کمپلکس کارنی چیست؟ آنچه باید بدانید

کمپلکس کارنی چیست؟

کمپلکس کارنی بیماری ارثی مرتبط با رنگدانه‌گذاری لکه‌ای پوست، میکسوم‌ها که تومورهای خوش‌خیم (غیرسرطانی) بافت همبند هستند، و شماری از تومورهای غدد درون‌ریز (تولیدکنندهٔ هورمون) است. تومورها می‌توانند خوش‌خیم یا سرطانی باشند. خوش‌خیم یعنی تومور ممکن است رشد کند اما گسترش نمی‌یابد؛ تومور سرطانی بدخیم است، یعنی می‌تواند رشد کند و به بخش‌های دیگر بدن گسترش یابد.

علائم کمپلکس کارنی معمولاً در کودکی یا اوایل دههٔ 20 زندگی ظاهر می‌شوند. رنگدانه‌گذاری پوست، میکسوم قلبی یا مشکلات دیگر قلب اغلب نخستین نشانه‌ها هستند. رنگدانه‌های لکه‌ای روی لب، گوشه‌های داخلی و خارجی چشم و ملتحمه، و ناحیهٔ تناسلی دیده می‌شوند. نشانگان کوشینگ و ندول‌های متعدد تیروئید از دیگر ویژگی‌های شایع‌اند. کوشینگ در کمپلکس کارنی همیشه ناشی از بیماری اولیهٔ رنگدانه‌دار ندولار قشر آدرنال (PPNAD) است؛ تولید بیش‌ازحد کورتیزول می‌تواند افزایش وزن، پرفشاری خون، دیابت و کبودی آسان ایجاد کند. با وجود افزایش خطر سرطان، بیشتر تومورها خوش‌خیم‌اند. سرطان کبد، تخمدان، بیضه و لوزالمعده ممکن است در ارتباط با کمپلکس کارنی ایجاد شوند. تومور نادر عصبی «شوانوما» گاهی می‌تواند سرطانی و بسیار تهاجمی باشد.

کمپلکس کارنی نشانگان NAME یا نشانگان LAMB نیز نامیده می‌شود.

• NAME نشانگان – نووس (لکهٔ مادرزادی یا خال)، میکسوم دهلیزی، نوروفیبروم میکسوئید و افلید (کک‌ومک)
• LAMB نشانگان – لنتیژین، میکسوم دهلیزی و نووس Blue (آبی)

چه چیزی باعث کمپلکس کارنی می‌شود؟

کمپلکس کارنی اختلالی ژنتیکی و ارثی است که ممکن است اتوزومال غالب به ارث برسد یا خودبه‌خود ایجاد شود. یعنی خطر سرطان و دیگر وضعیت‌های مرتبط می‌تواند با جهش ژن از نسلی به نسل بعد منتقل شود. پژوهش‌ها با بررسی تنظیم پیام‌رسانی سلولی از راه پروتئین کیناز A (PKA)، ارتباط ژن PRKAR1A را با این کمپلکس نشان داده‌اند. پژوهشگران گفته‌اند بیش از % 70 مبتلایان به کمپلکس کارنی و % 80 بیماران بیماری رنگدانه‌دار ندولار آدرنال (PPNAD)، در ژن PRKAR1A (روی کروموزوم 17q24.2) جهش دارند و تا % 6 ممکن است در این ژن یا ناحیهٔ کروموزومی شامل آن حذف داشته باشند. تاکنون بیش از 130 جهش متفاوت PRKAR1A یافته شده است. بیشتر جهش‌ها منحصربه‌فردند، یعنی فقط در یک خانواده شناسایی شده‌اند. تاکنون ارتباط قوی میان نوع مشخص جهش و علائم کمپلکس کارنی، مانند سرطان، دیده نشده است.

افراد بدون جهش PRKAR1A معمولاً در سنین بالاتر علائم خفیف پیدا می‌کنند. احتمال درگیری دیگر اعضای خانوادهٔ آن‌ها با کمپلکس Cartney کمتر است. جهش این افراد تک‌گیر شمرده می‌شود، یعنی اتفاقی رخ داده است.

