مقاومت به داروهای سرطان می‌تواند معکوس شود؛ هدف‌گیری دشوارترین سرطان‌ها
در این مقاله
پزشکان و بیماران مدت‌هاست در درمان سرطان از سه روش اصلی برای هدف‌گیری سلول‌های بیمار استفاده می‌کنند: شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و جراحی.
اما پژوهشی تازه که در 4 ژوئیه 2024 در مجله Nature Materials منتشر شد، مطرح می‌کند که دست‌کاری بافت اطراف این سلول‌ها، راهبردی به نام «مکانوتراپی‌ها»، می‌تواند به کاهش مقاومت دارویی کمک کند و در سرطان پانکراس و سرطان‌های دیگری که درمان دشواری دارند، در افزایش میزان بقا نقشی حیاتی داشته باشد.
سپر سرطان: ریزمحیط تومور
Bauer LeSavage، نویسنده نخست و پژوهشگر پسادکتری زیست‌مهندسی دانشگاه استنفورد، می‌گوید: «مطالعه ما اهمیت ریزمحیط تومور و ویژگی‌های آن را در تعیین پیشرفت سرطان و پاسخ به دارودرمانی نشان می‌دهد. همچنین نشان می‌دهد مقاومت شیمیایی، یعنی مقاومت به داروی سرطان، می‌تواند معکوس شود.»
بقای 5 ساله سرطان پانکراس حدود 7% است و از تأیید جمسیتابین به‌عنوان شیمی‌درمانی خط اول در 1996، این میزان چندان تغییر نکرده است.
سرطان پانکراس با بسیاری از سرطان‌ها متفاوت است. به‌جای توده توموری، از جزایر سلول سرطانی احاطه‌شده با بافت فیبروزی بسیار متراکم، یعنی ماتریکس خارج‌سلولی، تشکیل شده است. این بافت ممکن است ساختار عروق مرتبط با تومور را مختل و مانع رسیدن دارو به آن شود.
برای مطالعه، LeSavage و گروهش بافت پانکراس سه‌بعدی مصنوعی اما واقع‌گرایانه با سختی و ویژگی‌های زیست‌شیمیایی متفاوت مهندسی کردند. سپس قطعات واقعی تومور بیماران سرطان پانکراس را در این بافت‌ها گذاشتند، رشدشان را دنبال کردند و کوشیدند با دارو نابودشان کنند.
آن‌ها دریافتند سلول‌هایی که در ماتریکس سخت رشد می‌کنند، در برابر شیمی‌درمانی مقاوم‌تر از سلول‌های ماتریکس نرم هستند. اما ماجرا اینجا پایان نیافت.
همچنین دریافتند پروتئین تقویت‌کننده بافت به نام اسید هیالورونیک، که در بافت سخت فراوان است، به سلول‌های سرطانی پیام می‌دهد تا روی سطحشان پمپ‌های کوچکی بسازند که داروها را بدون غیرفعال کردنشان به بیرون برانند.
کلید بافت سخت: شکستن مقاومت شیمیایی با گیرنده CD44
پژوهشگران با تغییر سختی بافت اطراف سلول سرطانی، اثر دارو را بررسی کردند. دو وضعیت متفاوت آزمودند:
-
بافت نرم: وقتی سلول‌های سرطانی را به بافت نرم‌تر منتقل کردند، دیدند داروهای شیمی‌درمانی دوباره بر آن‌ها مؤثر شدند.
-
مسدود کردن گیرنده CD44: وقتی گیرنده اسید هیالورونیک (CD44) در بافت سخت را که به بیرون راندن دارو کمک می‌کند مسدود کردند، دوباره اثربخشی داروهای شیمی‌درمانی را دیدند.
یعنی کاهش سختی بافت پیرامون سلول یا مسدود کردن گیرنده CD44 که موجب ایجاد مقاومت دارویی می‌شود، توان داروهای شیمی‌درمانی برای نابودی سلول سرطانی را افزایش داد. این نتیجه ممکن است راهی تازه در درمان سرطان مقاوم به شیمی‌درمانی بگشاید.
Sarah Heilshorn، نویسنده دیگر و استاد علوم و مهندسی مواد دانشگاه استنفورد، می‌گوید: «این نشان می‌دهد اگر پیام سختی از راه گیرنده CD44 را مختل کنیم، ممکن است سرطان پانکراس بیماران دوباره با شیمی‌درمانی معمول درمان‌پذیر شود. این نتایج مسیر هیجان‌انگیزی برای توسعه داروی تازه نشان می‌دهند.»
هدف‌گیری بافت‌های نزدیک: رویکردی تازه برای مقابله با مقاومت شیمیایی
این نخستین مطالعه‌ای نیست که مطرح می‌کند هدف‌گیری شیمیایی ریزمحیط اطراف تومور ممکن است بر پاسخ بیمار به درمان اثر بگذارد.
در یک مطالعه بالینی، به بیماران سرطان پانکراس متاستاتیک دارویی آزمایشی داده شد تا پروتئین عامل رشد بافت همبند را مهار، بافت فیبروزی را کم و تومور پانکراس را با جراحی برداشت‌پذیر کند. نتایج هنوز منتشر نشده‌اند.
پژوهشی دیگر، مطرح می‌کند که لوزارتان، داروی رایج فشار خون، همراه شیمی‌درمانی و پرتودرمانی ممکن است با بهبود نسبی سلامت عروق رساننده دارو به تومور، بقا را در سرطان پانکراس پیشرفته افزایش دهد.
چالش مکانوتراپی‌ها و ظرفیت آینده
باید دانست که مطالعات دیگرِ این رویکردهای مکانوتراپی نتایج متناقض داشته‌اند.
بی‌تردید ترکیب بافت اطراف سرطان می‌تواند بر پیشرفت بیماری یا پاسخ به دارو اثر بگذارد. اما این فرایند بسیار پیچیده است. به این سادگی نمی‌توان گفت برای تغییر نتیجه درمان بیمار باید بافت را نرم‌تر یا سخت‌تر کرد.
برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند با ظهور سرطان، بافت سخت می‌شود و از گسترش آن جلوگیری می‌کند. برای نمونه، در بررسی سرطان پانکراس منتشرشده به کبد، در یک مطالعه حیوانی، داروهای داده‌شده برای نرم کردن بافت پیرامونی، رشد تومور را تسریع و نرخ بقا را کاهش دادند.
هر داروی طراحی‌شده برای اثر بر ماتریکس خارج‌سلولی باید بسیار موضعی عمل کند تا به بافت‌های دیگر مانند استخوان یا عضله قلب آسیب نزند.
اندام‌ها یا بافت‌های پرورش‌یافته مصنوعی می‌توانند در آزمودن نحوه اثر یا بی‌اثری دارو نقش مهمی داشته باشند. شاید در آینده پزشک بتواند قطعه‌ای از تومور بیمار را در بافت مصنوعی پرورش دهد و اثر داروهای مختلف تغییر‌دهنده بافت را بر درمان‌های گوناگون ببیند. این کار ممکن است در شخصی‌سازی درمان انقلاب ایجاد کند.
این رویکرد فقط ویژه سرطان پانکراس نیست. ماتریکس خارج‌سلولی در سراسر بدن با سرطان‌های مختلف برهم‌کنش دارد. اگر بتوانیم تومور دارای مقاومت شیمیایی بیمار را به درمان موجود حساس کنیم، می‌توانیم فرصتی دوباره به بیماران بدهیم.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.