوع است. بانک‌ها نه می‌توانند ظاهر تجاری به فعالیت دهند و نه رفتار فاقد پشتوانه علمی، گمراه‌کننده، هراس‌انگیز یا هدایت نادرست داشته باشند. با متخلفان طبق مقررات مربوط برخورد می‌شود.