علت ژنتیکی دوم در ناحیه‌ای از کروموزوم 2 (2p16) شناسایی شده، اما ژن‌های مسئول این فنوتیپ هنوز ناشناخته‌اند. اخیراً جهش PRKACB در یک فرد با کمپلکس کارنی و در کودکان خردسال دارای کوشینگ بدون دیگر علائم کارنی دیده شد. جهش PDE11A و PDE8B نیز در جوانان دارای کوشینگ ناشی از PPNAD یافت شد، اما ارتباطشان با کمپلکس کارنی هنوز معلوم نیست. پژوهش دربارهٔ ژن‌های دیگر ادامه دارد. تصور می‌شود جهش ژن دیگر دخیل در PPNAD و انواع کوشینگ، یعنی PRKACA، باعث کمپلکس کارنی نمی‌شود.

کمپلکس کارنی چگونه به نسل بعد منتقل می‌شود؟

معمولاً در هر سلول 2 نسخه از ژن هست، یکی از مادر و یکی از پدر. نشانگان کارنی الگوی ارثی اتوزومال غالب دارد و جهش در تنها یک نسخهٔ ژن کافی است. یعنی والد حامل جهش می‌تواند نسخهٔ ژن عادی یا جهش‌یافته را به فرزند بدهد. پس احتمال به‌ارث‌بردن جهش برای فرزند والد حامل، % 50 است. احتمال داشتن همان جهش در برادر، خواهر یا والد فرد حامل نیز % 50 است. اما اگر آزمایش جهش والدین منفی باشد، خطر خواهر و برادر بسیار کاهش می‌یابد، هرچند شاید همچنان بیش از خطر متوسط باشد.

برای حاملان نشانگان ارثی سرطان که فرزند می‌خواهند گزینه‌هایی هست. تشخیص ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی (PGT)، همراه لقاح آزمایشگاهی (IVF)، ممکن است فرزندآوری بدون انتقال جهش مشخص را ممکن کند. تخمک‌ها گرفته و در آزمایشگاه بارور می‌شوند. وقتی جنین به اندازه‌ای معین (حدود 8 سلول) رسید، 1 سلول جدا و برای وضعیت ارثی آزمایش می‌شود. سپس والدین می‌توانند جنین بدون جهش را برای انتقال به رحم انتخاب کنند. بیش از بیست سال است PGT برای پیشگیری نشانگان‌های ارثی مستعدکنندهٔ سرطان استفاده می‌شود؛ اما روشی پیچیده است و پیش از شروع باید عوامل مالی، جسمانی و عاطفی را سنجید.

کمپلکس کارنی چقدر شایع است؟

کمپلکس کارنی نادر است و چندصد مورد در جهان گزارش شده. تخمین می‌زنند % 60 تا % 75 موارد از خانواده به ارث برسند. % 25 تا % 40 باقی‌مانده ممکن است تک‌گیر، یعنی اتفاقی، باشند.

کمپلکس کارنی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

در افرادی که از 12 ویژگی اصلی زیر دست‌کم 2 مورد دارند، کمپلکس کارنی تشخیص داده می‌شود. اگر والد، خواهر، برادر یا فرزند فرد تشخیص داشته باشد، وجود دست‌کم یکی از ویژگی‌های زیر برای مبتلاشمرده‌شدن کافی است.

ویژگی‌های اصلی تشخیصی کمپلکس کارنی

• رنگدانه‌گذاری لکه‌ای پوست با الگو و محل مشخص
• میکسوم (تومورهای خوش‌خیم)
• میکسوم قلبی
• میکسوماتوز پستان
• آدنوم پستان
• نتیجهٔ غیرطبیعی تست Liddle (آزمایش ادرار مرتبط با PPNAD یا کوشینگ)
• آکرومگالی (بزرگ‌شدن دست، پا و صورت بر اثر تومور هیپوفیز)
• نئوپلاسم بیضه موسوم به تومور سلول سرتولیِ کلسیفیهٔ سلول‌بزرگ (LCCST)
• سرطان تیروئید
• شوانومای ملانوتیک پساموماتوز (تومورهای رشدکننده در سلول‌های عصبی)
• نووس‌ها (خال‌های آبی–سیاه)
• استئوکندرومیکسوم (تومورهای استخوانی)

برای افراد مشکوک به کمپلکس کارنی، آزمایش ژنتیکی شناسایی جهش PRKAR1A موجود است. اگر فرد جهش PRKAR1A و دست‌کم یکی از تومورهای بالا را داشته باشد، تشخیص کارنی داده می‌شود. برای ژن‌های تازه‌تر مانند PRKACA، PRKACB، PDE11A و PDE8B هنوز آزمایش ژنتیکی در دسترس نیست.

