متاپنوموویروس (hMPV)؛ آیا همه‌گیری تازه‌ای از چین در راه است؟

hMPV چیست؟

متاپنوموویروس انسانی (hMPV) یک ویروس تنفسی از خانوادهٔ Pneumoviridae با ساختار RNA تک‌رشته‌ای است. معمولاً باعث عفونت‌های خفیف دستگاه تنفسی فوقانی با علائمی مانند سرفه، تب، گرفتگی بینی و گلودرد می‌شود، اما به‌ویژه در نوزادان، سالمندان و افراد دارای ضعف ایمنی می‌تواند به برونشیولیت و ذات‌الریه منجر شود. ویروس از راه قطرات تنفسی منتقل می‌شود و تماس با سطوح آلوده نیز می‌تواند آن را گسترش دهد.

hMPV نخستین بار در سال 2001 در هلند توسط van den Hoogen و گروهش شناسایی شد. پژوهشگران توانستند این ویروس تازه را در کودکانی که عفونت تنفسی داشتند اما مشخص شده بود به عوامل بیماری‌زای شناخته‌شده آلوده نیستند، جدا و شناسایی کنند.

چرا hMPV خبرساز شده است؟

از زمانی که همه‌گیری COVID-19 در سال 2020 جهان را دربر گرفت، حساسیتی جهانی دربارهٔ عفونت‌های ناشی از ویروس‌های تنفسی شکل گرفته است. اخیراً گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های چین از دسامبر 2024 دربارهٔ افزایش چشمگیر عفونت‌های تنفسی و اینکه بخش قابل‌توجهی از آن‌ها موارد متاپنوموویروس انسانی (hMPV) بوده‌اند، توجه‌ها را به این ویروس جلب کرده است. آیا این وضعیت از همه‌گیری تازه‌ای خبر می‌دهد؟ بیایید دیدگاه کارشناسان را بررسی کنیم.

آنچه باید دربارهٔ hMPV بدانید، در قالب پرسش و پاسخ:

1. hMPV چیست و چگونه منتقل می‌شود؟

• پاسخ: hMPV یک ویروس RNA تک‌رشته‌ای با رشتهٔ منفی از خانوادهٔ Pneumoviridae است. در سال 2001 در هلند شناسایی شده و به‌ویژه خویشاوند نزدیک متاپنوموویروس پرندگان (زیرگروه C) است.

• ویروس معمولاً از راه تماس مستقیم با ترشحات تنفسی افراد آلوده یا لمس سطوح آلوده گسترش می‌یابد.

2. علائم چیست و چه کسانی در معرض خطرند؟

• پاسخ: hMPV معمولاً با عفونت دستگاه تنفسی فوقانی بروز می‌کند. علائم شایع شامل سرفه، تب، گرفتگی بینی و گلودرد است. بیشتر موارد خفیف‌اند و طی 2-5 روز بهبود می‌یابند. اما نوزادان زیر 12 ماه، سالمندان و بیماران دارای نقص ایمنی و افراد مبتلا به فشار خون بالا، دیابت، چاقی، سرطان، بیماری‌های قلبی‌عروقی و بیماری‌های مزمن تنفسی ممکن است علائم شدیدی مانند برونشیولیت و پنومونی پیدا کنند.

اطلاعاتی برای بیماران مبتلا به سرطان:

• درمان سرطان (شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، ایمنی‌درمانی) دستگاه ایمنی را تضعیف می‌کند و می‌تواند فرد را در برابر عفونت‌ها آسیب‌پذیر کند.
• به‌ویژه در بیماران مبتلا به سرطان ریه، عفونت hMPV می‌تواند به عوارض تنفسی جدی‌تری منجر شود.
• افرادی که برای بیماری‌های خونی مانند لنفوم و لوسمی تحت درمان‌اند، به‌دلیل سرکوب ایمنی در برابر عفونت‌های تنفسی آسیب‌پذیرتر می‌شوند.

توصیه: مهم است که بیماران مبتلا به سرطان علائم عفونت را جدی بگیرند و حتی در صورت بروز علائم خفیف با پزشک خود مشورت کنند. به‌ویژه در صورت تب بالا، تنگی نفس یا بی‌حالی شدید ممکن است مداخلهٔ سریع لازم باشد.

3. چرا موارد چین این‌قدر جلب توجه کرد؟

• پاسخ: تصاویر ازدحام بیمارستان‌ها و افزایش موارد که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، نگرانی از نزدیک شدن همه‌گیری تازه‌ای را برانگیخت. اما کارشناسان می‌گویند الگوی فصلی hMPV شبیه آنفلوانزاست و موارد بیشتر در ماه‌های زمستان افزایش می‌یابد.

4. «بدهی ایمنی» (Immune Debt) چیست و چه ارتباطی با hMPV دارد؟

• پاسخ: به‌دلیل محدودیت‌های سخت‌گیرانهٔ اجراشده در همه‌گیری COVID-19، بسیاری از ویروس‌های تنفسی از جمله hMPV به‌مدت 2 سال در گردش نبودند. این وضعیت به کاهش ایمنی عمومی جامعه و پدید آمدن گروه‌هایی از کودکان بدون تماس قبلی با hMPV منجر شد.

• کارشناسان این پدیده را «بدهی ایمنی» (immune debt) می‌نامند و این موضوع باعث افزایش دوبارهٔ موارد hMPV شده است.

5. تکامل ژنتیکی و جهش‌های hMPV چه معنایی دارد؟

• پاسخ: ویروس‌های RNA تمایل به جهش دارند و این می‌تواند به پیدایش زیرگونه‌های تازه منجر شود. اخیراً گونه‌هایی از hMPV با تکرارهای 111 و 180 نوکلئوتیدی در ژن G شناسایی شده‌اند.

• این تغییرات ژنتیکی با افزودن آمینواسیدهای تازه به پروتئین‌های پوشش بیرونی ویروس، سطح آنتی‌ژنی متفاوتی ایجاد می‌کنند، اما شدت بیماری را افزایش نمی‌دهند.

6. آیا در ترکیه خطر وجود دارد؟

• پاسخ: اگرچه موارد متاپنوموویروس انسانی (hMPV) گاه‌به‌گاه در ترکیه دیده می‌شود، بر پایهٔ اطلاعات موجود افزایش غیرعادی یا شیوعی ناشی از hMPV در ترکیه گزارش نشده است. متخصص بیماری‌های عفونی، پروفسور دکتر Mehmet Ceyhan، گفته است که hMPV در ترکیه به‌طور منظم پایش می‌شود و معمولاً در رتبهٔ سوم یا چهارم قرار دارد. او همچنین اظهار کرده است که hMPV هیچ ظرفیت ایجاد همه‌گیری ندارد.

7. آیا در اروپا خطر وجود دارد؟

• پاسخ: مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها (ECDC) اعلام کرده است که موارد چین بازتاب افزایش فصلی مورد انتظار عفونت‌های تنفسی است و در حال حاضر تهدید مهمی برای اروپا ایجاد نمی‌کند.

• مشاهدات نشان می‌دهد که در اروپا عفونت‌های حاد تنفسی هر سال در ماه‌های زمستان افزایش می‌یابد و گردش کنونی hMPV در سطح پیش‌بینی‌شده است.

8. آیا برای hMPV واکسن یا درمان وجود دارد؟

• پاسخ: واکسن ویژه یا درمان ضدویروسی اختصاصی برای hMPV وجود ندارد. اما درمان علامتی می‌تواند ناراحتی بیماران را کاهش دهد. برای افراد دارای سرکوب ایمنی و گروه‌های در معرض خطر، درمان حمایتی توصیه می‌شود.

نتیجه

کارشناسان بر پایهٔ داده‌های موجود می‌گویند احتمال اینکه hMPV تهدیدی شبیه همه‌گیری COVID-19 ایجاد کند پایین است. با این حال، برای حفاظت از سلامت عمومی، رعایت اصول بهداشتی، استفاده از ماسک برای گروه‌های در معرض خطر و پرهیز از محیط‌های شلوغ توصیه می‌شود. باید موارد عفونت تنفسی در کشورهای مختلف، به‌ویژه چین، از نزدیک پایش شود و پیشنهادهای سیاستی مبتنی بر داده‌های همه‌گیرشناختی تدوین شود.