نشانه‌های جسمانی دیگری نیز دیده شده که می‌توانند کارنی را مطرح کنند، اما ویژگی اصلی تشخیص به‌شمار نمی‌روند. پژوهش برای شناخت بیشتر آن‌ها ادامه دارد؛ این نشانه‌ها در زیر آمده‌اند:

• خال تیره یا کک‌ومک چشمگیر بدون الگوی مشخص
• نووس آبی (اگر متعدد و تأییدشده با نمونه‌برداری باشد)
• لکهٔ قهوه‌ای روشن پوست یا لکهٔ مادرزادی
• با وجود نبود آکرومگالی، در پاسخ به هورمون ترشح‌کنندهٔ تیروتروپین (TRH)، سطح بالای عامل رشد شبه‌انسولینی 1 (IGF-I)، تست تحمل گلوکز غیرطبیعی (GTT) و / یا هورمون رشد متناقض (GH) در آزمایش. همچنین سطح بالای هورمون پرولاکتین در خون.
• کاردیومیوپاتی (بیماری عضلهٔ قلب)
• سینوس پیلونیدال (آبسهٔ شکاف باسن)
• سابقهٔ خانوادگی کوشینگ، آکرومگالی یا مرگ ناگهانی
• لکه‌های متعدد پوستی یا ضایعات دیگر پوست موسوم به لیپوم
• پولیپ (رشد خوش‌خیم در کولون، معمولاً همراه آکرومگالی)
• یک ندول غیرسرطانی تیروئید در فرد جوان و ندول‌های متعدد تیروئید در فرد مسن
• سابقهٔ خانوادگی سرطان، به‌ویژه تیروئید، کولون، لوزالمعده و تخمدان

خطر تخمینی سرطان در کمپلکس کارنی چقدر است؟

خطر سرطان در کمپلکس کارنی افزایش دارد. انواع گزارش‌شده شامل کارسینوم قشر آدرنال (فوق‌کلیه)، سرطان تیروئید، کولورکتال، کبد و لوزالمعده است. سرطان تخمدان در زنان و تومور بیضه شامل سلول‌های سرتولی یا لیدیگ نیز گزارش شده‌اند.

گزینه‌های غربالگری کمپلکس کارنی کدام‌اند؟

غربالگری‌های پیشنهادی عبارت‌اند از:

• اکوکاردیوگرافی سالانه از شیرخوارگی؛ بیماران دارای میکسوم باید هر 6 ماه اکو انجام دهند.
• معاینهٔ منظم پوست توسط متخصص پوست و خودمعاینه
• آزمایش سالانهٔ خون از نوجوانی برای سطح کورتیزول، پرولاکتین و IGF-1 سرم
• تصویربرداری سونوگرافی برای ارزیابی تیروئید
• غربالگری کلی دستگاه درون‌ریز (دستگاه ترشح‌کنندهٔ هورمون)
• معاینهٔ بیضه و سونوگرافی برای مردان

غربالگری ممکن است با پیشرفت فناوری و افزایش شناخت کارنی در طول زمان عوض شود. دربارهٔ آزمایش‌های مناسب با تیم سلامت خود صحبت کنید.

پرسش‌هایی برای تیم سلامت

اگر نگران خطر سرطان خود هستید، با تیم سلامت صحبت کنید. همراه‌بردن فردی برای یادداشت‌برداری در ملاقات‌ها می‌تواند مفید باشد. می‌توانید این پرسش‌ها را مطرح کنید:

• خطر ابتلای من به سرطان چقدر است؟
• برای کاهش خطر سرطان چه می‌توانم بکنم؟
• گزینه‌های غربالگری سرطان برای من کدام‌اند؟

اگر نگران سابقهٔ خانوادگی هستید و احتمال می‌دهید خودتان یا یکی از بستگان کارنی داشته باشید، می‌توانید بپرسید:

• آیا سابقهٔ خانوادگی خطر ابتلای مرا بیشتر می‌کند؟
• آیا باید با مشاور ژنتیک ملاقات کنم؟
• آیا آزمایش ژنتیک را در نظر بگیرم؟